Βήμα βήμα προσέγγιση με τη Ρωσία

«Η Ευρώπη πρέπει να κάνει τα πάντα για να αναθερμάνει τον διάλογο με τη Ρωσία». Η εκτίμηση αυτή ανήκει στον Τσβετάν Τοντορόφ, ο οποίος δεν κρύβει την ανησυχία του για τις εστίες πολέμου όχι μόνο στην Ουκρανία αλλά και στο Ιράκ και στη Γάζα. Οι συγκρούσεις αυτές, εξηγεί ο διακεκριμένος φιλόσοφος και θεωρητικός της λογοτεχνίας, αποδεικνύουν πόσο ευάλωτη είναι η Γηραιά Ηπειρος. «Κανένας πόλεμος δεν είναι “δίκαιος”, υπάρχουν μόνο αναπόφευκτοι πόλεμοι» επισημαίνει μιλώντας στην εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα» και προσθέτει: «Με τη Ρωσία μάς συνδέουν πολιτισμικοί δεσμοί. Δεν θα πρέπει να τροφοδοτήσουμε μια εχθρικότητα αναμειγμένη με προκαταλήψεις».

Ο βουλγαρικής καταγωγής γάλλος φιλόσοφος ξεκίνησε ως λογοτεχνικός κριτικός της ποίησης των ρώσων φορμαλιστών ενώ στη συνέχεια ασχολήθηκε με την Ιστορία της Ανθρωπολογίας. Τα βιβλία του για τα ναζιστικά και τα σταλινικά στρατόπεδα συγκέντρωσης ήταν προϊόν αυτής της ενασχόλησης. Ο Τοντορόφ θεωρείται ένας από τους λίγους διανοουμένους που τάσσονται υπέρ ενός ουμανιστικού πασιφισμού και όχι ρομαντικού. «Η Ρωσία ακολουθεί μια πολιτική μεγάλης δύναμης. Αυτό έκανε και πριν από τον Πούτιν. Κάτω από αυτή την ιστορική οπτική, οι χώρες της ΕΕ πρέπει να χτίσουν με τον ρώσο πρόεδρο μια σχέση με γνώμονα τη σταθερότητα. Ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Ρωσία υπάρχουν συμπληρωματικές δυνάμεις. Εχουμε πολλά κοινά. Κι όμως, στη Γαλλία ή την Ιταλία υπάρχει ένα είδος ρωσοφοβίας. Ολα αυτά που λέει ο Πούτιν γίνονται δεκτά με καχυποψία. Μου φαίνεται υπερβολικό».

Σύμφωνα με τον 75χρονο φιλόσοφο, οι απειλές περί νέων κυρώσεων δεν πρόκειται να κάμψουν τον ρώσο πρόεδρο. Αυτό που χρειάζεται επομένως είναι διαπραγμάτευση προκειμένου να υπάρξει συμβιβασμός. «Η Ευρώπη έκανε λάθος με τη δράση που ανέλαβε στη Λιβύη. Εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να προωθήσουμε την Ευρώπη της ήρεμης δύναμης, μιας γλυκιάς ισχύος που μπορεί να μας υπερασπίζεται από επιθέσεις ή να παρεμβαίνει για να υπερασπιστεί τους συμμάχους μας αλλά χωρίς να τρέφει ηγεμονικές φιλοδοξίες» παρατηρεί και συνεχίζει: «Η Ευρώπη πρέπει να μάθει να παίζει με άλλα μέσα, για παράδειγμα οικονομικά, τον ρόλο της στις διεθνείς κρίσεις. Είναι κάτι που επιτέλους κάνει στην Ουκρανία και τη Γάζα. Θα μπορούσε να κάνει πολύ περισσότερα αλλά θα έπρεπε να μιλήσει με μια κοινή φωνή».  

Η Ευρώπη, όμως, δεν θα έπρεπε να κάνει κάτι για να σταματήσει τις διώξεις των χριστιανών στο Ιράκ; «Με εκπλήσσει όταν βλέπω τις εκκλήσεις κάποιων, όπως του Πάπα, να διατυπώνονται γι’ αυτούς που βρίσκονται εγγύτερα. Η χριστιανική ηθική είναι οικουμενική, δεν υπερασπίζεται μόνο αυτούς που είναι σαν κι εμάς αλλά οποιονδήποτε υποφέρει. Πιστεύω ότι στο Ιράκ μπορούμε να κάνουμε ακόμη πολλά για να βοηθήσουμε τους πληθυσμούς που διώκονται πριν καταφύγουμε στη στρατιωτική επέμβαση» απαντά. Δεν υπάρχει συνεπώς δίκαιος πόλεμος; «Με ενοχλεί να χρησιμοποιούμε το επίθετο “δίκαιος” για να χαρακτηρίσουμε μια οικτρή πράξη όπως είναι ο πόλεμος. Ο πόλεμος είναι μια επίδειξη δύναμης που προκαλεί την καταστροφή του πιο αδύναμου. Καμιά φορά, ο στόχος φαίνεται ευγενής: να εμποδίσουμε, για παράδειγμα, τον θάνατο των αμάχων. Αλλά, δυστυχώς, το μέσο που χρησιμοποιούμε, ο πόλεμος, είναι τόσο ισχυρό που διαγράφει την έννοια του καλού σκοπού. Πρέπει να κάνουμε έναν υπολογισμό: πόσους σκοτώσαμε για να προστατεύσουμε κάποιους άλλους;».

Για τον Τσβετάν Τοντορόφ, όμως, είναι λάθος η αφοσίωση σε έναν γενικευμένο πασιφισμό. «Κάποιοι πόλεμοι είναι απαραίτητοι και νομιμοποιημένοι, και κυρίως οι αμυντικοί πόλεμοι, όπως ήταν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος για τους Συμμάχους ή, τουλάχιστον αρχικά, η επέμβαση των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν που έγινε για να αποφευχθεί μια νέα επίθεση όπως εκείνη της 11ης Σεπτεμβρίου. Είναι θεμιτό και αναγκαίο να σταματήσουμε μια γενοκτονία σε εξέλιξη όπως όταν το Βιετνάμ παρενέβη στην Καμπότζη για να θέσει τέλος στη δικτατορία των ερυθρών Χμερ» αναφέρει ο Τοντορόφ.

ΕΙΠΕ

Για το Ιράκ 
και τη Λιβύη
Η κατάσταση στο Ιράκ και στη Λιβύη δείχνει ποιες είναι οι καταστροφικές συνέπειες των δυτικών επεμβάσεων στις χώρες της Εγγύς και της Μέσης Ανατολής. Δεν μπορούμε να προωθήσουμε τις αξίες της δημοκρατίας και τα ανθρώπινα δικαιώματα βομβαρδίζοντας μία χώρα για να την κατακτήσουμε στη συνέχεια

Απαραίτητοι 
πόλεμοι
Κάποιοι πόλεμοι είναι απαραίτητοι και νομιμοποιημένοι, κυρίως οι αμυντικοί όπως ήταν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος για τους Συμμάχους ή, τουλάχιστον αρχικά, η επέμβαση των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν που έγινε για να αποφευχθεί μια νέα επίθεση όπως εκείνη της 11ης Σεπτεμβρίου

Τα λάθη 
του Ομπάμα
Ο Μπαράκ Ομπάμα ήταν απογοητευτικός σε ορισμένα σημεία. Δεν έκλεισε το Γκουαντάναμο, υποστήριξε την επέμβαση για την ανατροπή του Καντάφι, ενώ δεν άλλαξε την αμερικανική προσέγγιση στο Παλαιστινιακό. Κυνήγησε αυτούς που κατήγγειλαν την κατάχρηση εξουσίας, όπως τον Μπράντλεϊ Μάνινγκ και τον Εντουαρντ Σνόουντεν. Εχει κάνει όμως και θετικά πράγματα. Σταμάτησε τα βασανιστήρια από τον αμερικανικό στρατό και δεν επενέβη στη Συρία. Ας μην ξεχνάμε ότι ο αμερικανός πρόεδρος δεν είναι παντοδύναμος: εξαρτάται από το Κογκρέσο, το Ανώτατο Δικαστήριο και την κοινή γνώμη