Μιμή Ντενίση: «Η Σμύρνη είναι σαν τον τάφο της Αμφίπολης»

«Εν οίδα ότι ουδέν οίδα». Εδώ κι αν κολλάει η αρχαία ρήση. Οταν η Μιμή Ντενίση βούτηξε στη μελέτη της Ιστορίας με άξονα τη Σμύρνη, τη ζωή των μετέπειτα προσφύγων και την Καταστροφή, ανακάλυψε πόσο ταίριαζε στην περίπτωση η φράση από την «Απολογία» του Πλάτωνα. Οσο περισσότερο έψαχνε τόσο περισσότερο ανακάλυπτε ότι δεν ξέρουμε τίποτα!

Θα πει κάποιος, τι γυρεύει μια μη… Μικρασιάτισσα σε αυτά τα ιστορικά πεδία. Εκείνη πιστεύει ότι η Σμύρνη, με ό,τι φέρει από την Ιστορία, υπάρχει εν δυνάμει στο DNA κάθε Ελληνα. Και μόνο το άκουσμα του τοπωνυμίου προκαλεί συγκίνηση. Εκείνη οδήγησε την ηθοποιό και σκηνοθέτιδα να ψάξει βαθύτερα και να φωτίσει όχι την Καταστροφή (που τόσες κόντρες έχει προκαλέσει ως… συνωστισμός στο λιμάνι), αλλά την καθημερινή ζωή, τις γεύσεις, τα ακούσματα, τις σχέσεις των Σμυρνιών με τους Τούρκους, τους Αρμένιους, τους Λεβαντίνους.

Η γυναίκα που σατιρίστηκε επίμονα πριν από χρόνια (από τον Λάκη Λαζόπουλο κυρίως) και αμφισβητήθηκε κάποτε, ίδια κι απαράλλακτη με τότε, σαν να μην πέρασε μια ημέρα πάνω από τη διατηρημένη θαυμαστά ομορφιά της, έχει να παραθέσει τη δουλειά μυρμηγκιού που έκανε σχεδόν τρία χρόνια τώρα για το έργο της «Σμύρνη μου αγαπημένη» απέναντι σε εκείνες τις βολές. Με την ευγένεια πάντα που τη διακρίνει. Και την πίστη της στον κόπο, στον κάματο που αποδίδει καρπούς. Σαν τη θεατρική υπερπαραγωγή που προτείνει φέτος στο Θέατρον του Πολιτιστικού Κέντρου Ελληνικός Κόσμος (Ιδρυμα Μείζονος Ελληνισμού), το οποίο με τη σειρά του τολμά με το «Σμύρνη μου αγαπημένη» την πρώτη του παραγωγή ύστερα από μια σειρά συμπαραγωγών που είχε υλοποιήσει.

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, η ιδέα για ένα έργο με θέμα τη Σμύρνη έφτασε στα αφτιά της Μιμής Ντενίση από τη φίλη της Ολυμπία Δουκάκη – οι γονείς της Ολυμπίας Αδραμίτη ήταν Μικρασιάτες και η ίδια έχει πάθος με το θέμα. Και έδωσε το «παρών» πρόσφατα στις πρόβες της παράστασης, βάζοντάς τες ως φόντο σε ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή της από αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο.

Η συνέχεια γράφτηκε σε κάποια αίθουσα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού όπου απευθύνθηκε η επίδοξη συγγραφέας και απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής (Τμήμα Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών) Μιμή Ντενίση, προτού βρεθεί σε πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες και γραφεία, σε αρχεία και υπόγεια με χειρόγραφα και ντοκουμέντα. Εκεί ανακάλυψε ότι για χρόνια πολλά το θέμα «Σμύρνη» ήταν απαγορευμένο και ένα έργο του Κωστή Μπαστιά που τόλμησε να ανεβάσει η Μαρίκα Κοτοπούλη το 1936 κατέληξε στην πυρά. Ο Μπαστιάς έκαψε το έργο αφού, όπως το λέει γλαφυρά η πρωταγωνίστρια – αφηγήτρια του «Σμύρνη μου αγαπημένη», «έγινε της τρελής με την Αστυνομία».

ME THN ΕΣΤΟΥΔΙΑΝΤΙΝΑ. Η ιστορία της πιάνει τη Σμύρνη από το 1917 έως τις φλόγες. Μπαίνει σε σπίτια, σε γιορτές, σε τσιμπούσια, «βλέπει» βενιζελικούς και βασιλικούς στο ίδιο τραπέζι, καταγράφει την πορεία «από τον μεγάλο ενθουσιασμό στην οικτρή απογοήτευση». Και αυτό το καταφέρνει και χάρη στα εξαιρετικά 3D graphics του νεότατου Νίκου Βολιώτη που αναπαριστούν την πόλη αλλά και την Καταστροφή – με τη βοήθεια και ιστορικών ντοκουμέντων. Οι προβολές έχουν πίσω τους έρευνα στα αρχεία για να αναπαραστήσουν το πραγματικό «σκηνικό» της εποχής με τους δρόμους, τα μαγαζιά, όπως του Ξενόπουλου και το «Μπωμαρσαί», που θα «ξαναζούν» στην οθόνη πίσω από τον 30μελή θίασο και την Εστουδιαντίνα, η οποία στα χνάρια των αντίστοιχων μουσικών σχημάτων της Σμύρνης και της Πόλης κεντάει το σάουντρακ και των καλών και των μαύρων ημερών υπό την μπαγκέτα του Ανδρέα Κατσιγιάννη (που έγραψε και πρωτότυπη μουσική για την παράσταση). Με αρωγούς τις φωνές του Μπάμπη Τσέρτου και της 19χρονης Σοφίας Μέρμηγκα.

Τι μας λέει η Σμύρνη σήμερα; Πέρα από ό,τι πάντα θα μας λέει, αφού «είναι στο DNA κάθε Ελληνα». «Χρειαζόμαστε τέτοια έργα στην εποχή μας, τη δύσκολη, για να μην αισθανόμαστε κατ’ αρχάς ότι τα χειρότερα έχουν γίνει τώρα. Είναι κάτι σαν παρηγοριά αυτό. Επειτα, πολλοί Ελληνες δεν ξέρουν πραγματικά το θέμα, δεν ξέρουν τι ήταν η Σμύρνη και τι της συνέβη» λέει η συγγραφέας που το βιβλίο της «Σμύρνη μου αγαπημένη» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

«Είναι και ελλιπής η παιδεία μας σε αυτό το θέμα. Επίσης ξεχνάμε κάτι ακόμη. Τη μοναδικότητα της Καταστροφής της Σμύρνης: ήταν η μόνη που έγινε παρουσία όλων των πολιτισμένων κρατών».

«ΘΑ ‘ΡΘΟΥΝ ΝΑ ΜΑΣ ΣΦΑΞΟΥΝ». Δεν είναι τυχαίο ότι ο σύζυγος της Φιλιώς (Μιμή Ντενίση), τον οποίο ενσαρκώνει ο έμπειρος Τάσος Χαλκιάς – ο βετεράνος Κώστας Βουτσάς δίνει σάρκα και οστά στον πατέρα της ηρωίδας -, για να διασκεδάσει την αλγεινή εντύπωση από την άνοδο του Κινήματος των Νεότουρκων που άρπαξε τα μαχαίρια, απαντάει ειρωνικά στους φόβους των μελών της οικογένειας: «Ναι, μωρέ, θα’ ρθούν εδώ να μας σφάξουν και οι σύμμαχοι θα μας φωτογραφίζουν από τα πλοία στο λιμάνι». Για να απατηθεί οικτρά…

Δεν είναι τυχαίο ότι και η Μιμή Ντενίση στην παρουσίαση της παράστασης, τις προάλλες, και στην κουβέντα μας παρομοίασε την έρευνα για τη Σμύρνη με την έρευνα για τον τάφο της Αμφίπολης: «Ξεκινάς και νομίζεις ότι κάτι ξέρεις, ανοίγεις μια πόρτα κι έπειτα κι άλλη κι άλλη και ανακαλύπτεις τελικά ότι δεν ξέρεις τίποτα». Μόνον που η εν λόγω έρευνα έχει πεδίο… ερεύνης λαμπρό και δεν μπορεί να κλείσει ούτε με μία ούτε με τρεις πόρτες. Και κυρίως έχει, 92 χρόνια μετά την Καταστροφή, πολλή συγκίνηση για τους απανταχού Ελληνες.

INFO
«Σμύρνη μου αγαπημένη» της Μιμής Ντενίση, στο Θέατρον του Κέντρου Πολιτισμού Ελληνικός Κόσμος (Πειραιώς 254, Ταύρος, τηλ. 212-2540.300, www.theatron254.gr). Από 10 Νοεμβρίου, έκθεση με κειμήλια και εκδόσεις που σώθηκαν από την Καταστροφή, υπό τον τίτλο «Η Σμύρνη των Ελλήνων», από την Ενωση Σμυρναίων στο φουαγέ.