Πολιτισμός

Ο ζωγράφος και ο ποιητής

Γιάννης Τσαρούχης

Γιάννης Τσαρούχης

Σχόλια
6 λεπτά
Ευτυχώς που υπάρχουν πολλές μαρτυρίες κατατεθειμένες όσο ζούσε ο Γιάννης Τσαρούχης, όχι πάντα έντιμες και ειλικρινείς – αλλά αυτό είναι μια άλλη, πολύ μακρά ιστορία. εκτός βέβαια από τα δικά του κείμενα, τα συχνά συγκλονιστικά, διαφορετικά όπως έλεγε και ο ίδιος για τον εαυτό του «μετά τον θάνατό μου θα λογαριάζομαι σαν ένα είδος Νασρεντίν Χότζα, κανείς δεn θα ξέρει τι πραγματικά έχω πει και τι δεν έχω πει». Εννοούσε σαφώς τα πολλά, άλλοτε διασκεδαστικά και σαρκαστικά, άλλοτε σκοτεινά και δυσοίωνα, ευφυολογήματά του.  Παρέπεμπε μάλιστα για να τεκμηριώσει την ιδιότητα του Νασρεντίν Χότζα σε κάτι που λεγόταν για δεκαετίες όσο ζούσε ο ίδιος.

Παρά το γεγονός ότι το είχε επανειλημμένα διορθώσει, συνέχιζε να του αποδίδεται – εννοούμε την  περίφημη ρήση «στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις» -, με πολύ μεγαλύτερη μάλιστα ένταση μετά τον θάνατό του.  

Δεν ήταν όμως ο Τσαρούχης που την είχε πει, αλλά ένας πολύ καλός και γνωστός για την εποχή του ηθοποιός, ο Τζ. Καρούσος (άλλοι τον έλεγαν Τζανή και άλλοι Τζαβαλά) και που δύο σημαντικές του δουλειές ήταν ο ρόλος του Αλή Πασά σε μια κινηματογραφική ταινία με Φροσύνη την Ειρήνη Παπά και ο ρόλος του Καίσαρα στο θεατρικό έργο του Μπέρναρντ Σο «Καίσαρ και Κλεοπάτρα», με Κλεοπάτρα τη (μελαχρινή για το συγκεκριμένο έργο) Αλίκη Βουγιουκλάκη.
Είδε κι αποείδε ο Γιάννης Τσαρούχης ότι δεν κατόρθωνε να αποκαταστήσει την πατρότητα της ρήσης «στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις» και γι’ αυτό, χωρίς να παύσει να την αποδίδει στον Καρούσο, πρόσθετε: «Εγώ την διέδωσα σαν τον Απόστολο Παύλο». Είναι γεγονός ότι ο Τσαρούχης δεν καθόταν γενικότερα ήσυχος. Του άρεσε να προκαλεί άλλοτε με μια αλήθεια που, καθώς την έλεγε χωρίς να μασάει τα λόγια του, γινόταν ιδιαίτερα ενοχλητική, άλλοτε με ένα παραξένισμα, άλλοτε με έναν συνδυασμό όπως αυτός της Μαρίας Κάλλας με τη Σωτηρία Μπέλλου ή του Αγίου Αυγουστίνου με τον Μαρκήσιο ντε Σαντ, και όταν του επετίθεντο, να παρακολουθεί τους άλλους σαν να αναρωτιόταν «μα πώς είναι δυνατόν, εγώ είπα κάτι πολύ αθώο».
Τι ήταν να δώσει μια συνέντευξη τον Απρίλη του 1965 στην Μαρία Κοτζαμάνη για τη «Μεσημβρινή» και με μια μονοκοντυλιά να διαγράψει τη σύγχρονή του ελληνική λογοτεχνία, λέγοντας ότι «τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή την αγνοώ γιατί δεν την διαβάζω. Και δεν τη διαβάζω για να μην απογοητευτώ. Οσες φορές δοκίμασα ίσως να έπεσα σε κακά, πάρα πολύ κακά, δείγματά της. Αυτά τα δείγματα με έκαναν να την διαγράψω μια για πάντα από τα ενδιαφέροντά μου». Και σε άλλη ερώτηση, στην ίδια βέβαια συνέντευξη, αν εκείνο που τον ενοχλεί στη σύγχρονή του λογοτεχνία είναι το «η τέχνη για την τέχνη», γίνεται λιγότερο αφοριστικός αλλά πολύ πιο πικρός:
«Εκείνο που με ενοχλεί είναι ότι η πραγματικότης είναι γεμάτη προβλήματα, ενώ οι λογοτέχνες μας ασχολούνται με τη “λογοτεχνία”. Ολοι τους σχεδόν γράφουν για τα βραβεία, γράφουν για τους εαυτούς τους. Γράφουν για τους ειδικούς, και όχι για μας. Δεν θέτουν προβλήματα, αλλά τα πιάνουν μόνον όταν γίνουν επιτρεπόμενα θέματα, λες και ανήκουν σε έναν άλλον αιώνα. Ο Μπαλζάκ όμως ή ο Ντοστογιέφσκι στην εποχή τους έτσουζαν. Εργα λογοτεχνικά έγιναν αργότερα. Αυτή είναι η διαφορά. Από αυτή την άποψη, προτιμώ χίλιες φορές τους δημοσιογράφους. Λόγω του επαγγέλματός τους είναι πιο κοντά  στην σύγχρονη ζωή, ή καλύτερα στην αληθινή ζωή».  
Εχουμε αναφερθεί άπειρες φορές, εκτεταμένα ή σύντομα, στον Γιάννη Τσαρούχη. Εχουμε γράψει γι’ αυτόν όσο για κανέναν άλλον ενδεχομένως έλληνα καλλιτέχνη, αισθανόμαστε πως όσα τον έχουμε ακούσει να λέει έχουν καταγραφεί μέσα μας ως μια ανεξίτηλη παρακαταθήκη. Δικαιούμαστε για μια έστω φορά να επιφυλαχθούμε. Το 1964 – η συνέντευξη γίνεται τον Απρίλη του ’65 – δεν ήταν μια αδιάφορη για την Ελλάδα λογοτεχνικά χρονιά. Ισως να μην ήταν δουλειά του Τσαρούχη να γνωρίζει ότι είχε κυκλοφορήσει η μελέτη του Λίνου Πολίτη «Διονυσίου Σολωμού αυτόγραφα έργα». Δυο τρία όμως βιβλία από όσα θα μνημονεύσουμε (δημιουργήματα του 1964) θα έπρεπε να τα έχει πάρει είδηση: «Ποίηση, 1» του Δ. Π. Παπαδίτσα, «Υπνόσακος» του Ν. Δ. Καρούζου, «Οι γονατισμένοι» του Σπύρου Πλασκοβίτη, «Η απόπειρα» του Αλέξανδρου Κοτζιά, «Οι φωτογραφίες» του Βασίλη Βασιλικού, «Ελληνική εποποιία» του Αγγελου Τερζάκη, «Σπονδή» της Ελλης Αλεξίου (που υπήρξε και φίλη του Τσαρούχη).
Θα μπορούσε κάποιος από όλους αυτούς να έχει απαντήσει στις ενστάσεις του Γιάννη Τσαρούχη για την ελληνική λογοτεχνία, ή ακόμη να ήταν ο Γιώργος Σεφέρης ή ο Οδυσσέας  Ελύτης που θα το είχανε κάνει, αφού σε ερώτηση που του γίνεται στη συνέντευξη όσον αφορά τη συνεργασία του με τους δυο αυτούς ποιητές, μάλλον με επιφύλαξη μιλάει ο Τσαρούχης λέγοντας: «Οι γνώσεις μου και εκεί βασίζονται απλώς στην επαγγελματική μου δράση. Για να κάνω, βέβαια, την “εικονογραφική συνοδεία” ορισμένων ποιητικών συλλογών τους διάβασα αρκετά ποιήματά τους. Οχι όλα».
Αντί όμως όλων αυτών, ήταν ο ποιητής Τάκης Σινόπουλος που αποφάσισε να βγάλει το φίδι από την τρύπα. Στην ίδια εφημερίδα, δεκαπέντε μέρες αργότερα, σε συνέντευξή του στην ίδια δημοσιογράφο, ο δημιουργός του «Νυχτολόγιου» απαντάει στον Γιάννη Τσαρούχη δίνοντας στα λόγια του έναν επιθετικά προσωπικό τόνο, έτσι ώστε, αν και λέει πράγματα σωστά, να χάνει τελικά το δίκαιο του. Αποφαίνεται: «Νομίζω ότι ο φίλτατός μου και εξαίρετος ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης είχε το ατύχημα να νοσήσει τα τελευταία χρόνια από τη νόσο του βεντετισμού, όπως και άλλοι στην εποχή μας, όπως ο Θεοδωράκης, ο Χατζιδάκις και λοιποί (…) Αν μπορούμε να διαγράψουμε τη σύγχρονη λογοτεχνία, κρατώντας μόνο τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Καβάφη, τον Παπαδιαμάντη, με το ίδιο μέτρο αδικίας θα μπορούσαμε να διαγράψουμε τον Τσαρούχη και άλλους πολλούς, επειδή υπάρχει ο Γύζης, ο Βολανάκης, ο Λύτρας, ο Παρθένης».
Φαίνεται όμως πως είναι τόση η οργή του Σινόπουλου για τον Τσαρούχη που, χωρίς να τον ονομάζει, τον τοποθετεί κατευθείαν ανάμεσα σε όσους διαγράφει, ώστε ξεχνώντας και την ποιητική του ιδιότητα και την – υποτίθεται –  πνευματικότητά του, λέει ειρωνικότατα σε ένα σημείο της συνέντευξης του: «Φοβούμαστε ότι ο Τσαρούχης, γυρεύοντας το πάθος, βαθύτερα αναζητεί ένα ειδικό πάθος και είναι κρίμα που η σύγχρονη λογοτεχνία δεν μπορεί να του το προσφέρει».
Καταλαβαίνουμε όλοι μας πολύ καλά, όταν ο Σινόπουλος λέει «ειδικό πάθος», ποιο πάθος του Τσαρούχη εννοεί. Μήπως για την προσβλητική του αυτή ειρωνεία «τιμωρήθηκε» πενήντα χρόνια αργότερα ο Σινόπουλος ώστε, αν και ακέραιος άντρας ο ίδιος, τα ποιητικά του έργα να μην ακούγονται σχεδόν καθόλου ή όσο τουλάχιστον ακούγονται ο «Αγιος Σεβαστιανός», το «Ζεϊμπέκικο», «Ο ναύτης που διαβάζει», και τόσα άλλα του «λειψού» ως άντρα Γιάννη Τσαρούχη;   

Επόμενο άρθρο

Google news

Ακολουθήστε tanea.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Σχετικά άρθρα

Σχόλια
Σχολίασε εδώ
0 /50
0 /2000

Τα Νεότερα

  1. Λαμία: Πέντε χρόνια μετά ξεκινά η δίκη για τον θάνατο 14χρονης από επιπλοκές του κορονοϊού
  2. AdLink: Τα RetailMedia ως στρατηγική ευκαιρία για brands και retailers
  3. Εθνική Παίδων: Αντίστροφη μέτρηση για την ιστορική πρεμιέρα στο Παγκόσμιο Κύπελλο απέναντι στην Αίγυπτο

Πιο Σχολιασμένα

Πιο Διαβασμένα

Cookies