Τι μας έμαθε η κρίση για την Ελλάδα;

Αναζητώντας την ερμηνεία της λέξης «κρίση» σε ηλεκτρονικά και έντυπα λεξικά στάθηκα στους ακόλουθους ορισμούς: α. η διατάραξη της ομαλής πορείας μιας διαδικασίας, η κακή λειτουργία ή η έμπρακτη αμφισβήτηση καθιερωμένων δομών, θεσμών κ.λπ. β. η ικανότητα του ανθρώπου να εμβαθύνει λογικά και να καταλήγει σε ορθά συμπεράσματα. Μια λέξη από μόνη της περιλαμβάνει το πρόβλημα και τη λύση, έτσι προκαλεί λιγότερο φόβο στο άκουσμά της.

Η οικονομική κρίση, σαν απότομη προσγείωση, άρχισε να γίνεται αισθητή περίπου τέσσερα χρόνια μετά την περίοδο άκρατης εθνικής υπηρηφάνειας και αφέλειας των περισσοτέρων Ελλήνων από το 2004 (ανάμεσά τους και ο γράφων).

Μέχρι να συνειδητοποιήσουμε τι σημαίνει πρακτικά για τη ζωή μας η «κρίση», ζούσαμε στην ανασφάλεια του πότε θα χτυπήσει τη δικιά μας πόρτα, ακούγοντας για συγγενείς και φίλους που δεν τα βγάζουν πέρα, παρακολουθώντας δελτία ειδήσεων και διαβάζοντας άρθρα για μειώσεις προσωπικού, αύξηση της ανεργίας, περικοπές μισθών και συντάξεων, αύξηση της φορολογίας.

Η φάση της συνειδητοποίησης, διαφορετική χρονικά για τον καθένα μας, ήταν απλώς μια στιγμή. Για μένα, ήταν μια μέρα που, περπατώντας στην Αθήνα, κοίταξα με απάθεια κάποιον που έψαχνε στα σκουπίδια. Τότε προσπάθησα να σκεφτώ από πότε είχα συνηθίσει τόσο πολύ αυτή την εικόνα και γιατί πλέον δεν μου έκανε καμία εντύπωση.

Οι καταστροφικές οικονομικά συνέπειες επηρέασαν τις κοινωνικές και προσωπικές σχέσεις καθώς και την κουλτούρα μας. Ο δεύτερος ορισμός είναι και το πρώτο βήμα, έτσι ώστε να ξεφύγουμε από τις δυσκολίες που συνεπάγεται ο πρώτος.

Οπως κάθε πρόβλημα απαιτεί σκέψη, για να λυθεί, έτσι και η οικονομική κρίση μας έκανε να κοιτάξουμε βαθιά μέσα μας, να σκεφτούμε πώς θέλουμε τη χώρα μας και τι πρέπει να αλλάξουμε, πρώτα απ’ όλα στον εαυτό μας.

Το πρώτο πράγμα που μας έμαθε η κρίση είναι πως, χωρίς σκληρή δουλειά και καθημερινό αγώνα, δεν μπορούμε να επιβιώσουμε. Είδαμε πως, για να πετύχουμε, χρειάζεται να γίνουμε παραγωγοί, να μοχθήσουμε και όχι να περιμένουμε το εύκολο χρήμα ή τον διορισμό στο Δημόσιο. Μάθαμε πως οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποί μας ήταν – και δυστυχώς εξακολουθούν να είναι – ανεπαρκείς και πως το πελατειακό κράτος που τους δημιούργησε (ή μάλλον που αυτοί με την ανοχή μας δημιούργησαν) είναι ο καθρέφτης του επιπέδου και των δυνατοτήτων τους. Μάθαμε πως ο τρόπος με τον οποίο είχαμε επιλέξει να βαδίζουμε ως χώρα ήταν εσφαλμένος και πως το κράτος δεν είναι ο εργοδότης που θα μας θρέψει όλους. Με άλλα λόγια, μέσω της κρίσης είδαμε πού πονάει πραγματικά η ελληνική κοινωνία – πολιτεία.

Μάθαμε να ικανοποιούμαστε με ό,τι έχουμε, βλέποντας άλλους να ζουν με λιγότερα. Μάθαμε να ορθώνουμε το ανάστημά μας, να διεκδικούμε, να στείβουμε το μυαλό μας να βρούμε λύση στα προβλήματά μας. Να εκτιμούμε τις απλές χαρές: μια μπίρα στην πλατεία με έναν φίλο, ένα οικογενειακό δείπνο, μια βόλτα στο πάρκο. Ηρθαμε πιο κοντά με τους φίλους μας και κρατήσαμε τους πιο αληθινούς. Μόνο στις δυσκολίες οι άνθρωποι δένονται.

Μάθαμε να βοηθάμε όποιον μπορούμε και να δεχόμαστε βοήθεια, να μοιραζόμαστε και να δείχνουμε αλληλεγγύη. Να νοιαζόμαστε πραγματικά για την οικογένειά μας, αφού τελικά είδαμε πως στα δύσκολα μόνο αυτή θα μας δώσει δύναμη. Η ελληνική οικογένεια συνήθως κακομάθαινε σε μεγάλο βαθμό τα παιδιά τηας, αντιμετωπίζοντάς τα ως σχολιαρόπαιδα που χρειάζονται απεριόριστη στήριξη και προστασία, ακόμα και πολύ μετά την ενηλικίωσή τους. Πλέον, αναγκάστηκε να σταματήσει να λειτουργεί έτσι, βοηθώντας στη δημιουργία πιο ανεξάρτητων και δυναμικών ατόμων.

Μάθαμε, ακόμη, να μην επαναπαυόμαστε, να αναζητάμε το καινούργιο, να ταξιδεύουμε, να ξεβολευόμαστε. Είδαμε πως η Ελλάδα, όπως άλλωστε και καμία χώρα, δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Μάθαμε να παίρνουμε αποφάσεις και να αλλάζουμε τη ζωή μας, καθώς τίποτα πια δεν είναι σίγουρο και δεδομένο. Η κρίση ανάγκασε πολλούς να εγκαταλείψουν τα μεγάλα αστικά κέντρα και να επιστρέψουν στον τόπο τους, να τον αγαπήσουν, να τον εξερευνήσουν και να επιλέξουν να ζήσουν εκεί.

Διαπιστώσαμε, επίσης, πως σε στιγμές κρίσης ο ρατσισμός και ο φασισμός δυναμώνουν, τρέφονται από την απόγνωση του κόσμου και κάνουν ακόμα πο δύσκολη την ανάκαμψη. Η άνοδος της ξενοφοβίας και των ναζιστών δεν βοηθάει την επαφή μας με τον υπόλοιπο κόσμο, απομονώνει και υποβιβάζει τη χώρα και τον πολιτισμό μας. Το μάθημα αυτό είναι ίσως και το πιο οδυνηρό, γιατί συνηθίσαμε να ζούμε μέσα στη βία, είτε σωματική είτε λεκτική είτε ψυχολογική, και την κάναμε μέρος της καθημερινότητας μας. Είναι κρίμα να αναπτύσσεται τόσο μίσος μεταξύ των κατοίκων μιας τόσο μικρής χώρας.

Αν ενωθούμε και αξιοποιήσουμε τις εμπειρίες που αποκομίσαμε από την κρίση, τα χαρακτηριστικά που έχουμε ως λαός, τους φυσικούς πόρους και την ομορφιά της Ελλάδας, μπορούμε να δημιουργήσουμε πολύ καλύτερες συνθήκες για τη χώρα μας.

Στις μέρες μας αρκετές μικρές χώρες καταφέρνουν να ευημερούν, όπως η Σουηδία (που επενδύει στις νέες τεχνολογίες) ή η Νορβηγία (που βασίζεται στους φυσικούς της πόρους). Η ευημερία τους αποδεικνύει πως δεν υπάρχουν σκοτεινές δυνάμεις που θέλουν το κακό μας ούτε ευθύνονται οι Γερμανοί ή οι Αμερικανοί για την ελληνική κρίση. Ο καθένας κοιτάει το καλύτερο για τη χώρα του, δεν έχουμε παρά να κάνουμε κι εμείς το ίδιο. Αντί να μικραίνουμε την Ελλάδα με ασήμαντες αντιπαραθέσεις και – όπως πολλές φορές στην ιστορία μας – να απειλούμαστε πιο πολύ από τις μεταξύ μας διαμάχες, πρέπει να στραφούμε στους σημαντικούς φιλοσόφους, στοχαστές και επιστήμονες που έχει γεννήσει ο τόπος μας, για να βρούμε τη σωστή κατεύθυνση.

Κάτι που δεν έμαθε η κρίση και πρέπει σύντομα να καταλάβουμε, είναι τι σημαίνει να αγαπάμε πραγματικά τη χώρα μας. Οταν μάθουμε να σεβόμαστε τους νόμους και τις αρχές της ισοπολιτείας, όταν σταματήσουμε να κοιτάμε μόνο το προσωπικό μας όφελος και συνειδητοποιήσουμε ότι το «εμείς» είναι πάνω από το «εγώ», όταν η αξιοκρατία πάρει τη θέση της οικογενειοκρατίας σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας μας και μάθουμε να αναλαμβάνουμε την ευθύνη των πράξεών μας, θα έρθει η στιγμή που η χώρα μας θα βγει από την κρίση. Τότε θα είναι μια Ελλάδα φωτεινή, όχι μόνο γιατί έχει ήλιο και θάλασσα, αλλά γιατί την κατοικούν άνθρωποι που σέβονται τον αρχαίο πολιτισμό της και τους αγώνες των προγόνων τους, γιατί την κατοικούν άνθρωποι που σέβονται τον συνάνθρωπό τους, ανεξάρτητα από το χρώμα του δέρματος, τη φυλή και τη θρησκεία του.

Αυτή την Ελλάδα μου έμαθε η κρίση να ονειρεύομαι και σ’ αυτήν την Ελλάδα θέλω να ζήσω.