Βραβείο Νομπέλ… μικροσκοπικό

Ενας γερμανός και δύο αμερικανοί ερευνητές τιμήθηκαν με το Νομπέλ Χημείας από τη Βασιλική Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας επειδή ανακάλυψαν τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες μπορούν να εξετάζουν στο μικροσκόπιο ζωντανά κύτταρα και μόρια με μεγάλη καθαρότητα. Οι τρεις νομπελίστες, κάνοντας ο καθένας τη δική του έρευνα, συνέβαλαν στο να ξεπεραστεί ένα από τα βασικά εμπόδια που περιόριζε τη χρήση μικροσκοπίων για παρατηρήσεις με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια.

Πρόκειται για την ανάπτυξη του μικροσκοπίου φθορισμού υψηλής ανάλυσης, το οποίο χρησιμοποιείται σήμερα κατά κόρον σε επίπεδο ερευνητών ιατρικής για την καταπολέμηση ασθενειών και την πραγματοποίηση ανακαλύψεων στη βιολογία. Οι τρεις νομπελίστες είναι οι αμερικανοί υπήκοοι Ερικ Μπέτσιγκ του Ιατρικού Ινστιτούτου Χάουαρντ Χιουζ και ο Ουίλιαμ Μέρνερ του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, καθώς και ο Γερμανός Στέφαν Χελ του Ινστιτούτου Βιοφυσικής Χημείας Μαξ Πλανκ.

«Λόγω των επιτευγμάτων τους μπορούμε σήμερα να δούμε τον νανόκοσμο με το οπτικό μικροσκόπιο» ανέφερε στην ανακοίνωσή της η Βασιλική Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας. Οι τρεις επιστήμονες θα μοιραστούν επίσης χρηματικό βραβείο ύψους 1,1 εκατ. δολ.

Από τον 17ο αιώνα οι επιστήμονες που χρησιμοποιούσαν μικροσκόπια πίστευαν ότι υπάρχουν συγκεκριμένα όρια στην ανάλυση των μικροσκοπίων αυτών. Θεωρούσαν μάλιστα ότι η ανάλυση που θα επιτευχθεί δεν θα είναι ποτέ καλύτερη από 0,2 μικρόμετρα (χιλιοστά του χιλιοστού) ή ότι δεν θα είναι ορατοί από το ανθρώπινο μάτι ζώντες οργανισμοί που είναι παραπάνω από 500 φορές μικρότεροι από το πάχος μιας ανθρώπινης τρίχας.

Οι τρεις νομπελίστες όμως κατάφεραν να ξεπεράσουν τον περιορισμό με τη χρήση τεχνολογίας που επιτρέπει αντί να φωτίζεται το υπό παρακολούθηση στο μικροσκόπιο αντικείμενο, να καταγράφεται η λάμψη μορίων που φθορίζουν μέσα του.

Πλέον τα σύγχρονα μικροσκόπια που χρησιμοποιούν την τεχνολογία που ανακάλυψαν οι τρεις επιστήμονες επιτρέπουν την παρακολούθηση της αλληλεπίδρασης πρωτεϊνών σε ασθένειες όπως η Πάρκινσον, η Αλτσχάιμερ ή ο καρκίνος. Επίσης μπορούν να παρακολουθούν την ανάπτυξη γονιμοποιημένων αβγών σε έμβρυα.

Πρακτικά, με την προηγούμενη τεχνολογία ένας επιστήμονας που χρησιμοποιούσε οπτικό μικροσκόπιο μπορούσε να δει αντικείμενα που έχουν το μέγεθος βακτηρίου αλλά όχι πώς λειτουργούν τα κύτταρα.

«Εάν θέλει κανείς να παρατηρήσει ζώντες οργανισμούς, θα πρέπει να χρησιμοποιήσει κάτι που δεν καταστρέφει το δείγμα, με τη χρήση κανονικού φωτισμού. Ελεγαν ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει. Ομως πλέον είναι δυνατό λόγω των τριών νομπελιστών» ανέφερε στο Ρόιτερ ο Αντερς Χάγκφελντ που είναι μέλος της Σουηδικής Ακαδημίας και καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα.

Τα Βραβεία Νομπέλ έχουν λάβει το όνομά τους από τον Αλφρεντ Νομπέλ, τον εφευρέτη του δυναμίτη, και απονέμονται από το 1901 – σύμφωνα με τις επιθυμίες του – για ανακαλύψεις στους τομείς των επιστημών, της λογοτεχνίας και της ειρήνης. Το Νομπέλ Χημείας θεωρείται ότι ήταν ένα από τα πιο σημαντικά για τον Αλφρεντ Νομπέλ, αφού βρίσκεται πιο κοντά στο έργο τού εφευρέτη, ο οποίος εργαζόταν πάνω στην ανάπτυξη εκρηκτικών.