«Δεν μπορώ να αναπνεύσω» φωνάζει η Αμερική που βράζει

«Δεν μπορώ να αναπνεύσω…». Οι τελευταίες λέξεις που ψέλλισε ο αφροαμερικανός Ερικ Γκάρνερ πριν χάσει τη ζωή του τον περασμένο Ιούλιο έγιναν το σύνθημα οργής και αγανάκτησης χιλιάδων πολιτών που κατέλαβαν κεντρικά σημεία και λεωφόρους της Νέας Υόρκης διαμαρτυρόμενοι για την απόφαση του σώματος ενόρκων να μην απαγγελθούν κατηγορίες εναντίον ενός λευκού αστυνομικού που προκάλεσε τον θάνατό του. Την ίδια ώρα εντείνονται οι φόβοι για ένα νέο ξέσπασμα βίας εξαιτίας του θανάτου ενός ακόμη άοπλου αφροαμερικανού χθες από πυρά αστυνομικού στο Φίνιξ.   

Το σκηνικό, δυστυχώς, είναι γνωστό. Μία εβδομάδα μετά τα βίαια επεισόδια που προκλήθηκαν στο Φέργκιουσον του Μιζούρι με την ίδια αφορμή – την απόφαση άλλου σώματος ενόρκων να μην παραπεμφθεί σε δίκη ένας επίσης λευκός αστυνομικός που πυροβόλησε θανάσιμα τον 18χρονο Αφροαμερικανό Μάικλ Μπράουν – η Αμερική βρίσκεται για ακόμη μια φορά αντιμέτωπη με το φάσμα των φυλετικών διακρίσεων. Και όλα αυτά στην καρδιά της πιο πολυπληθούς μητρόπολής της.

Προχθές χιλιάδες διαδηλωτές πραγματοποίησαν πορείες διαμαρτυρίας, επιχειρώντας να εμποδίσουν την αφή του χριστουγεννιάτικου δέντρου στο Ροκφέλερ Σέντερ και αποκλείοντας την κυκλοφορία στον αυτοκινητόδρομο Ουέστ Σάιντ Χάιγουεϊ, στη σήραγγα Λίνκολν και στη γέφυρα του Μπρούκλιν. Μέχρι και στην Πλατεία Τάιμς Σκουέρ σημειώθηκε ένταση καθώς οι διαμαρτυρόμενοι συνωστίζονταν με τους τουρίστες. Παρά την έντονη παρουσία της αστυνομίας και τις περισσότερες από 80 συλλήψεις, δεν σημειώθηκαν σοβαρά επεισόδια. Οι διαδηλωτές δεσμεύτηκαν, ωστόσο, για τη συνέχιση των κινητοποιήσεών τους. Την ίδια ώρα, ο ακτιβιστής υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων Αλ Σάρπτον απηύθυνε έκκληση για «εθνική πορεία» διαμαρτυρίας στην Ουάσιγκτον στις 13 Δεκεμβρίου, με στόχο την αντιμετώπιση μιας «εθνικής κρίσης».

Σε δηλώσεις του ο Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος επικρίθηκε για την αντίδρασή του αναφορικά με τις ταραχές που σημειώθηκαν στο Φέργκιουσον, άφησε να εννοηθεί ότι η συγκεκριμένη υπόθεση ενισχύει την αποφασιστικότητά του να διασφαλίσει την ισότιμη μεταχείριση όλων των Αμερικανών από τη Δικαιοσύνη.

Η ΕΡΕΥΝΑ. Στο μεταξύ ο υπουργός Δικαιοσύνης των ΗΠΑ Ερικ Χόλντερ έδωσε εντολή να διεξαχθεί άμεσα ομοσπονδιακή έρευνα για ενδεχόμενη παραβίαση των πολιτικών δικαιωμάτων του θύματος ενώ χθες ανακοίνωσε πως τόσο ο ίδιος όσο και ο Μπαράκ Ομπάμα συμφωνούν ότι ήρθε η ώρα να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για την πάταξη της χρήσης υπερβολικής βίας από τη μεριά των αστυνομικών.

Αφορμή για το ξέσπασμα χιλιάδων Νεοϋορκέζων στάθηκε η απόφαση σώματος ενόρκων από το Στάτεν Αϊλαντ, έναν από τους πέντε δήμους της Νέας Υόρκης, να μην παραπέμψει σε δίκη τον αστυνομικό Ντάνιελ Πανταλέο που προκάλεσε τον θάνατο του Ερικ Γκάρνερ, στραγγαλίζοντάς τον στην προσπάθειά του να τον ακινητοποιήσει τον περασμένο Ιούλιο. Ο Γκάρνερ, πατέρας έξι παιδιών, θεωρήθηκε ύποπτος ότι πουλούσε παράνομα τσιγάρα και ακινητοποιήθηκε βίαια στο έδαφος από ομάδα λευκών αστυνομικών. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Πανταλέο ο οποίος εφάρμοσε στον Γκάρνερ λαβή στραγγαλισμού που απαγορεύεται από τους κανονισμούς της αστυνομίας. Πριν χάσει τις αισθήσεις του, ο παχύσαρκος και ασθματικός αφροαμερικανός έλεγε επανειλημμένα στους αστυνομικούς «δεν μπορώ ν’ αναπνεύσω…». Λίγο αργότερα διαπιστώθηκε ο θάνατός του.

ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ. Σε αντίθεση, όμως, με το περιστατικό του θανάτου Μάικλ Μπράουν στο Φέργκιουσον, η απόπειρα σύλληψης και ο θάνατος του Ερικ Γκάρνερ βιντεοσκοπήθηκαν. Ο ηλικίας 43 ετών άνδρας ήταν άοπλος και δεν απειλούσε κανέναν. Μετά τον θάνατό του, ο ιατροδικαστής αποφάνθηκε ότι επρόκειτο για ανθρωποκτονία, παρότι προσδιόρισε πως στον θάνατό του συνέβαλε και η επιβαρημένη του υγεία. Οι ένορκοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο αστυνομικός δεν είχε στόχο να προκαλέσει τον θάνατο του Γκάρνερ, γεγονός το οποίο δικαιολογεί γιατί δεν τον παρέπεμψαν σε δίκη με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας εκ προθέσεως.

Ενα σημαντικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αναπάντητο: γιατί οι ένορκοι δεν παρέπεμψαν σε δίκη τον αστυνομικό με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας εξ αμελείας; Γιατί δεν παρέπεμψαν σε δίκη και τους υπόλοιπους αστυνομικούς οι οποίοι άφησαν το Γκάρνερ, όπως φαίνεται στο βίντεο, να κείτεται αναίσθητος για αρκετά λεπτά πριν τον βοηθήσουν; Διότι όλα δείχνουν πως «δεν έχει σημειωθεί καμία αλλαγή», όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ένας από τους διαδηλωτές που συγκεντρώθηκαν χθες στο σημείο όπου άφησε την τελευταία του πνοή ο Ερικ Γκάρνερ. Καμία αλλαγή στη συμπεριφορά των αστυνομικών, στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι Αφροαμερικανοί από τη Δικαιοσύνη, στις σχέσεις μεταξύ μαύρων και λευκών. Υποστηρίζοντας πάντως τον συνάδελφό τους και τον τρόπο με το οποίο αντέδρασε, εκπρόσωπος των αστυνομικών της Νέας Υόρκης χαρακτήρισε τον Ντάνιελ Πανταλέο «πρότυπο αστυνομικού».