Εκλογικός νόμος: Το ενεργό ρήγμα της συγκυβέρνησης

Ο ένας έχει υπαρξιακούς λόγους να το θέλει. Και ο άλλος έχει υπαρξιακούς λόγους να το αποφύγει. Σπάνια στον ενάμιση χρόνο της ζωής της η συγκυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ βρέθηκε στρατηγικά τόσο διχασμένη όσο στο θέμα του εκλογικού νόμου. Η εστία ήταν σε ύφεση. Αλλά οσονούπω το ΠΑΣΟΚ σκοπεύει να την αναζωπυρώσει

Είναι λίγο σαν τα δύσκολα προαπαιτούμενα που καμιά φορά αναβάλλονται για την επόμενη δόση. Μόνο που αφορά την εσωτερική, ενδοκυβερνητική διαπραγμάτευση. Είναι το αίτημα της αλλαγής του εκλογικού νόμου.

Το αίτημα είχε ενσωματωθεί στην προγραμματική συμφωνία ΝΔ – ΠΑΣΟΚ. Ξεχάστηκε για έναν χρόνο μέχρι να το αφυπνίσει στα μέσα Σεπτεμβρίου ο Βαγγέλης Βενιζέλος. Τότε η αναμόχλευσή του είχε προκαλέσει ρωγμές στο κυβερνητικό δίδυμο. Το ζήτημα μπήκε αναγκαστικά στο συρτάρι λόγω της τρικυμίας με τις αγορές και της επείγουσας προσπάθειας να κλείσει το Μνημόνιο. Το ΠΑΣΟΚ όμως δεν το ξέχασε. Είναι αποφασισμένο να το επαναφέρει, αφού κλείσουν τα μέτωπα με τους δανειστές. Και θα το επαναφέρει παρότι στη Χαριλάου Τρικούπη δεν τρέφουν ψευδαισθήσεις. Είναι προφανές ότι το Μαξίμου θα πρέπει για κάποιον λόγο να βρεθεί με το πιστόλι στον κρόταφο προκειμένου να συναινέσει σε μια τέτοια επιλογή.

Τι θέλει και γιατί επιμένει το ΠΑΣΟΚ; Η επιδίωξη είναι να περικοπεί, αλλά όχι να εξαλειφθεί το μπόνους που δίνει πενήντα έδρες στο πρώτο κόμμα. Οπως το εξηγεί σε απλή εκλογική αριθμητική στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, το μπόνους θα μπορούσε να πέσει στις τριάντα ή τις είκοσι έδρες, ώστε να μπορεί μεν να σχηματίσει πλειοψηφία ένα κόμμα που παίρνει πάνω από 40%, αλλά όχι ένα που παίρνει εκεί γύρω στο 36%.

Το επιχείρημα στηρίζεται στην κατακερματισμένη εικόνα που εμφανίζει το πολιτικό σκηνικό. «Η χώρα», εξηγεί η ίδια πηγή, «σήμερα δεν μπορεί να κυβερνηθεί με μια κυβέρνηση του 36%. Θα ήταν μια κυβέρνηση – μαϊμού». Ακόμη δηλαδή κι αν αποδειχθεί εφικτή η επίτευξη μιας μονοκομματικής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, αυτή θα ήταν τόσο ισχνή, που δεν θα οδηγούσε σε πολιτική σταθερότητα. Οπως λέγεται χαρακτηριστικά, «θα ήταν μια κυβέρνηση καταδικασμένη από τη γέννησή της».

Η ανάλυση αυτή αντανακλά και τα τρέχοντα δημοσκοπικά δεδομένα. Αν πιστέψει κανείς ορισμένες μετρήσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε να πλησιάσει ένα ποσοστό που θα του έδινε κίνητρο να επιδιώξει δεύτερες εκλογές. Σε αυτή την περίπτωση εκτιμάται ότι, αντί να αναζητήσει συμμαχίες, θα μεθόδευε μια ακραία πολωτική αναμέτρηση προκειμένου να «εκβιάσει» έστω και οριακά την αυτοδυναμία. Αν όμως η παρούσα Βουλή ψήφιζε περικοπή του μπόνους, το κίνητρο θα εξέλιπε. Η αυτοδυναμία θα ήταν άπιαστος στόχος και οι συνεργασίες μονόδρομος. Αυτομάτως, ο ρυθμιστικός ρόλος των δυνητικών εταίρων – του Ποταμιού και του ΠΑΣΟΚ – θα αποκτούσε άλλο βάρος.

Το Μαξίμου, βέβαια, εξακολουθεί να ξορκίζει αυτά τα σενάρια. Το μήνυμα που στέλνει, κυρίως προς τον κυβερνητικό του εταίρο, δεν επιδέχεται δεύτερη ερμηνεία. «Δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξουμε τώρα τον εκλογικό νόμο. Τώρα είναι η χειρότερη στιγμή. Ακόμη κι αν ερχόταν πρόταση στη Βουλή, η Νέα Δημοκρατία δεν θα την ψήφιζε» διαμηνύεται.

Είναι προφανές ότι τυχόν βιαστικό «κούρεμα» της πριμοδότησης του πρώτου κόμματος θα ισοδυναμούσε για τη Νέα Δημοκρατία με ομολογία ήττας. Σύμφωνα με τον μεγαλύτερο κυβερνητικό εταίρο, η μόνη αλλαγή που θα μπορούσε να συζητηθεί θα ήταν το σπάσιμο των μεγάλων εκλογικών περιφερειών – το οποίο, όπως υπενθυμίζεται, αποτελεί διακηρυγμένο αίτημα της ΝΔ από το 2010. Αλλά ακόμη και η επαναχάραξη των περιφερειών αποκλείεται να επιχειρηθεί υπό την παρούσα προεκλογική ατμόσφαιρα. «Οταν οι άλλοι σού ζητάνε εκλογές, δεν πειράζεις τον εκλογικό νόμο» επισημαίνεται.

Η γραμμή άμυνας του πρωθυπουργικού επιτελείου στην πίεση του ΠΑΣΟΚ είναι το θεσμικό επιχείρημα. Σύμφωνα με αυτό, χρειάζεται μεν νέο, μόνιμο εκλογικό σύστημα, αλλά η συζήτηση για τη μορφή του επιβάλλεται να διεξαχθεί στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης. Είναι μια συζήτηση που δεν μπορεί παρά να συσχετιστεί με τις υπόλοιπες κυοφορούμενες αλλαγές στον καταστατικό χάρτη – όπως η αλλαγή του τρόπου ανάδειξης του Προέδρου της Δημοκρατίας και η αναπροσαρμογή των εξουσιών του.

Στο αναθεωρητικό πλαίσιο εκτιμάται ότι το ζήτημα αποσυνδέεται από τη συγκυρία και θα μπορούσε να αποτελέσει πεδίο ευρύτερης διακομματικής συναίνεσης. Αντιθέτως, αν άνοιγε, λένε, στην παρούσα Βουλή, θα φαινόταν ως ad hoc τακτικισμός προκειμένου να αποτραπεί τυχόν αυτοδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ σε δεύτερες εκλογές – αφού θεωρείται μάλλον απίθανο να επιτευχθεί η πλειοψηφία των 200 βουλευτών που απαιτείται για να ισχύει νέος νόμος από την αμέσως επόμενη αναμέτρηση.

Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, πάντως, επισημαίνεται ότι η πάση θυσία αποτροπή των αλυσιδωτών εκλογών δεν υπαγορεύεται μόνο από το κομματικό τους συμφέρον. Θα ήταν, λένε, ένα ενδεχόμενο καταστροφικό για τη χώρα. «Για σκεφτείτε το. Δεν είμαστε στο 2012. Ακόμη και τότε οι διπλές εκλογές μάς είχαν κοστίσει δισεκατομμύρια. Θα είχαμε σήμερα την πολυτέλεια να μπούμε στην ίδια περιπέτεια;».