Η Μαύρη Τρίτη της ρωσικής οικονομίας

Ως Μαύρη Τρίτη καταχωρίστηκε η χθεσινή ημέρα στις ρωσικές αγορές με το ρούβλι, τα μετοχικά κεφάλαια και τα ομόλογα να καταβαραθρώνονται. Η αναταραχή εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο επηρεάζοντας αρκετές αναδυόμενες αγορές όπως η Τουρκία. Το ρούβλι έφθασε σε ιστορικό χαμηλό επίπεδο, έχοντας χάσει από την αρχή της χρονιάς το 60% της αξίας του έναντι του δολαρίου. Και αυτό, παρά τη μεγάλη αύξηση στα επιτόκια που έσπευσε να κάνει εν τω μέσω της νυκτός η ρωσική Κεντρική Τράπεζα.

Το ρούβλι που δέχεται πιέσεις εδώ και εβδομάδες λόγω τόσο της μεγάλης πτώσης της τιμής του πετρελαίου όσο και των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στη Μόσχα από τη Δύση εξαιτίας της κρίσης στην Ουκρανία, συνέχισε την κατάρρευση που είχε τη Δευτέρα, όταν έπεσε περίπου 10%. Η μεγάλη πτώση έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση τιμών των εισαγόμενων προϊόντων – κάτι για το οποίο φαίνεται ότι είχαν προετοιμαστεί τον τελευταίο καιρό οι Ρώσοι, καθώς σύμφωνα με αναφορές είχαν αυξηθεί οι εισαγωγές σε ψυγεία και αυτοκίνητα.

Η χθεσινή πτώση συνέβη παρά τη μη αναμενόμενη απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας να αυξήσει το βασικό επιτόκιο από 10,5% σε 17% – μια απέλπιδα προσπάθεια να στηρίξει το νόμισμα της χώρας.

Οι τηλεοπτικοί σταθμοί της Ρωσίας έσπευσαν να παροτρύνουν τους πολίτες να μην πανικοβληθούν. Η επικεφαλής της ρωσικής Κεντρικής Τράπεζας Ελβίνα Ναμπιούλινα παλεύει να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη σε ένα οικονομικό σύστημα που αντιμετωπίζει τις μεγαλύτερες εκροές των τελευταίων έξι ετών, εν μέσω των κυρώσεων και της πτώσης στην τιμή του πετρελαίου. Προσπαθεί επίσης να αντιμετωπίσει τις προβλέψεις για τη χειρότερη ύφεση από το 2009, ενώ θέλει να εμποδίσει τον πληθωρισμό να ξεπεράσει το 9%.

Πληγώνει ο μαύρος χρυσός. Οι επενδυτές είδαν τη ραγδαία αύξηση των επιτοκίων ως σημάδι πανικού. Οσοι αναζητούν πάντως τη βασική εξήγηση για την πτώση του ρουβλίου, αρκεί να κοιτάξουν την τιμή του πετρελαίου, που έχει πέσει στα 60 δολάρια το βαρέλι – δηλαδή, την πιο χαμηλή τιμή των τελευταίων πεντέμισι ετών. Μόλις πριν από έξι μήνες η αντίστοιχη τιμή ήταν 115 δολάρια το βαρέλι. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτελούν τα 3/4 των ρωσικών εξαγωγών και προσφέρουν το 50% των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού. Αν η τιμή του πετρελαίου δεν αυξηθεί σύντομα – και μέχρι στιγμής τίποτα δεν δείχνει ότι θα συμβεί κάτι τέτοιο – ο μαύρος χρυσός θα συνεχίσει να πιέζει το ρούβλι.

Η Ναμπιούλινα μπορεί να θέλει να σταματήσει τον πληθωρισμό, αλλά με την έντονη υποτίμηση του ρουβλίου να αυξάνει το κόστος των εισαγωγών, οι οικονομολόγοι φοβούνται ότι ο πληθωρισμός δεν αποκλείεται να φθάσει σε διψήφιο ποσοστό ακόμα και στις αρχές της επόμενης χρονιάς. Κάτι τέτοιο θα συμπιέσει πολύ το εισόδημα των πολιτών και θα περιορίσει την κατανάλωση. Η ρωσική οικονομία έχει μείνει στάσιμη φέτος υπό το βάρος του αδύναμου ρουβλίου και τις κυρώσεις.

Τον επόμενο χρόνο, όμως, θα είναι σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί έστω και μηδενική ανάπτυξη αν το πετρέλαιο παραμείνει στις ίδιες τιμές. Σε ανακοίνωσή της την περασμένη εβδομάδα η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας προέβλεψε ότι η οικονομία θα συρρικνωθεί κατά 4,5% την επόμενη χρονιά και 0,9% το 2016. Προέβλεψε όμως ότι η οικονομία θα ανακάμψει το 2017, οπότε και θα αναπτυχθεί κατά 5% – 6%.

Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας προσπάθησε επανειλημμένως αυτή τη χρονιά να στηρίξει το ρούβλι, ενώ τα ξένα συναλλαγματικά αποθέματά της έχουν μειωθεί περίπου στα 400 δισ. δολάρια από 499 δισ. στις αρχές του 2014. Τον Νοέμβριο η Ναμπιούλινα επέλεξε να αφήσει το ρούβλι σε ελεύθερη διακύμανση, διατηρώντας το δικαίωμα να παρέμβει για να εμποδίσει μια κρίση. Εκτοτε επανέλαβε τις παρεμβάσεις σε περιορισμένη κλίμακα προτιμώντας να χρησιμοποιεί τα επιτόκια ως τη βασική γραμμή άμυνας, κινήσεις πάντως που δεν φάνηκε να αποδίδουν.

Ζητείται αντίδοτο στην κατρακύλα
Η αποτυχία της τελευταίας κίνησης της ρωσικής κεντρικής τράπεζας – δηλαδή η σημαντική άνοδος των επιτοκίων μέσα στη νύχτα – να εμποδίσει την κατρακύλα του ρουβλίου ίσως οδηγήσει τη Μόσχα να εξετάσει λιγότερο ορθόδοξες απαντήσεις. Μια τέτοια θα ήταν, προβλέπουν κάποιοι οικονομολόγοι, η επιβολή περιορισμών στην ελεύθερη διακίνηση συναλλάγματος.