Η μπανανόφλουδα του Βρετανικού Μουσείου

«Φουσκώνει» ο Ιλισός, όχι όμως για να παρασύρει με τα νερά του ό,τι βρεθεί στο διάβα του (δεν θα μπορούσε άλλωστε, αφού βρίσκεται θαμμένος κάτω από την άσφαλτο), αλλά για να φέρει στον αφρό για ακόμη μία φορά – και μάλιστα με εξαιρετικά προκλητικό τρόπο – το θέμα του επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα. Διότι όταν κάνουμε λόγο για τον Ιλισό δεν εννοούμε το ίδιο το ποτάμι, αλλά το μαρμάρινο γλυπτό με τη μορφή του ποταμού (κατά άλλη εκδοχή πρόκειται για τον Κηφισό), που παρακολουθούσε τη διαμάχη Αθηνάς και Ποσειδώνα για τη διεκδίκηση της προστασίας της πόλης από την άκρη του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα.

Αυτό το πολύτιμο γλυπτό είναι που αλλάζει τα δεδομένα σχετικά με το αίτημα επιστροφής των κλεμμένων από τον λόρδο Ελγιν Γλυπτών, καθώς είναι αυτό που επέλεξε το Βρετανικό Μουσείο να δανείσει στο Μουσείο Ερμιτάζ σε μια κίνηση που μόνο ως επίδειξη ισχύος μπορεί να ερμηνευθεί. Και αν οι αντιδράσεις στην ανακοίνωση ότι το μουσείο του Λονδίνου θα μετακινούσε μέρος του γλυπτού διακόσμου σε άλλη αίθουσα ενόψει περιοδικής έκθεσης την άνοιξη θεωρήθηκαν εν μέρει υπερβολικές – παρά το γεγονός ότι οι επισκέπτες θα καλούνταν να πληρώσουν εισιτήριο για να δουν εκθέματα που τον υπόλοιπο καιρό βλέπουν δωρεάν – τώρα πλέον διαβαίνει τον Ρουβίκωνα (σημειώνεται ότι η ελεύθερη είσοδος αποτελεί ένα από τα επιχειρήματα του Βρετανικού Μουσείου για μη επιστροφή των διεκδικούμενων από την Ελλάδα έργων τέχνης). Το Βρετανικό Μουσείο δεν δανείζει απλώς για πρώτη φορά ένα από τα επίμαχα Γλυπτά, καθώς στο παρελθόν ανάλογο αίτημα που είχε υποβληθεί από το Βερολίνο είχε απορριφθεί. Εμπλέκει στο παιχνίδι κι ένα άλλο μεγάλο μουσείο, το Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη – το οποίο θα δεχθεί το «δώρο» με αφορμή τον εορτασμό των 250ών γενεθλίων του – το οποίο χαρακτηρίζει όχι απλώς «αδελφό», αλλά δίδυμο!

«Προκαλεί τον ελληνικό λαό η απόφαση του Βρετανικού Μουσείου. Ο Παρθενώνας και τα Γλυπτά του υπήρξαν αντικείμενο λεηλασίας. Η αξία των Γλυπτών είναι ανεκτίμητη. Δεν τεμαχίζονται, δεν δανείζονται και δεν παραχωρούνται!» δήλωνε λίγο μετά την ανακοίνωση της είδησης ο Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, ενώ στο ίδιο ύφος ήταν και η δήλωση του υπουργού Πολιτισμού Κώστα Τασούλα.

«ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΚΤΙΘΕΤΑΙ». «Από τη μία πλευρά μπορούμε να το δούμε ως θετική εξέλιξη, καθώς το Βρετανικό Μουσείο εκτίθεται, από την άλλη όμως είναι μια εχθρική κίνηση προς την Ελλάδα από τη στιγμή που δεν μας έδωσαν τα Γλυπτά όταν άνοιξε το Μουσείο Ακρόπολης και τα δίνουν τώρα στο Ερμιτάζ», σχολίαζε ο νομικός, πρόεδρος του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη και της επιτροπής του υπουργείου Πολιτισμού που ασχολείται με το θέμα Χριστόφορος Αργυρόπουλος.

Πρακτικά όμως τι σημαίνει η κίνηση αυτή του Βρετανικού Μουσείου; «Πρώτον, παύει να ισχύει το δόγμα ότι τα Γλυπτά δεν ταξιδεύουν εκτός του Βρετανικού Μουσείου. Και, δεύτερον, τα δανείζει δίχως να ζητεί να ακολουθηθεί η διαδικασία αναγνώρισης της κυριότητάς τους, όπως ζητεί από την Ελλάδα. Η μετακίνηση των Γλυπτών του Παρθενώνα είναι πολύ σοβαρή υπόθεση, διότι είναι πολύ ευαίσθητα και ταλαιπωρημένα και χρειάζονται πολλή προσοχή και φροντίδα» μας έλεγε ο καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας και πρόεδρος του Μουσείου Ακρόπολης Δημήτρης Παντερμαλής.

Η ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ. Θα μπορούσε όμως ο συγκεκριμένος δανεισμός να αποτελέσει βάση για τη νομική διεκδίκησή τους από την Ελλάδα; «Η ερώτηση είναι αν μπορούμε να κάνουμε κάτι σήμερα, επειδή βρήκαμε τον κλεμμένο μας θησαυρό. Φανταστείτε το παράδειγμα κάποιου που βρήκε το κλεμμένο του ρολόι έπειτα από 150 χρόνια στα χέρια κάποιου τρίτου. Δυστυχώς, δεν μπορεί να κάνει τίποτα» λέει ο Ηλίας Μπίσιας, ειδικός σε θέματα επαναπατρισμού πολιτιστικών αγαθών, αναδεικνύοντας μια άλλη νομική διάσταση του ζητήματος. Ο λόγος, εξηγεί ο νομικός, είναι ότι ακόμη και με δεδομένο ότι η εξαγωγή των Γλυπτών έγινε παρανόμως, η Ελλάδα δεν διαθέτει σήμερα το απαραίτητο νομικό οπλοστάσιο εναντίον της Αγγλίας. «Αυτά που τότε εξήχθησαν παράνομα εμείς τα διεκδικούμε με νόμιμη αξίωση. Αν η εξαγωγή είχε διαπραχθεί πριν από δέκα χρόνια τότε θα μπορούσαμε να πούμε στην Αγγλία ότι υπάρχουν κάποιες συμβάσεις που την υποχρεώνουν να μας τα δώσει πίσω».

Και όσοι υποστηρίζουν ότι η μετακίνηση του Γλυπτού είναι αρκετή για να επιτρέψει στην Ελλάδα να το κατάσχει ως κλεμμένο, ως προϊόν εγκληματικής πράξης, έχουν δίκιο; «Δεν υπάρχει καμία νομική βάση» μας απαντά έγκριτος νομικός, με μεγάλη εμπειρία. «Οι μόνες ρυθμίσεις που μπορούν να γίνουν είναι όταν το αντικείμενο έχει κλαπεί κατά τη διάρκεια εχθροπραξιών ή κατοχής μιας χώρας. Οταν αφαιρέθηκαν τα Γλυπτά δεν υπήρχε Ελλάδα, αλλά Οθωμανική Αυτοκρατορία. Κατ’ αυτήν την έννοια σήμερα, νομικά, ούτε η Τουρκία θα μπορούσε να τα διεκδικήσει».

«ΤΑ ΝΕΑ» επικοινώνησαν και με τη νομική εταιρεία Doughty Street, στην οποία εργάζεται η Αμάλ Κλούνι. Η εταιρεία απάντησε ότι περιμένει πλήρη ενημέρωση για να αποστείλει (με ανακοίνωση) το πρώτο σχόλιο.

Βρετανική ειρωνεία
Εκπληξη – αν όχι εκνευρισμό – προκάλεσε μια δήλωση του Νιλ ΜακΓκρέγκορ, διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου, ο οποίος προσπάθησε να προδιαγράψει με ειρωνικό τρόπο την ελληνική αντίδραση: «Ελπίζω οι Ελληνες να μείνουν ευχαριστημένοι, καθώς τώρα πολλοί επισκέπτες θα μπορέσουν να δουν από κοντά τα σπουδαία επιτεύγματα της Αρχαίας Ελλάδας. Ανθρωποι που δεν μπορούν να φτάσουν στην Αθήνα ή στο Λονδίνο θα μπορέσουν να καταλάβουν κάτι για τα επιτεύγματα του ελληνικού πολιτισμού στη Ρωσία πλέον».