Ξεκλειδώνοντας τα μυστικά της ΧΑΠ

Για τον κόσμο είναι απλώς «τσιγαρόβηχας». Για τους γιατρούς, είναι κάτι πολύ πιο σοβαρό: η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ή ΧΑΠ, όπως την αποκαλούν). Οχι πάντοτε ούτε για όλους.

Οι παγκόσμιες αλλά και οι ελληνικές στατιστικές είναι συντριπτικές: πάνω από 330 εκατ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο και περίπου 500.000 άνθρωποι ηλικίας άνω των 40 ετών στη χώρα μας πάσχουν από τη νόσο.

Ωστόσο, οι καπνιστές ούτε κατά διάνοια είναι μόνο μισό εκατομμύριο στην Ελλάδα, αφού σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία σχεδόν ο ένας στους δύο Ελληνες καπνίζει σε καθημερινή βάση.

Γιατί λοιπόν δεν παθαίνουν όλοι οι καπνιστές ΧΑΠ, αφού το κάπνισμα είναι η κύρια αιτία της; Από τι εξαρτάται αν θα την εκδηλώσουν; Θα εξελιχθεί σε όλους το ίδιο ή μήπως κάποιοι έχουν χειρότερη εξέλιξη από άλλους; Σε αυτά και σε άλλα συνηθισμένα ερωτήματα απαντά ο Νικόλαος Σιαφάκας, καθηγητής Πνευμονολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ERS).

Πόσοι καπνιστές παθαίνουν ΧΑΠ και γιατί;

Είναι επαρκώς τεκμηριωμένο ότι περίπου 20%-25% των καπνιστών θα εκδηλώσουν κλινικά έκδηλη ΧΑΠ, δηλαδή δύσπνοια, βήχα και φλέγματα. Η επιστήμη δεν έχει εξηγήσει ακόμα πλήρως γιατί συμβαίνει αυτό, αλλά πιστεύεται πως μερικοί άνθρωποι είναι πιο ευαίσθητοι στις βλαπτικές ουσίες του καπνού εξαιτίας του DNA τους. Εχουν προταθεί και άλλες εξηγήσεις του φαινομένου, όπως η διατροφή, η συνύπαρξη με το παθητικό κάπνισμα, το κάπνισμα σε εξωτερικούς χώρους κ.λπ. Επειδή όμως δεν έχει βρεθεί τρόπος να εντοπίζονται οι ευαίσθητοι καπνιστές και επειδή το τσιγάρο κρύβει και άλλους δυνητικούς κινδύνους, συνιστάται σε όλους τους καπνιστές  να το αποφεύγουν.

Γιατί σε κάποιους αναστρέφεται και σε άλλους όχι;

Το αναστρέψιμο ή μη της βλάβης που προκαλεί το κάπνισμα στους πνεύμονες εξαρτάται από το στάδιο διακοπής του καπνίσματος. Οσο πιο νωρίς τόσο το καλύτερο και τόσο πιθανότερο να συμβεί υποστροφή των συμπτωμάτων. Ωστόσο, σε οποιοδήποτε στάδιο της νόσου και αν γίνει η διακοπή, κερδισμένος θα είναι ο ασθενής, κυρίως όσον αφορά την εξέλιξη της νόσου, την ποιότητα της ζωής  και την έκβασή του.

Επηρεάζει εξίσου άνδρες και γυναίκες;

Μολονότι η ΧΑΠ εκδηλώνεται και στα δύο φύλα, μελέτες έχουν δείξει πως οι γυναίκες την αναπτύσσουν συχνότερα και μάλιστα έχουν βαρύτερη νόσο, από ό,τι οι άνδρες με τις ίδιες καπνιστικές συνήθειες (αριθμός τσιγάρων ημερησίως και χρόνια καπνίσματος). Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια αυξάνονται περισσότερο οι θάνατοι από ΧΑΠ στις γυναίκες παρά στους άνδρες. Και πάλι, η ακριβής αιτία της διαφοράς δεν είναι γνωστή, αλλά πιστεύεται ότι οφείλεται στον συνδυασμό της βιολογικής ευαισθησίας με παράγοντες του τρόπου ζωής.

Είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς;

Οχι, υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές. Κατ’ αρχάς, η ΧΑΠ περικλείει δύο νοσήματα, τη χρόνια βρογχίτιδα και το εμφύσημα, τα οποία στους περισσότερους ασθενείς συνυπάρχουν. Σε μερικούς όμως η κλινική εικόνα έχει στοιχεία καθ’ υπεροχήν του ενός ή του άλλου νοσήματος. Γιατί συμβαίνει αυτό δεν έχει εξηγηθεί πλήρως, αφού η ΧΑΠ αρχίζει στους μικρούς αεραγωγούς (μικρούς βρόγχους) και επεκτείνεται προς το άνω τμήμα των πνευμόνων (τους μεγάλους βρόγχους) για να προκαλέσει χρόνια βρογχίτιδα ή/και προς το κάτω (προς τις πνευμονικές κυψελίδες) για να προκαλέσει εμφύσημα. Πάντως, ελάχιστο ποσοστό ασθενών έχουν μόνο εμφύσημα και είναι αυτοί που παρουσιάζουν έλλειψη σε μία πρωτεΐνη του ήπατος που λέγεται α1-αντιθρυψίνη και δρα προστατευτικά στους πνεύμονες.

Μία άλλη ουσιώδης διαφορά είναι πως οι άρρωστοι με ΧΑΠ που έχουν κλινική εμφάνιση χρόνιας βρογχίτιδας, παρουσιάζουν ταχύτερη επιδείνωση από ό,τι όσοι έχουν εμφύσημα. Αυτό ίσως οφείλεται στις συχνότερες παροξύνσεις που παρουσιάζουν και οι οποίες επιβαρύνουν σημαντικά την κατάστασή τους. Επομένως, οι ασθενείς με συχνούς παροξυσμούς χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή και αντιμετώπιση.

Υπάρχει μία θεραπεία για όλους;

Η θεραπεία καθορίζεται με βάση τη βαρύτητα της νόσου, η οποία εκτιμάται με τη σπιρομέτρηση, τους δείκτες της δύσπνοιας, τα συμπτώματα του ασθενούς και τον αριθμό των παροξύνσεων. Σε  όλα τα στάδια της ΧΑΠ συνιστάται πρωταρχικά η διακοπή καπνίσματος και οι εμβολιασμοί (για γρίπη, πνευμονία κ.τ.λ.), ενώ ανάλογα με τη βαρύτητα χορηγείται φαρμακευτική αγωγή που συνίσταται σε εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά και εισπνεόμενα κορτικοειδή, από μόνα τους ή σε συνδυασμούς. Το θεραπευτικό οπλοστάσιο εμπλουτίζεται διαρκώς. Ετσι, νεότερα φάρμακα στην κατηγορία των β-αγωνιστών είναι η βιλανδερόλη και η ινδακατερόλη, ενώ στην κατηγορία των αντιχοληνεργικών το γλυκοπυρρόνιο και το ακλιδίνιο. Τέλος, έχουν γίνει προσπάθειες για τη βελτίωση της χορήγησής τους με φιλικές προς τον άρρωστο εισπνευστικές συσκευές.

Πότε πρέπει να πάει κάποιος στον γιατρό;
Κάθε καπνιστής ηλικίας άνω των 40 ετών, με ή χωρίς συμπτώματα, πρέπει να ελέγχεται τακτικά από πνευμονολόγο με σπιρομέτρηση, για έγκαιρη διάγνωση της νόσου. Σήμερα στην Ελλάδα κυκλοφορούν περίπου 200.000 καπνιστές που πάσχουν από ΧΑΠ και δεν το ξέρουν! Επομένως ο τσιγαρόβηχας είναι νόσος που πρέπει αμέσως να διαγνωστεί και να αντιμετωπιστεί εγκαίρως.