Tι είναι το μεταβολικό σύνδρομο

Στην ιατρική επιστήμη η λέξη σύνδρομο σηματοδοτεί τη συνύπαρξη περισσοτέρων των δύο παθήσεων. Η συνύπαρξη δύο ή περισσοτέρων παθήσεων οφείλεται στο γεγονός ότι οι παθήσεις αυτές είτε έχουν ένα κοινό συγκεκριμένο αίτιο που τις προκαλεί είτε έχουν κοινή γονιδιακή βάση. Στην περίπτωση του μεταβολικού συνδρόμου, αυτό εκδηλώνεται με:

•  Παχυσαρκία του κορμού με 102 cm περίμετρο μέσης για τους άνδρες και 88 cm για τις γυναίκες.
•  Υπερτριγλυκεριδαιμία με τριγλυκερίδια άνω του 150 mg% στο αίμα.
•  Χαμηλή HDL (καλή χοληστερίνη) κάτω του 40 mg% για τους άνδρες και 50 mg% για τις γυναίκες.
•  Υπέρταση με αρτηριακή πίεση συστολική (μεγάλη) άνω του 150 mmHg και διαστολική (μικρή) άνω του 85 mmHg.
• Λανθάνοντα ή ενεργό διαβήτη με σάκχαρο νηστείας μεγαλύτερο του 100 mg%, δηλαδή πρωινό σάκχαρο με αιμοληψία προ του φαγητού.

Κοινός παράγοντας που προκαλεί αυτή την εκτροπή στον μεταβολισμό του οργανισμού θεωρούνται τα ελεύθερα λιπαρά οξέα που απελευθερώνονται από τον λιπώδη ιστό (λίπος).

Τα λιπαρά οξέα διεγείρουν το πάγκρεας για να παράγει μεγαλύτερη ποσότητα ινσουλίνης, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στην ινσουλινοαντοχή έτσι ώστε να μη χρησιμοποιείται η ινσουλίνη από τα κύτταρα του οργανισμού.

Έτσι, παρ’ ότι η ινσουλίνη είναι αυξημένη – και θα έπρεπε το σάκχαρο στο αίμα να είναι χαμηλό και να προκαλείται υπογλυκαιμία – το σάκχαρο αντίθετα είναι υψηλό και προκαλεί τον σακχαρώδη διαβήτη.

Τέλος, τα ελεύθερα λιπαρά οξέα προκαλούν αύξηση των λεγόμενων προφλεγμονωδών κυτοκινών που συμβάλλουν αφενός στην εκδήλωση φλεγμονής, αφετέρου στη δημιουργία προϋποθέσεων για θρομβώσεις σε όλον τον οργανισμό.

Από πλευράς συμπτωμάτων, το μεταβολικό σύνδρομο μπορεί για πολλά χρόνια να είναι ασυμπτωματικό. Όμως εκδηλώνεται κάποια στιγμή με συμπτώματα, μέσω των παθήσεων που το ίδιο προκαλεί, π.χ. τον σακχαρώδη διαβήτη ή τα καρδιαγγειακά επεισόδια, με πρωτοστατούντα το έμφραγμα του μυοκαρδίου και το εγκεφαλικό επεισόδιο. Είναι χαρακτηριστικόότι το 50% των καρδιαγγειακών επεισοδίων που εκδηλώνονται, έχουν ως υπόστρωμα το μεταβολικό σύνδρομο.

Η αντιμετώπιση του μεταβολικού συνδρόμου δεν γίνεται ενιαία. Γίνεται με την αντιμετώπιση των συνιστωσών που το απαρτίζουν. Ειδικότερα:

• Η καταπολέμηση της παχυσαρκίας αποτελεί τον πρωταρχικό στόχο. Η επίτευξη αυτού του στόχου επιχειρείται με το σωστό διαιτολόγιο, τη σωματική άσκηση και τη μεταβολή γενικότερα του τρόπου ζωής. Όμως στην πράξη, ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται μόνο σε οργανωμένα εξειδικευμένα κέντρα.
• Οι στατίνες σε συνδυασμό με νιασίνη (νικοτινικό οξύ) και φιμπράτες είναι τα φάρμακα εκείνα που συμβάλλουν στην ελάττωση της LDL (κακής) και αύξηση της ΗDL (καλής) χοληστερίνης, καθώς και στη μείωση των τριγλυκεριδίων.
• Τέλος, η αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη γίνεται πρώτιστα με δίαιτα, σε συνδυασμό με τα σύγχρονα αντιδιαβητικά φάρμακα, που επηρεάζουν ακόμα και την αντοχή της ινσουλίνης.

Συμπερασματικά, το μεταβολικό σύνδρομο αποτελεί μια σοβαρή εκτροπή του μεταβολισμού που ανοίγει τον δρόμο για το έμφραγμα του μυοκαρδίου ή το εγκεφαλικό επεισόδιο.