[Τρίτη άποψη] Το γαλλικό βραχυκύκλωμα

Πέρα από τη συγκυρία, δηλαδή από τους πρόσφατους κυβερνητικούς κλυδωνισμούς, η Γαλλία παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον ως ειδική περίπτωση μέσα στην ευρωπαϊκή κρίση. Η δεύτερη μεγαλύτερη χώρα της Ευρώπης από πλευράς πληθυσμού, οικονομικής ισχύος και επιρροής εμφανίζεται όλο και περισσότερο ως ο «μεγάλος ασθενής». Της καταλογίζεται, όχι μόνο από το εξωτερικό, αδυναμία προσαρμογής, έλλειψη δυναμικότητας και ανταγωνιστικότητας, ηγετική υστέρηση, μαλθακότητα.

Το ψυχολογικό κλίμα στην ίδια τη Γαλλία είναι αρρωστημένο και αυτοτροφοδοτούμενο: η πολιτική ηγεσία βρίσκεται στο ναδίρ της δημοτικότητας αλλά η μόνη πραγματική εναλλακτική δυνατότητα – το Εθνικό Μέτωπο της οικογένειας Λεπέν – προκαλεί μεγαλύτερο αποτροπιασμό. Η κοινωνία γκρινιάζει αλλά συνεχίζει να τα περιμένει όλα από τους πολιτικούς, τους οποίους έχει ξεγράψει. Η οικονομία βυθίζεται αργά και σταθερά στο κόκκινο μαζί με τις οιμωγές της κοινωνίας, των αναλυτών και των υπόλοιπων χωρών της Ευρώπης.

Πώς έφθασε μια τέτοια χώρα σε αυτή την κατάσταση; Αντανακλά η εικόνα την πραγματικότητα ή είναι μια στρεβλή ανάμειξη προσδοκιών και επικρίσεων, υπεραπλουστεύσεων και φθόνου; Η Γαλλία δεν βρίσκεται δα στο χείλος κάποιου γκρεμού: η παραγωγική της βάση είναι πολύ ευρεία (πρώτη τουριστική χώρα του κόσμου, δεύτερη σε τεχνολογίες αιχμής, με ιδιαίτερα ανεπτυγμένη γεωργία και υψηλού επιπέδου επιχειρήσεις, σπουδαίο ανθρώπινο δυναμικό και πάνω από τον μέσο όρο επιδόσεις στην παιδεία και την έρευνα), το πολιτιστικό της υπόδειγμα είναι πάντα ζωντανό και το βιοτικό της επίπεδο – συνδυασμός ενός σπάταλου ίσως για τα μέτρα της εποχής αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματικού κράτους πρόνοιας και μιας οφειλόμενης στη φυσική ομορφιά και στην ανθρώπινη παράδοση «γλυκύτητας ζωής» – ζηλευτό.

Αλλά και από καθαρά οικονομική άποψη, η Γαλλία είχε κατά το τελευταίο εξάμηνο καλύτερες από τη Γερμανία επιδόσεις στην ανάπτυξη, από τη Βρετανία σε δημοσιονομική προσαρμογή και από την Ιταλία σε πραγματικές μεταρρυθμίσεις (οι περισσότερες από τις οποίες ενσωματώνονται στο υλοποιούμενο όσο και εσωτερικά αμφιλεγόμενο Σύμφωνο Ανταγωνιστικότητας).              

Πού οφείλεται λοιπόν η διάχυτη απογοήτευση; Κατά τη γνώμη μου σε δύο κυρίως στοιχεία.

Το πρώτο είναι η στάση έναντι της λεγόμενης «παγκοσμιοποίησης»: ακριβώς επειδή η Γαλλία και οι Γάλλοι αισθάνονται αυτάρκεις λόγω Ιστορίας, δυνατοτήτων και υπερβολικής αυτοπεποίθησης, δεν νιώθουν άνετα σε έναν κόσμο ανοικτών συνόρων, κοινωνικών και οικονομικών μετακινήσεων, διήθησης των εθνικών ιδιαιτεροτήτων και επιτευγμάτων. Η αμυντική στάση που σε μεγάλο βαθμό προεκτείνεται και στη σχέση με την ευρωπαϊκή ενοποίηση, την οποία η Γαλλία διακαώς επιθυμεί σε επίπεδο θεωρίας αλλά ενστικτωδώς μπλοκάρει όταν έρθει η ώρα των παραχωρήσεων κυριαρχίας, δεν είναι παράλογη – ποιος θα δεχόταν αγόγγυστα να απεμπολήσει ένα τόσο υψηλό επίπεδο ζωής; Συνιστά όμως άρνηση της πραγματικότητας, δηλαδή της κυριαρχίας των χρηματιστικών έναντι των παραγωγικών αγορών, της αγγλοσαξονικής έναντι της «ευρωπαϊκής» οπτικής, του καπιταλισμού χωρίς πρόσωπο έναντι του καπιταλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο. Και όποιος αρνείται την πραγματικότητα δεν μπορεί να της αντιτάξει μια καλύτερη εναλλακτική.

Το δεύτερο ιδιότυπο στοιχείο είναι το γαλλικό πολιτικό σύστημα. Με την αύρα της επανάστασης και των δικαιωμάτων, στον αστερισμό της κομψότητας και του διαλόγου, αλλά ακραία προσωποποιημένο, άρα στραμμένο προς τα μέσα και όχι προς τον κόσμο, το προεδρικό σύστημα δημιουργεί συγκρούσεις και όχι συνθέσεις και επιτείνει τη διάσταση με την πραγματικότητα. Ο πρόεδρος είναι αιρετός μονάρχης από τον οποίο αναμένονται θαύματα, με βασικό τη διατήρηση του γαλλικού μεγαλείου.

Η εκλογή του Ολάντ, έμπειρου και καλλιεργημένου πολιτικού αλλά εντελώς ακατάλληλου για μια χώρα που αμφιβάλλει, πόσω μάλλον για μια ήπειρο που κλυδωνίζεται, και η επιλογή ως Πρωθυπουργού του Βαλς, θεωρητικά υπηρέτη του προέδρου αλλά ταγμένου μόνο στην προσωπική του φιλοδοξία, ανέδειξαν αλλά και μεγέθυναν το πρόβλημα αντιστοίχησης θεσμών και προσώπων.

Το κράτος και οι θεσμοί φαίνονται πιο βραχυκυκλωμένοι από όσο είναι. Σαν τη χώρα ολόκληρη, που θα αρκούσε ίσως να κοιτάξει την πραγματικότητα στα μάτια για να την αντιμετωπίσει.
          

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς