Μια σπάνια ήττα για τον Τσάρο της Ρωσίας

Οι τίτλοι τέλους γράφηκαν με μια φράση του Βλαντίμιρ Πούτιν – το νόημα της οποίας ήταν ότι την ευθύνη για τη ματαίωση της κατασκευής του South Stream φέρει η Ευρώπη. Οποιος και να είναι ο ένοχος, όμως, το άδοξο τέλος του αγωγού που θα τροφοδοτούσε την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Σερβία και την Ουγγαρία, την Αυστρία και την Ιταλία συνιστά διπλωματική ήττα για τον ρώσο πρόεδρο.

Ολα ξεκίνησαν το 2007, δηλαδή σε μια εποχή που ο νέος Ψυχρός Πόλεμος αποτελούσε ακόμη σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Η αξιοπιστία του Πούτιν είχε κερδίσει πόντους στην ΕΕ από την απόφασή του να υπονομεύσει την κατασκευή του Ναμπούκο, του αγωγού που θα μετέφερε αέριο στην Ευρώπη από χώρες που ήταν πιο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες όπως η Γεωργία και το Αζερμπαϊτζάν. Οπως όμως σημειώνει η «Ρεπούμπλικα», η εποχή αυτή έχει περάσει. Η στάση των Βρυξελλών απέναντι στον South Stream έγινε όλο και πιο καχύποπτη.

Πρωτεύοντα ρόλο σε αυτή την αλλαγή έπαιξαν η ουκρανική κρίση και οι ευρωπαϊκές κυρώσεις εις βάρος της Μόσχας. Οι παρενέργειες δεν ήταν μόνο διπλωματικές αλλά και οικονομικές. Το κόστος της κατασκευής του αγωγού υπολογιζόταν σε 23,5 δισ. ευρώ – ένα ποσό καθόλου αμελητέο, δεδομένων όχι μόνο των κυρώσεων αλλά και της πτώσης των τιμών του πετρελαίου κατά 40% καθώς και της υποτίμησης του ρωσικού νομίσματος κατά 30% από την αρχή του έτους.

Αμελητέες δεν είναι ούτε οι παρενέργειες στην Ευρώπη. Οι ανατολικοευρωπαϊκές χώρες αντέδρασαν με οργή στην απόφαση της Μόσχας. Σόφια, Βελιγράδι και Βουδαπέστη στηλίτευσαν το γεγονός ότι η ματαίωση του σχεδίου ανακοινώθηκε χωρίς καμία προειδοποίηση ενώ είχαν επενδύσει σημαντικό οικονομικό και πολιτικό κεφάλαιο. Από την άλλη πλευρά, οι Βρυξέλλες ανησυχούσαν ότι η κατασκευή του αγωγού θα εδραίωνε την κυριαρχία της ρωσικής Gazprom στην ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Η Κομισιόν υποστήριζε σθεναρά ότι στο σχέδιο έπρεπε να εμπλακούν και άλλοι παίκτες, με το επιχείρημα ότι η Gazprom θα παραβίαζε τους ευρωπαϊκούς κανόνες για τον ανταγωνισμό εάν εκτός από ιδιοκτήτης του αγωγού ήταν και πάροχος του αερίου.

Η ευρωπαϊκή αμφιθυμία δεν αναιρεί πάντως το γεγονός ότι ο ρώσος πρόεδρος υπέστη μια σπάνια ήττα στο διπλωματικό πεδίο. Στο στρατόπεδο των νικητών συγκαταλέγονται όχι μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη, αλλά και η Τουρκία, η οποία θα προμηθεύεται φυσικό αέριο σε πολύ χαμηλότερες τιμές. Την έκπτωση έσπευσε μάλιστα να ανακοινώσει ο ίδιος ο Πούτιν στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε με τον Ταγίπ Ερντογάν. Στην έκπτωση περιλαμβάνεται και ένα δώρο τριών δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως.

ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΜΠΗΣ. Με τη ματαίωση της κατασκευής του αγωγού η Ευρώπη θα συνεχίσει να προμηθεύεται ρωσικό αέριο κυρίως μέσω της Ουκρανίας. Οι αναλυτές τοποθετούν στην ουκρανική κρίση το αποφασιστικό σημείο καμπής. Οι λεονταρισμοί της Μόσχας στην περιοχή ξύπνησαν τα αμυντικά αντανακλαστικά της Ευρώπης απέναντι στη ρωσική αρκούδα. Από τη δική της πλευρά, η Μόσχα υποχρεώθηκε να αναζητήσει πελάτες στα ανατολικά της. Η Κίνα, όπως και οι υπόλοιπες αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας, θα γίνουν κατά πάσα πιθανότατα οι επόμενοι αγοραστές του ρωσικού αερίου και του ρωσικού πετρελαίου.

Η ρωσική ενέργεια συνιστά ένα ισχυρό όπλο για το Κρεμλίνο στη διεθνή αγορά. Η αίσθηση αυτή αποτυπώνεται στο γεγονός ότι ο ρώσος πρόεδρος χειρίζεται προσωπικά την ενεργειακή πολιτική της χώρας του. Οπως σημειώνουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», ο Πούτιν πέτυχε μια σημαντική νίκη το 2011, όταν οι στρόφιγγες του North Stream άνοιξαν για τη μεταφορά του αερίου στη Γερμανία. Η είσοδος του αμερικανικού αερίου, όμως, στην ευρωπαϊκή αγορά άλλαξε τα δεδομένα. Αυτό που μένει να φανεί είναι πού και με ποιον τρόπο θα γραφεί το επόμενο κεφάλαιο στον ενεργειακό πόλεμο που βρίσκεται σε εξέλιξη. Και, φυσικά, ποιο θα είναι το κόστος.