«Η χώρα δεν θέλει ένα Μεγάλο Ελληνικό Μυθιστόρημα»

Ο Χρήστος Χωμενίδης μιλάει για τις ντόπιες αγκυλώσεις, τη θέση του συγγραφέα στον δημόσιο λόγο, αλλά και για την εκ των πραγμάτων αδυναμία του καλλιτέχνη να πειθαρχήσει σε κομματικές υποχρεώσεις

Αν υπάρχει κάτι που έπειτα από επτά μυθιστορήματα ο Χρήστος Χωμενίδης μοιάζει να ελαττώνει σε τούτο εδώ, ίσως είναι η σχεδόν σκληρή, χλευαστική, με στοιχεία παρωδίας γλώσσα του. Ερωτώμενος αν οφείλεται στην πρωταγωνίστριά του ή σε υφολογική εξέλιξη, προτιμά κατ’ αρχάς μια επισήμανση: αρνείται τον όρο «παρωδία», γιατί για εκείνον υπάρχει κάτι μη σατιρίσιμο στην ελληνική πραγματικότητα, την έτσι κι αλλιώς γεμάτη με καρικατούρες. «Αν σε ένα μυθιστόρημα», σχολιάζει δηκτικά, «βάλω την πρόσφατη δεξίωση Πατούλη, θα πρέπει να είμαι νατουραλιστής και, αν μου πουν ότι σατιρίζω, θα δείξω απλώς μια φωτογραφία».

Από την άλλη, προφανώς, και η Νίκη δεν μιλάει σαν σημερινός άνθρωπος – αν και το βιβλίο έχει χιούμορ και το κλίμα του, πιστεύει, θυμίζει τους μπρουκλινέζους Εβραίους του Φίλιπ Ροθ που θα μπορούσαν επίσης να λένε διαρκώς «η Ιστορία θα μας δικαιώσει». Η χρονική έκταση της ιστορίας που αφηγείται, φέρνει και την επόμενη απορία: Το καθιστά άραγε φιναλίστ στην κατηγορία «Μεγάλο Ελληνικό Μυθιστόρημα»; Το είχε προσπαθήσει με το «Σπίτι και το κελί» απαντά και τώρα ξαναπροκύπτει. Δεν ξέρει όμως αν το θέλει η ελληνική κοινωνία, αν θα επέτρεπε «σε κάποιον 48 ετών, κατά τεκμήριο υγιή και παρεμβατικό, να υπάρχει σαν συγγραφέας του. Δείτε με τι μένος επιτέθηκαν πρόσφατα στην Κική Δημουλά» είναι το παράδειγμά του. «Την αποδόμησαν, την κατεδάφισαν, λογικά θα έμεινε κατάπληκτη. Δεν ξέρω αν θα γινόταν κάτι τέτοιο στην Ντόρις Λέσινγκ».

Οπως και να ‘χει, το βιβλίο είναι αφιερωμένο στην κόρη του και στα παιδιά της ηλικίας της, ένα ερώτημα επομένως είναι τι φοβάται περισσότερο για αυτά. Δηλώνει αισιόδοξος, ότι όταν η μικρή Νίκη γίνει 30 χρόνων, όλα όσα ταλαιπωρούν εμάς («το ρουσφέτι, το πελατειακό κράτος, η μισαλλοδοξία») θα έχουν ξεπεραστεί από μια δικαιότερη, πιο συγκροτημένη πραγματικότητα. Από την τωρινή, την οικονομικά δυσβάσταχτη, ποια γενιά επλήγη περισσότερο; «Οι μεταξύ 40-55, γιατί είχαν φτιάξει τη ζωή τους, είχαν αναλάβει υποχρεώσεις». Και γιατί να εμπιστευτούν τους πρωταγωνιστές της περιόδου που τους έφερε εδώ; «Δεν λέω να εμπιστευτούμε τους ίδιους, ούτε ότι υπάρχει ένας άσπιλος και παρθένος πολιτικός σχηματισμός και ένας βρώμικος» αποκρίνεται. «Χωρίς όμως να κινδυνολογώ εκ των υστέρων, νομίζω ότι θα μπορούσαν να έχουν πάει πολύ χειρότερα τα πράγματα. Ηταν λες και ο πλανήτης Ελλάδα πέρασε ξυστά από τον ήλιο. Κάηκαν πολλά δάση, δεν διαλύθηκε όμως. Πολλές φορές τα τελευταία χρόνια, φοβήθηκα ότι θα γίνει εμφύλιος».

Και δεν είναι αυτό κινδυνολογία, παρόμοια με εκείνες που τόσο ακούστηκαν πρόσφατα, ώστε μέχρι και νιουζκάστερ μίλησαν λίγο-πολύ για κακή στιγμή στο δελτίο τους; «Γιατί τότε δεν λέγανε ότι είχε στερέψει τόσο η οικονομία ώστε είχαν στηθεί αερογέφυρες για μετρητά όπως αποκάλυψε ο Προβόπουλος;» εξίσταται ο Χωμενίδης. «Δεν ξέρω, δεν είμαι οικονομολόγος», συνεχίζει. «Αν έβγαινε όμως κάποιος εκπροσωπώντας την Αριστερά και έλεγε “παιδιά, θα πάρω τον δύσκολο δρόμο, δεν θα ικανοποιήσω, θα βρεθούμε σε πολύ δεινή κατάσταση, αλλά αλληλέγγυοι και αγαπημένοι θα περάσουμε από την έρημο για να φτάσουμε στη γη Χαναάν”, θα το εκτιμούσα και θα τον ψήφιζα. Αντίθετα, μας λέγανε ότι θα γίνει τσαμπουκάς, οι άλλοι θα υποχωρήσουνε και θα ξαναβρεθούμε στον αφρό. Πολύ μούφα μού φάνηκε αυτό».

Πιο σίγουρο τού φαίνεται ότι η Ελλάδα θα ανακάμψει αν βρει ένα αφήγημα, «τους εθνικούς της στόχους που έλεγε ο Λεωνίδας Κύρκος», χωρίς πάντως να είναι ακριβώς η διαφωνία σε αυτό το ζήτημα που τον έκανε να αποχωρήσει από τη ΔΗΜΑΡ. Εκείνη έφυγε από αυτόν και όχι το αντίστροφο, λέει, εξηγώντας ότι «ένας καλλιτέχνης εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να πειθαρχήσει σε κομματικές υποχρεώσεις». Σε ποιες λοιπόν συντεταγμένες του πολιτικού χάρτη τοποθετεί πλέον τον εαυτό του; «Σε αυτό που λένε φιλελεύθερη Αριστερά, που περιγράφεται σαν σοσιαλδημοκρατία. Πολιτικά φιλελεύθερος δηλαδή και οικονομικά, υπέρ των ίσων ευκαιριών και της διεύρυνσης της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής δημοκρατίας».

Για κάτι τέτοια μάλλον «γιόρτασε» τα σαραντάχρονα της Μεταπολίτευσης, «και αυτοί οι οποίοι λένε ότι ήταν μια αποτυχία, μια καταστροφή, συνειδητά ή ασυνείδητα μάλλον νοσταλγούν τη χούντα». Οχι ότι δεν είχε και τα απωθητικά χαρακτηριστικά της, «για να έχεις όμως την ικανότητα σύγκρισης με την προηγούμενη περίοδο, πρέπει να είσαι τουλάχιστον εξήντα χρονών». Σήμερα «εμείς απλά κράζουμε», παρατηρεί, «μιλάμε για πελατειακό κράτος που προφανώς και πριν από τη χούντα υπήρχε». Και τι θα έλεγε για εμάς και την εποχή μας η πραγματική ή η μυθιστορηματική Νίκη του; «Νομίζω ότι θα ήταν πολύ στενοχωρημένη. Την τρέλαινε η μισαλλοδοξία και η στοχοποίηση των ανθρώπων και θα προσπαθούσε να αντισταθεί όσο μπορεί. Θα της φαινόταν εφιαλτική η Χρυσή Αυγή και επειδή έκανε παρέα με όλους, θα έβλεπε με τρόμο απλούς ανθρώπους να την ψηφίζουν. Οποιοσδήποτε έχει ζήσει στο πετσί του τα σκαμπανεβάσματα της Ιστορίας και δεν ζει σε ένα γυάλινο σπίτι, είναι πολύ επιφυλακτικός στο να ρίχνει ανάθεμα» καταλήγει.