Η σκιά της κυπριακής ΑΟΖ πάνω από Αιγαίο και Καστελλόριζο

Η σημερινή τριμερής συνάντηση Κορυφής στο Κάιρο, απόπειρα να διαμορφωθεί μια νέα περιφερειακή συμμαχία απέναντι στην Τουρκία που συμπεριφέρεται ως ταραξίας στην Ανατολική Μεσόγειο, δεν είναι χωρίς συμβολισμούς. Το αντίθετο: η Αίγυπτος δεν είναι μόνο η σημαντικότερη χώρα του αραβικού κόσμου, αλλά και χώρα-κλειδί για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην περιοχή. Αυτός είναι ο λόγος που η Αγκυρα έχει ενοχληθεί από τη σημερινή συνάντηση που θα έχουν στο Κάιρο οι Αντώνης Σαμαράς, Νίκος Αναστασιάδης και Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και αναμένει το Κοινό Ανακοινωθέν που θα υπογράψουν σήμερα οι τρεις πλευρές για να σταθμίσει τις αντιδράσεις της.

Και αυτό επειδή μπορεί η Κυπριακή Δημοκρατία να οριοθέτησε ΑΟΖ με την Αίγυπτο και να κήρυξε τη ζώνη το 2004 προκαλώντας την αντίδραση της Τουρκίας, αλλά η Ελλάδα δεν έχει πετύχει οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο, παρά το γεγονός ότι οι συνομιλίες βρίσκονταν σε εξέλιξη εδώ και χρόνια. Κάθε φορά που οι διαπραγματεύσεις προχωρούσαν, το Κάιρο διαμήνυε στην Αθήνα ότι δεν μπορεί να προχωρήσει σε οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας, που ως παράκτιο κράτος διεκδικεί υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο. Επί της ουσίας, η Τουρκία επιχειρεί με τις αντιρρήσεις της να εξουδετερώσει και στην πράξη κάθε πιθανότητα διεκδίκησης του Καστελλόριζου σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Ερωτηθείς χθες ο Αντ. Σαμαράς αν η Ελλάδα θα προχωρήσει σε συμφωνία ΑΟΖ με την Αίγυπτο, απάντησε ότι «είναι ευκαιρία τώρα να προχωρήσουμε σε κάτι που εμείς μπορούμε και πολλοί εύχονται να πετύχει».

ΟΙ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ενώ μέχρι πρόσφατα η διαφορά με την Ελλάδα ήταν επικεντρωμένη στην υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο, τα τελευταία χρόνια η Τουρκία διεύρυνε την περιοχή των διεκδικήσεων ανατολικά της Κρήτης και του Καστελλόριζου, στην περιοχή δηλαδή όπου ενώνεται η υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Αιγύπτου και της Κύπρου. Με απλά λόγια, αν η Ελλάδα προχωρήσει σε διμερή συμφωνία ΑΟΖ με την Αίγυπτο, η Τουρκία χάνει ένα μέρος αυτών που θεωρεί δικαιώματά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν αποκλείεται, πάντως, η σημερινή τριμερής συνάντηση κορυφής να ήταν το βασικό θέμα που συζήτησαν στην τηλεφωνική τους επικοινωνία το βράδυ της Τρίτης ο Αντώνης Σαμαράς και ο Αχμέτ Νταβούτογλου. Σημειώνεται ότι η επικοινωνία δεν ανακοινώθηκε από την Αθήνα, η οποία αναγκάστηκε να την επιβεβαιώσει με καθυστέρηση και, πάντως, αφού διέρρευσε από την τουρκική πλευρά.

Η ελληνική πλευρά, η οποία έχει παράσχει στήριξη και βοήθεια στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην κυβέρνηση του στρατηγού Αλ Σίσι δεν κρύβει ότι επιδιώκει στο σημερινό Κοινό Ανακοινωθέν που θα προκύψει από την Τριμερή να υπάρξει σαφής καταδίκη της Τουρκίας, αλλά και σαφής αναφορά στην ανάγκη να επιταχυνθούν οι επαφές των εκατέρωθεν ομάδων εμπειρογνωμόνων που συζητούν για την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. Πάντως, σύμφωνα με πληροφορίες, το τελικό προσχέδιο που έχει αποστείλει η αιγυπτιακή πλευρά προϊδεάζει μάλλον για μια πιο χλιαρή ανακοίνωση που θα αναφέρεται στη βούληση των δύο πλευρών να συνεχίσουν τις συνομιλίες για την οριοθέτηση ΑΟΖ. Και αυτό επειδή μπορεί οι μνήμες από τον στενό εναγκαλισμό του Ταγίπ Ερντογάν με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα του Μοχάμεντ Μόρσι να είναι ακόμη νωπές για το νέο καθεστώς στην Αίγυπτο που βλέπει με καχυποψία την τουρκική πολιτική ηγεσία, αλλά όσοι παρακολουθούν τα πράγματα στην περιοχή θεωρούν απίθανο οι Αιγύπτιοι να προχωρήσουν σε συμφωνία με την Ελλάδα αγνοώντας πλήρως τις διεκδικήσεις της Τουρκίας.

Και ενώ στην Αθήνα επικρατεί προβληματισμός για την τελευταία ανακοίνωση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας, στην οποία γίνεται αναφορά στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και διαμηνύεται ότι από εδώ και στο εξής «θα λαμβάνονται με αποφασιστικότητα κάθε είδους μέτρα που απαιτούνται για την προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων εντός της υφαλοκρηπίδας της Τουρκίας», δεν είναι βέβαιο ότι η Αγκυρα θέλει να προσθέσει και το μέτωπο των ελληνοτουρκικών στα μεγάλα μέτωπα εθνικής ασφάλειας που έχει ανοίξει (ISIS, Συρία, Κουρδικό).

ΣΤΟΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟ. Η ανακοίνωση του ΣΕΑ μπορεί να είναι απλώς μια προειδοποίηση, παρόμοια με τις «υπενθυμίσεις» που στέλνει η Αγκυρα με την τακτική των παραβιάσεων στο Αιγαίο ότι Ελλάδα και Τουρκία έχουν ανοικτά θέματα, τα οποία πρέπει να λύσουν. Για την ώρα, οι εξελίξεις στην Κύπρο δεν φαίνεται να επιτρέπουν πρόοδο στις διερευνητικές επαφές, οι οποίες ούτως ή άλλως τα τελευταία δύο χρόνια κινούνται στον αυτόματο πιλότο, χωρίς ουσιαστικό περιθώριο προόδου, καθώς δεν υπάρχει πολιτική εντολή για επίλυση από την Αθήνα. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, η ελληνική πλευρά δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημα της τουρκικής πλευράς να υπάρξει συνάντηση για τα αεροναυτικά, ενώ ερωτηματικό παραμένει αν θα πραγματοποιηθεί νέος γύρος διερευνητικών επαφών που ήταν προγραμματισμένος για τον Νοέμβριο. Ασαφές είναι ακόμη αν θα πραγματοποιηθεί κα η προγραμματισμένη για τις 30 Νοεμβρίου συνάντηση του Βαγγέλη Βενιζέλου με τον τούρκο ομόλογό του Μεβλούτ Τσαβούσογλου στην Κωνσταντινούπολη.