Το φιμωμένο στόμα των γυναικών

Οι μαντιλοφορούσες γυναίκες στην Τουρκία ακόμα θυμούνται το σκηνικό «Μπουλέντ Ετζεβίτ εναντίον Μερβέ Καβακτσί». Το 1999, ο Ετζεβίτ, αρχηγός του Δημοκρατικού Αριστερού Κόμματος, έδιωξε από τα έδρανα της Βουλής τη μαντιλοφορούσα Μερβέ Καβακτσί, βουλευτή του Κόμματος Αρετής. «Εδώ δεν είναι ο ιδιωτικός χώρος κανενός. Εδώ δεν είναι ο χώρος για να αμφισβητηθούν το κράτος και οι νόμοι του. Πείτε σε αυτή την κυρία ποια είναι η θέση της» είπε στην Καβακτσί, η οποία αναγκάστηκε να αποχωρήσει λόγω του ότι φορούσε μαντίλα.

Η κυβέρνηση Ετζεβίτ ήταν η τελευταία πριν από την άνοδο στην εξουσία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, το ΑΚΡ κατάφερε να αναγνωρίσει το δικαίωμα των γυναικών που φορούν μαντίλα να έχουν πρόσβαση στον δημόσιο τομέα. Σήμερα, οι γυναίκες βουλευτές αποτελούν το 14% της τουρκικής Βουλής αντιστοιχώντας σε 79 βουλευτές, εκ των οποίων οι 49 είναι του κυβερνώντος κόμματος (από τους 550 του Κοινοβουλίου). Ωστόσο, η εκπροσώπηση των γυναικών στον πολιτικό λόγο είναι δύσκολη υπόθεση. Οι γυναίκες στην Τουρκία βρίσκονται σε χειρότερη θέση, λέει η Μελτέμ Αρικάν, συγγραφέας βιβλίων και θεατρικών έργων.

ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Η Αρικάν υποστηρίζει ότι η πατριαρχική εξουσία αναπαράγεται μέσω του πολιτικού συστήματος στην Τουρκία. «Το πολιτικό σύστημα, στο οποίο κυριαρχεί ο λόγος του ΑΚΡ, άλλοτε μας λέει να είμαστε οι δούλες του άνδρα, άλλοτε ότι η θέση μας είναι στο σπίτι, αλλά οπωσδήποτε στην Τουρκία η φωνή των γυναικών δεν πρέπει να βγαίνει. Ούτε καν ανάσα» λέει.

Οι γυναικείες οργανώσεις κατηγορούν την κυβέρνηση Ερντογάν για μια σειρά παρεμβάσεων. «Οι γυναίκες θα πρέπει να γεννούν τουλάχιστον τρία παιδιά» είχε πει ο Ερντογάν το 2008, για να αφαιρέσει λίγο αργότερα την επιλογή στην άμβλωση. Ο τότε υπουργός Υγείας Ρετζέπ Ακντάγ είχε δηλώσει ότι η άμβλωση θα πρέπει να απαγορευτεί ακόμα και για περιπτώσεις ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης έπειτα από βιασμό. «Το κράτος θα αναλάβει να μεγαλώσει τα παιδιά αυτά» είχε πει χαρακτηριστικά. Ενας άλλος βουλευτής του ΑΚΡ και πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο Αϊχάν Σεφέρ Ουστούν, είχε δηλώσει ότι η «άμβλωση είναι έγκλημα χειρότερο και από τον βιασμό τον ίδιο» ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων. «Η εξουσία του ΑΚΡ έφερε τα γυναικεία ζητήματα στην Τουρκία πολλά χρόνια πίσω. Το δικαίωμα της γυναίκας να αποφασίζει μόνη της για το σώμα της, το δικαίωμα επιλογής για άμβλωση, η επιλογή του αριθμού παιδιών δεν είναι θέματα πολιτικής εξουσίας αλλά προσωπικής επιλογής. Πώς περιμένουμε από τις γυναίκες να ζουν ελεύθερα;» αναρωτιέται η Αρικάν.

ΓΕΛΙΟ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ. Το πιο πρόσφατο επεισόδιο σημειώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα όταν ο αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης, Μπουλέντ Αρίντς, δήλωσε ότι οι γυναίκες «δεν πρέπει να γελούν δυνατά στον δρόμο γιατί δεν συνάδει προς την τιμή και την αξιοπρέπειά τους». Οι δηλώσεις σχολιάστηκαν έντονα και έγιναν αντικείμενο σάτιρας και ειρωνείας. «Το γέλιο μού θυμίζει τη φράση “θέλω να ζήσω”. Η διάθεση για ζωή φέρνει μαζί της μια σειρά από αιτήματα. Είναι φυσικό να διεκδικούμε μια καλύτερη ζωή. Αυτό μάλλον δεν αρέσει στην κυβέρνηση» λέει η Αρικάν, συμπληρώνοντας: «Οι πολιτικοί αξιωματούχοι κάνουν βαρύγδουπες δηλώσεις χωρίς να αναγνωρίζουν τις συνέπειες του πολιτικού τους λόγου. Αυτό που λέει ένας πολιτικός εύκολα γίνεται πολιτική στον δρόμο. Οταν ένας πολιτικός λέει με εξοργισμένο ύφος “οι γυναίκες δεν πρέπει να γελούν δυνατά στον δρόμο”, μπορεί άνετα να γίνει εικόνα στον δρόμο όταν ένας άνδρας χτυπήσει ή σκοτώσει τη γυναίκα ή την κόρη του επειδή γέλασε δυνατά».

Σύμφωνα με τις στατιστικές, ο αριθμός των γυναικών που δολοφονήθηκαν στην Τουρκία εκτοξεύθηκε από τις 66 το 2002 στις 847 το 2013, με το ποσοστό των δολοφονημένων γυναικών από τους συζύγους ή πρώην συζύγους τους να ανέρχεται στο 69%. Η κυβέρνηση Ερντογάν το 2011 άλλαξε το όνομα (και τον προσανατολισμό των πολιτικών) του υπουργείου για τα γυναικεία ζητήματα, μετατρέποντάς το σε υπουργείο Οικογενειακών Πολιτικών. «Είμαστε συντηρητικό κόμμα, μας ενδιαφέρει πρωτίστως η οικογένεια» είπε, συμπληρώνοντας ότι από αυτή την αλλαγή δεν θα θιγούν οι γυναίκες. Ωστόσο, οι αριθμοί λένε ότι το 39% των γυναικών στην Τουρκία έχει πέσει τουλάχιστον μία φορά θύμα ενδοοικογενειακής βίας. Οπως δηλώνει η Αρικάν, ακόμα και η λέξη «γυναίκα» (στα τουρκικά «kadın») σταμάτησε να χρησιμοποιείται και στη θέση της έχει μπει η λέξη «bayan» (η λέξη ετυμολογικά προέρχεται από την ανδρική εκδοχή «bay», που σημαίνει «κύριος», και σύμφωνα με τις φεμινιστικές οργανώσεις χρησιμοποιείται από τους συντηρητικούς για να υποδηλώνει την εξάρτηση της γυναίκας από τον άνδρα).