Ξανά στο στόχαστρο του Σουλτάνου

Πέρα από τους δημοσιογράφους, εχθροί της Τουρκίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι και οι συγγραφείς. «Υπάρχει ένα διεθνές λόμπι των συγγραφέων» ανέφερε σε πρόσφατο άρθρο της η «Τακβίμ», μια συντηρητική και προσκείμενη στον τούρκο πρόεδρο εφημερίδα. Τα μέλη του λόμπι αυτού φέρονται να επιλέγουν συγγραφείς από κάθε χώρα με στόχο να πλήξουν τις κυβερνήσεις τους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και δύο τούρκοι συγγραφείς που επιλέχθηκαν από τις «δυτικές δυνάμεις» για να δράσουν εναντίον των Αρχών της Τουρκίας: ο Ορχάν Παμούκ και η Ελίφ Σαφάκ.

Οι δύο πιο γνωστοί και καταξιωμένοι συγγραφείς της Τουρκίας, με δεκάδες μυθιστορήματα στο ενεργητικό τους τα οποία κυκλοφορούν σε ολόκληρο τον κόσμο, αποτελούν και πάλι στόχο. Αλλά αυτήν τη φορά δεν βρίσκονται στο στόχαστρο των εθνικιστών, όπως συνέβη κατά το παρελθόν, οι οποίοι τους ανάγκασαν, μέσω απειλών κατά της ίδιας της ζωής τους, να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να καταφύγουν στο εξωτερικό, στη Βρετανία η Σαφάκ και στις ΗΠΑ ο Παμούκ. Αυτήν τη φορά, εναντίον τους βάλλουν οι θιασώτες της συντηρητικής ισλαμικής κυβέρνησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

ΚΡΑΤΟΣ ΦΟΒΟΥ. Το δημοσίευμα αναφορικά με αυτό το «διεθνές λόμπι» των συγγραφέων κυκλοφόρησε έπειτα από συνέντευξη που παραχώρησε ο Ορχάν Παμούκ με αφορμή την κυκλοφορία του τελευταίου του βιβλίου, «Παραδοξότητες στο μυαλό μου», που ακόμη δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά.

Ο μοναδικός τούρκος συγγραφέας που έχει τιμηθεί με το Νομπέλ Λογοτεχνίας, μιλώντας στη «Χουριέτ», μία από τις εφημερίδες με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία στην Τουρκία, προσδιόρισε πως το μυθιστόρημά του πραγματεύεται «την καταπίεση που υπέστησαν οι γυναίκες στην Τουρκία». Πρόσθεσε επίσης ότι «εάν επικρίναμε την Τουρκία από το εξωτερικό, τότε ο λόγος θα ήταν η θέση των γυναικών στην κοινωνία». Ομως ο Παμούκ δεν περιορίστηκε στη νέα του δουλειά, αλλά σχολίασε και την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην Τουρκία, κάνοντας ανοιχτά λόγο για ένα κράτος στο οποίο κυριαρχεί ο φόβος.    

«Το χειρότερο είναι ότι υπάρχει φόβος» επισήμανε ο συγγραφέας. «Παρατηρώ ότι όλος ο κόσμος φοβάται, δεν είναι φυσιολογικό (…) Η ελευθερία της έκφρασης έχει πέσει σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Πολλοί φίλοι μου λένε ότι αυτός ή εκείνος ο δημοσιογράφος έχασε τη δουλειά του. Πλέον, ακόμη και οι δημοσιογράφοι που πρόσκεινται στην εξουσία διώκονται. Δεν έχω δει τίποτα παρόμοιο πουθενά» πρόσθεσε ο ηλικίας 62 ετών συγγραφέας.

«Αυτές οι κατηγορίες εναντίον μας», δήλωσε από τη μεριά της στην ιταλική «Λα Ρεπούμπλικα» η Ελίφ Σαφάκ σχολιάζοντας το δημοσίευμα για το «διεθνές λόμπι» των συγγραφέων, «είναι τόσο γελοίες αλλά ταυτόχρονα ενοχλούν. Υποστηρίζεται ότι αυτό το συγγραφικό λόμπι διάλεξε κάποιους συγγραφείς από μη δυτικές χώρες και πως για να επιτεθεί κατά της τουρκικής κυβέρνησης επέλεξε τον Παμούκ και τη Σαφάκ. Το συμπέρασμα είναι ότι αμφότεροι, ο Ορχάν κι εγώ, είμαστε πιόνια των αυτοκρατορικών δυνάμεων».

Αλλά δεν πρόκειται για την πρώτη φορά που η συντηρητική Τουρκία επιτίθεται κατά των συγγραφέων της. «Οταν μιλάω ή γράφω για μια μεγάλη εφημερίδα του εξωτερικού», εξήγησε η Σαφάκ, «μεταξύ των πάμπολλων tweets εκτίμησης που λαμβάνω, υπάρχουν πάντα και μερικά αρνητικά, μέσω των οποίων με κατηγορούν ότι μιλάω άσχημα για την Τουρκία στους Δυτικούς. Γι’ αυτούς, πρόκειται για ένα “οικογενειακό ζήτημα”. Αν επικρίνεις την κυβέρνηση στα τουρκικά Μέσα, δεν θυμώνουν τόσο. Αλλά αν το κάνεις σε μια ξένη εφημερίδα, ιδιαίτερα αν είναι μια εφημερίδα με μεγάλη επιρροή, τότε εκνευρίζονται. Είναι αυτός ο κόσμος στον οποίο ζούμε».  

Κατά το παρελθόν η Τουρκία κυνήγησε αρκετούς από τους πιο διακεκριμένους και σημαντικούς διανοουμένους της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του ποιητή Ναζίμ Χικμέτ, που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και πέθανε, εξόριστος και έχοντας χάσει την τουρκική υπηκοότητα, στη Μόσχα το 1963