Μπορεί ο νέος πρωθυπουργός να σώσει την Τουρκία;

Είχα ανάμεικτα αισθήματα τη νύχτα της 10ης Αυγούστου όταν ο ισχυρός πρωθυπουργός της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν κέρδισε τις προεδρικές εκλογές, προσθέτοντας άλλα πέντε χρόνια στην ήδη 12ετή εξουσία του.

Ηταν ο ηγέτης που υποστήριζα για χρόνια – και ως ψηφοφόρος και ως αρθρογράφος – καθώς έδινε μάχη ενάντια στους αυταρχικούς εκπροσώπους του κοσμικού κράτους, ειδικά του στρατού με έφεση στα πραξικοπήματα, που είχε εκτελέσει ή φυλακίσει ορισμένους από τους προκατόχους του.

Εξακολουθώ να υποστηρίζω την ιστορική προσπάθεια για επίτευξη ειρήνης με τους Κούρδους που πιθανότατα γλίτωσε την Τουρκία από συγκρούσεις δεκαετιών. Τα τελευταία τρία χρόνια, όμως, έχω απογοητευθεί από τον συνεχώς αυξανόμενο αυταρχισμό του.

Κάποιοι τούρκοι φιλελεύθεροι, περιλαμβανομένου και εμού, που υποστήριξαν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) στα πρώτα του χρόνια ήλπιζαν ότι μόλις ο Ερντογάν εκλεγόταν πρόεδρος ο Αμπντουλάχ Γκιουλ θα επέστρεφε στο κόμμα και θα γινόταν ο νέος του ηγέτης και πρωθυπουργός. Ο Ερντογάν όμως είχε άλλα σχέδια για το ΑΚΡ. Μετά τον εκλογικό του θρίαμβο, ο Ερντογάν διασφάλισε ότι ο Γκιουλ δεν θα επανεκλεγεί ηγέτης του κόμματος παρά τη μεγάλη δημοτικότητα που απολαμβάνει ο τελευταίος σε όλη την Τουρκία και την αποδοχή στα στελέχη του κόμματος.

Το νέο ΑΚΡ – έχει επανειλημμένως δηλώσει ο Ερντογάν – θα στηριχθεί σε ώμους «νέων». Οπως είπε ένας από τους συμβούλους του, οι επιθυμίες του Ερντογάν για τη χάραξη πολιτικής είναι εκείνες που θα καθορίσουν τη γενικότερη πορεία της χώρας. Οι υποστηρικτές του χαιρετούν την όλο και μεγαλύτερη συγκέντρωση εξουσιών από τον ίδιο ως πρόοδο της δημοκρατίας. Με αυτήν τη λογική όμως, ο Ερντογάν ως νικητής των εκλογών έχει φθάσει να εκπροσωπεί μόνο ο ίδιος ως πολιτικός ολόκληρο το έθνος και οι επιθυμίες του για καθετί – από τα μέσα ενημέρωσης ώς τα πανεπιστήμια – να χαρακτηρίζονται ως «εθνική θέληση». Οσοι είναι ενάντια στον Ερντογάν θεωρούνται αντίπαλοι της ίδιας της χώρας.

Μια τέτοια δημοκρατία που δίνει την εντύπωση ότι εξυπηρετεί μόνο τον νικητή αναμένεται ότι θα συνεχίσει να πολώνει την τουρκική κοινωνία. Εχουν μείνει πολύ λίγα εμπόδια μπροστά στον Ερντογάν εάν ο ίδιος θελήσει να συγκεντρώσει ακόμη περισσότερες εξουσίες από αυτές που έχει σήμερα.

Μια ελπίδα είναι ο πραγματισμός του Ερντογάν, ο οποίος πολλές φορές έχει ισορροπήσει τα προσωπικά και τα ιδεολογικά του πιστεύω. Αλλη είναι ο νέος πρωθυπουργός που θα ανακοινωθεί την Πέμπτη: ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου. Ο Ερντογάν τον επέλεξε επειδή φαίνεται να συμφωνούν σε όλα τα μεγάλα θέματα. Ομως ο Νταβούτογλου μπορεί ακόμη να βοηθήσει την Τουρκία φέρνοντας το ευγενικό και χαμογελαστό του πρόσωπο στη γεμάτη μίσος και πικρία πολιτική σκηνή της χώρας. Ο νέος πρωθυπουργός μπορεί να μπορέσει να εξηγήσει στους συντρόφους του στο κόμμα ότι η δημοκρατία δεν αφορά στην πραγματικότητα μόνο ψηφοφορίες, αλλά και τις ισορροπίες και τις ελευθερίας που κάποτε το ίδιο το ΑΚΡ επαινούσε.