Μεταξύ φιλοσοφίας και πολιτικής

Η ιδέα έπεσε πάνω σε ένα ελαφρύ γεύμα. Γύρω από το τραπέζι κάθονταν ο Στέλιος Ράμφος, ο Σταύρος Θεοδωράκης και ο Σωτήρης Γκορίτσας. Κάπου μεταξύ φιλοσοφίας και αμπελοφιλοσοφίας ο Ράμφος είπε ότι θα ήθελε να κάνει μια δημόσια κουβέντα για τα αδιέξοδα της πολιτικής. Ο Θεοδωράκης έβγαλε ένα χαρτί κι έγραψε τον τίτλο «Το αδιέξοδο του Σταύρου Θεοδωράκη και οι απαντήσεις του Στέλιου Ράμφου». Ο Ράμφος του έριξε μια ματιά και είπε «πάμε». Κάπως έτσι μπήκε στα σκαριά η αυριανή εκδήλωση του Ποταμιού, που ανασύρει ένα ερώτημα που ακόμη δεν έχει απαντηθεί: σε ποια γλώσσα μπορούν να συνεννοηθούν οι διανοούμενοι με τους πολιτικούς; Τι μπορεί να κερδίσει από τον κόσμο του πνεύματος η στυγνή τέχνη της πολιτικής;
«Οσοι δοκίμασαν να γίνουν σύμβουλοι των αρχόντων δεν εισακούστηκαν, δεν τους έδιναν σημασία». Δεν το λέει κάποιος αδαής. Το λέει ο Γιώργος Βέλτσος που είχε κατηγορηθεί ότι έπαιζε αυτόν τον ρόλο πίσω από τον Κώστα Σημίτη. Ο ίδιος στηρίζει την άποψή του με ένα ιστορικό στιγμιότυπο: τη φωτογραφία (1) από τη Συνδιάσκεψη της Ζυρίχης για το Κυπριακό, όπου φαίνονται σε πρώτο πλάνο ο Αβέρωφ με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και από πίσω τους ο – πρεσβευτής τότε στο Λονδίνο – Γιώργος Σεφέρης. Ο Σεφέρης μιλά, ο Αβέρωφ προσέχει. Ο Καραμανλής «κοιτά, χαμένος, αλλού. Κοιτάει στις Σέρρες…».

Ο ΔΙΚΟΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΣ. Ο Καραμανλής ο πρεσβύτερος βέβαια είχε στον κύκλο του ανθρώπους σαν τον Μάνο Χατζιδάκι. Ο ανιψιός του πάλι είχε καλή σχέση με τον Μίκη Θεοδωράκη (φωτογραφία 3). Το 2004 τον δεχόταν και στου Μαξίμου. Ανθρωποι με γνώση των συναναστροφών του βεβαιώνουν πάντως ότι συνομιλούσε καλύτερα με το πάλκο, παρά με το πνεύμα. Δημήτρης Μητροπάνος, Μιχάλης Μενιδιάτης, Βίκυ Μοσχολιού – και ολίγη Δόμνα Σαμίου, που του είχε μάλιστα πει κι ένα τραγούδι σε ιδιωτική περφόρμανς.
Οι ίδιοι λένε όμως ότι ο Καραμανλής δεν άκουγε μόνο. Διάβαζε και μάλιστα διάβαζε και ποίηση, δείχνοντας ιδιαίτερη προτίμηση στην Κική Δημουλά. Πολύ πριν αναλάβει την πρωθυπουργία είχε φιλικές σχέσεις με τον Παντελή Βούλγαρη και την Ιωάννα Καρυστιάνη. «Επηρεαζόταν όμως στον βαθμό που όλοι επηρεάζονται υποσυνείδητα όταν κάνουν μια συζήτηση με ενδιαφέροντες ανθρώπους διαφορετικών πολιτικών αντιλήψεων» λέει παλιός του συνεργάτης.

«ΣΥΝΕΝΟΧΟΣ». Ο Σταύρος Θεοδωράκης πάλι θεωρεί τον Ράμφο «κατά ένα μέρος συνένοχο» στην απόφασή του να κατέβει στην πολιτική. Στα τέλη του περασμένου Ιανουαρίου, σε μια συνάντησή τους (φωτογραφία 2), τον ρώτησε «τι θα κάνουμε σε αυτή τη χώρα;». Ετσι, ξεκίνησε μια κουβέντα πολιτικού περιεχομένου. Ο επικεφαλής πια του Ποταμιού δεν είχε πει λέξη για την κίνηση που θα έκανε τον περασμένο Μάρτιο, τη δημιουργία κόμματος. Είχαν συμπέσει στην εκτίμηση πως «τίποτα δεν μπορεί να γίνει από τα υπάρχοντα κόμματα».
Η αφορμή της γνωριμίας τους, που έγινε πριν από περίπου επτά χρόνια, ήταν δημοσιογραφική. Δεν είχαν ποτέ στενή προσωπική σχέση, όμως συζητούσαν κατά καιρούς και ο Ράμφος πλέον ανήκει σε εκείνους που ο Θεοδωράκης συμβουλεύεται τακτικά. Οπως λένε κάποιοι που γνωρίζουν τη σχέση των δύο, ο Θεοδωράκης εκτιμά κάτι που πολλοί αντιμετωπίζουν ως το μέγα μειονέκτημα του στοχαστή. Τη μεγάλη ευκολία με την οποία αλλάζει γνώμη. Στο Παρίσι ήταν μαρξιστής. Τη δεκαετία του 1980 έκανε στροφή στη νεοορθοδοξία. Την επόμενη δεκαετία την αποκήρυξε για τον εκσυγχρονισμό, στον οποίο μένει πιστός μέχρι και σήμερα υπερασπιζόμενος το Μνημόνιο από τα τηλεοπτικά πάνελ.
Η ώσμωση με Το Ποτάμι δεν ήταν η παρθενική του συμμετοχή στην πολιτική. Εχει βρεθεί στον Ομιλο Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας που ίδρυσε ο Κώστας Σημίτης το 1991 αλλά και στο τραπέζι της ονομαστικής εορτής του Γιώργου Παπανδρέου το 2006. Αυτήν την πορεία περιέγραφε με δηλητηριώδες χιούμορ ένας άσπονδος φίλος του, λέγοντας: «Ο Στέλιος κατάγεται από τη Κίμωλο. Γι’ αυτό είναι σαν να γράφει με κιμωλία. Για να τα σβήνει εύκολα». Για τον επικεφαλής του Ποταμιού πάντως, σύμφωνα με τους οικείους του, ειδικά η μεταστροφή προς τον εκσυγχρονισμό είναι «γήινη και πολύ πολιτική».

ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΝΤΕΙΟ. Η γνωριμία του Κώστα Σημίτη με τον Γιώργο Βέλτσο χρονολογείται πολύ πριν η σχέση τους απασχολήσει τις στήλες των παραπολιτικών, από τότε που ήταν συνάδελφοι στο Πάντειο. Πριν από μερικές ημέρες ο πρώτος έστειλε έναν φάκελο στο σπίτι του δεύτερου. Μέσα υπήρχε ένα αφιέρωμα της γαλλικής «Μοντ» στον Ντεριντά. Το περιστατικό είναι μια μικρογραφία της σχέσης τους. Ο διανοούμενος δεν υπήρξε ποτέ καθοδηγητής του πολιτικού. Και ο πολιτικός προτιμούσε να συζητά μαζί του για τη μεγάλη εικόνα – ή έστω για τον Ντεριντά, του οποίου άλλωστε ο Βέλτσος είχε την αντιπροσωπεία στην Ελλάδα – και όχι περί της κουζίνας της πολιτικής (στη φωτογραφία 4 με τη Δάφνη Σημίτη).
Το 1995 ο ίδιος ο Σημίτης είχε εμμέσως ορίσει τη σχέση τους με τον τρόπο που του αφιέρωσε το βιβλίο του «Για μια κοινωνία ισχυρή για μια ισχυρή Ελλάδα». Του έγραψε: «Ευχαριστώ για τη συνεχή πνευματική τρομοκρατία που αποδεικνύεται δημιουργική». Συχνά συνομιλούν περί πολιτικής, όχι απευθείας, μέσω κειμένων. Φαίνεται να το προτιμούν έτσι. Μέχρι σήμερα συζητούν αυτά τα κείμενα, πολύ μετά τη δημοσίευσή τους, ωστόσο ο Σημίτης δεν κάνει παρατηρήσεις. Ακόμη και σε μια περίπτωση στη μακρινή δεκαετία του 1990, όπου ο Βέλτσος είχε γράψει μια «μπηχτή» που τον στενοχώρησε, το έμαθε πολύ αργότερα. Οχι από τον ίδιο αλλά από τη Δάφνη Σημίτη.