[Ενστάσεις] Σε ποιον ανήκει η ιστορία του ΚΚΕ

Πριν από 20 χρόνια μια μεγάλη μπόρα «έπνιξε» τον Περισσό. Ο Ποδονίφτης ξεχείλισε, έγιναν καταστροφές, πέθαναν άνθρωποι. Κάποια στιγμή το νερό εισέβαλε στο Σπίτι του Λαού, στην έδρα του ΚΚΕ στον Περισσό. Πλημμύρισαν τα υπόγεια και αυτό ισοδυναμούσε με καταστροφή: τα αρχεία του κόμματος, πολύτιμα για την Ιστορία όχι μόνο του κομμουνιστικού κινήματος αλλά και της Ελλάδας και της Ευρώπης, βρέθηκαν μέσα στις λάσπες. Εγιναν καταστροφές αλλά, όπως μας πληροφόρησαν σε σχετική εκδήλωση του κόμματος τη Δευτέρα, το αρχείο τελικά διασώθηκε, αποκαταστάθηκε, ψηφιοποιήθηκε και σήμερα μεγάλο μέρος του βρίσκεται στο Αρχείο Χαρίλαος Φλωράκης, στο Χαλάνδρι.

Οι πληροφορίες αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία, προφανώς, για το κόμμα, οι ιστορικοί του οποίου πάντα θα προσπαθούν να γράψουν την ηρωική ιστορία του. Αλλά έχουν ιδιαίτερη σημασία και για τους πολλούς επιστήμονες της μνήμης οι οποίοι δεν εργάζονται για λογαριασμό κάποιου φορέα, αλλά κάνουν τη δική τους ανεξάρτητη έρευνα. Πολλοί απ’ αυτούς θα επιθυμούσαν διακαώς να έχουν τη δυνατότητα να ψάξουν ανάμεσα στο πρωτότυπο υλικό του αρχείου – αλλά, παρά τις διαβεβαιώσεις, όπως και στους κύκλους των ίδιων των ιστορικών κυκλοφορεί, η πρόσβαση δεν είναι καθόλου εύκολη.

Το θέμα δεν είναι σημερινό, αλλά καλό είναι να το θυμίζουμε. Το είχε θέσει πρώτος ο μακαρίτης Φίλιππος Ηλιού, ο οποίος υπήρξε ιδρυτής των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Τα ΑΣΚΙ, έγραφε ο Ηλιού, χτίστηκαν πάνω στο υλικό μέρους του αρχείου του ΚΚΕ που είχε περάσει στην κατοχή του ΚΚΕ Εσωτερικού μετά τη διάσπαση του κόμματος, το 1968. Στο υλικό αυτό προστέθηκε πλήθος ακόμα πρωτογενών πηγών, που είτε προσέφεραν ιδιώτες είτε οργανισμοί (και η ΕΑΡ, που προϋπήρξε του Συνασπισμού). Οπως έλεγε ο Ηλιού, τα αρχεία και οι συλλογές διευρύνθηκαν γιατί τα ΑΣΚΙ διαμόρφωσαν διαφανείς όρους λειτουργίας και κέρδισαν την εμπιστοσύνη όλων.

Τα αρχεία που ανήκαν στο ΚΚΕ, αντίθετα, δεν είναι πρόσφορα στους μελετητές. Αλλά είναι ανάγκη να γίνουν. Δεν ξέρω γιατί είναι δύσκολο το κόμμα να υιοθετήσει το μοντέλο των ΑΣΚΙ. Μήπως επειδή προϋποτίθεται ότι θα πάψει να φοβάται τον τρόπο που θα διηγηθούν την ιστορία του οι άλλοι; Ούτως ή άλλως, πάντως, είναι πρόκληση.