Ο Πικετί και το ταμπού της γονικής παροχής

Από τη συζήτηση για τους φόρους στην Ελλάδα δεν θα μπορούσε να λείπει – ποιος άλλος; – ο Τομά Πικετί. Το όνομα του γάλλου οικονομολόγου έχει ακουστεί στη Βουλή και εμφανίζεται τακτικά στις στήλες του Τύπου. Τον επικαλούνται κυρίως οι αριστεροί αναλυτές γιατί στο πολύκροτο έργο του («Το κεφάλαιο στον 21ο αιώνα») κατόρθωσε με αρκετή πειστικότητα να δείξει ότι η διεύρυνση των ανισοτήτων είναι στο DNA του καπιταλισμού. Η απόδοση του κεφαλαίου στις αναπτυγμένες οικονομίες, λέει ο Πικετί, είναι πολύ μεγαλύτερη από τους ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας. Το κεφάλαιο μεγαλώνει, ενώ ταυτόχρονα μειώνεται η αξία της εργασίας. Ο πλούτος συγκεντρώνεται στα χέρια μιας μικρής μειοψηφίας.

Η πρακτική συνέπεια αυτής της δυναμικής είναι ότι όσοι δεν κληρονομούν κεφάλαιο δεν έχουν καμία τύχη να φτάσουν το βιοτικό επίπεδο των κληρονόμων. Οσες δεξιότητες και αν έχουν, όσο παραγωγικοί και αν είναι, η αμοιβή της εργασίας τους δεν μπορεί να ανταγωνιστεί το συσσωρευμένο κεφάλαιο. Ο καπιταλισμός του 21ου αιώνα επιστρέφει έτσι σε μια κατάσταση που θυμίζει τους ραντιέρηδες του 19ου αιώνα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει εξαντλητικά ο Πικετί, το κληροδοτούμενο κεφάλαιο αποκτά ξανά ακαταμάχητη σημασία. Οι «κληρονομικές ροές» αντιπροσωπεύουν ένα ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του ΑΕΠ των ανεπτυγμένων χωρών. Ως κληρονομικές ροές συνυπολογίζει εκτός από τις κληρονομιές και τις εν ζωή δωρεές. Οπως το λέμε στα ελληνικά, τις γονικές παροχές.

Δεν χρειάζεται να εξηγήσει κανείς τι θα έκανε μια αριστερή κυβέρνηση προκειμένου να τροχοπεδήσει αυτόν τον μηχανισμό διεύρυνσης των ανισοτήτων. Θα φορολογούσε το κεφάλαιο που έχει συσσωρευτεί κυρίως στην ακίνητη περιουσία. Θα καταργούσε κάθε ευεργέτημα – βλέπε αφορολόγητο όριο – που ισχύει στις γονικές παροχές και τις κληρονομιές. Σύμφωνα τουλάχιστον με το σκεπτικό του Πικετί, μόνον διά των φόρων στο κεφάλαιο μπορούμε να ετοιμάσουμε ξανά ένα περιβάλλον ίσων ευκαιριών στην οικονομία.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ. Αξίζει κανείς να θυμηθεί πώς αντιμετώπισε αυτή τη θεμελιώδη ανισορροπία η ελληνική πολιτεία. Το 2007 η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας μείωσε τον συντελεστή φορολόγησης στις γονικές παροχές στο 1% χωρίς κλιμάκωση, για όλα τα ακίνητα αξίας άνω των 95.000 ευρώ. Οπως θυμούνται διοικητικοί παράγοντες, τους τελευταίους μήνες του 2009, και ενώ το ΠΑΣΟΚ είχε έρθει στην εξουσία, στις εφορίες των πλουσίων προαστίων είχαν αρχίσει να σχηματίζονται ουρές. Οι πληροφορίες ότι η νέα κυβέρνηση σκόπευε να αυξήσει τους συντελεστές στη μεγάλη ακίνητη περιουσία είχαν προκαλέσει μαζικές γονικές παροχές. Οι μεγάλες περιουσίες «έσπαγαν» έτσι κάτω από το αφορολόγητο.

Τον Ιανουάριο του 2010 η κυβέρνηση Παπανδρέου έφερε στη Βουλή τροπολογία προκειμένου να ανακόψει αυτό το κύμα. Σκοπός ήταν να καθιερωθούν προοδευτικοί συντελεστές, ανάλογα με την αξία του μεταβιβαζόμενου ακινήτου. Η εσωκομματική αντιπολίτευση του ΠΑΣΟΚ εξανάγκασε τον υπουργό Οικονομικών να πάρει πίσω το μέτρο. Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ  μιλούσε τότε για «φοροεπιδρομή ενάντια στα πλατιά λαϊκά στρώματα». Ως «λαϊκά» εννοούσε τα στρώματα που μεταβίβαζαν ακίνητα αντικειμενικής αξίας άνω των 200.000 ευρώ…

Θα έχει, βεβαίως, ενδιαφέρον να δούμε σήμερα τις αντιδράσεις, αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες ότι η κυβέρνηση σχεδιάζει να κατεβάσει πάλι τον συντελεστή στο 3% για όλες τις γονικές παροχές, ανεξαρτήτως αξίας.