Το φινάλε και ο Αμάρτια Σεν

Τον περισσότερο κόσμο είχε η τελευταία ημέρα. Μέσα στο βουητό που έχουν συνήθως τα φινάλε, με τα φλας να αστράφτουν μπροστά του, ο Αμάρτια Σεν κατέφτασε συνοδευόμενος από τον Αντρίκο Παπανδρέου και πήρε θέση στο πάνελ. Δεν θα μιλούσε ο ίδιος· θα σχολίαζε την ομιλία του Ντάρον Ατzέμογλου, ομότιτλη με το δημοφιλές βιβλίο του τούρκου οικονομολόγου του ΜΙΤ και ομοτέχνου του Τζέιμς Ρόμπινσον, «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη» (Λιβάνης). Ο Ατζέμογλου παρατήρησε ότι οι περί ευημερίας θεωρίες που τονίζουν τη γεωγραφία, τον πολιτισμικό παράγοντα ή τις ηγεσίες είναι ανεπαρκείς. Η ευημερία για εκείνον εξασφαλίζεται με συμμετοχικούς, ανοιχτούς οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς και όχι με κλειστούς, προς όφελος των ελίτ. Κρίσιμος παράγοντας είναι και η «δημιουργική καταστροφή», που αλλάζει το παλαιό με το νέο. Πολλές σύγχρονες κοινωνίες αποτελούνται από μείγμα ανοιχτών και κλειστών θεσμών. Η αποφασιστική συγκυρία σε περιόδους κρίσης προκρίνει ένα σύστημα ισχυρό ώστε να εισαγάγει τους ανοιχτούς. «Υπάρχει χώρος για αλλαγές» κατέληξε ο ομιλητής, «ειδικά αφού η Ευρωπαϊκή Ενωση πέτυχε να δημιουργήσει σταθερές δημοκρατίες σε εθνικό, έστω και όχι τόσο υπερεθνικό επίπεδο».

Οι ερωτήσεις ήταν ζωηρές. Παίρνοντας τον λόγο ο Αμάρτια Σεν επισήμανε σαν σοφός γέροντας πράγματα όπως οι διαφορετικές διαστάσεις των ανοιχτών θεσμών. Αναφέρθηκε επίσης σε οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ενωση που είναι δημοκρατικοί αλλά δεδομένου του ρόλου της Γερμανίας οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται ισότιμα και σε χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα, όπου η πιο δημοκρατική έχει μεγαλύτερες ανισότητες από την πιο αυταρχική.