Οταν η Κομισιόν θεωρούνταν εξορία

Το καλοκαίρι του 1988 ο Ανδρέας Παπανδρέου κάλεσε τη Βάσω Παπανδρέου και της εκμυστηρεύθηκε ότι σκοπεύει να την προτείνει στον Ζακ Ντελόρ ως μέλος της νέας Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ιδέα την απογοήτευσε. «Με στέλνει στην εξορία» είπε στους φίλους της. Πράγματι, εκείνη την περίοδο μέλος ή θητεία στην Κομισιόν – όπως η θητεία στον Ευρωκοινοβούλιο – ήταν κάτι σαν τιμητική αποστρατεία. Ο Γ. Κοντογιώργης και ο πολυτάλαντος Γρήγορης Βάρφης που προηγήθηκαν ήταν σχεδόν άγνωστοι στο ελληνικό κοινό.

Η Βάσω ανέλαβε για έξι μήνες αναπληρωτής υπουργός Εμπορίου και στις αρχές του 1989 πήγε στις Βρυξέλλες με βαριά καρδιά. Σε δυο χρόνια ήταν υποψήφια πρωθυπουργός. Το χαρτοφυλάκιο της Κοινωνικής Πολιτικής που της ανέθεσε ο Ντελόρ – το δεύτερο σε ισχύ μετά το Γεωργικό Ταμείο – της έδωσε απεριόριστη δυνατότητα παρεμβάσεων στα κράτη – μέλη λόγω της χρηματοδότησης που παρείχε το Κοινωνικό Ταμείο το οποίο διαχειριζόταν.

Αυτό όμως που την έφερε στο κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ήταν η αναμέτρησή της με την τότε πανίσχυρη Μάργκαρετ Θάτσερ, η οποία αντιτάχθηκε στη Χάρτα των Κοινωνικών Δικαιωμάτων που κατάρτισε και τελικά επέβαλε η ελληνίδα επίτροπος.

Ο χαρακτηρισμός αντι-Θάτσερ που της απέδιδαν τα μεγάλα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης την αναβάθμισε ως πολιτικό στέλεχος και το 1993 που έληξε η θητεία της ήταν παγκοσμίως γνωστή. Το κύρος της στην Ευρώπη μεταφράσθηκε στην Ελλάδα σε 250.000 σταυρούς που πήρε στη Β’ Αθήνας ως υποψήφια βουλευτής, μια επίδοση που δεν μπόρεσε φτάσει κανείς άλλος.

Μετά τη Βάσω η ελληνική παρουσία στην Κομισιόν υποβαθμίσθηκε καθώς το χαρτοφυλάκιο Αλιείας που πήρε ο Γιάννης Παλαιοκρασσάς ήταν πολύ κατώτερο και επιπλέον η σύνθεση της Επιτροπής της οποίας ήταν μέλος δεν μακροημέρευσε. Ετσι το 1995 η νέα κυβέρνηση του ΠαΣοΚ όρισε στη νέα Επιτροπή τον μέχρι τότε ευρωβουλευτή Χρήστο Παπουτσή, ο οποίος ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο της Ενέργειας, αλλά δεν κατάφερε να διακριθεί στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Ανέβηκαν όμως οι μετοχές τους στην Αθήνα και ο Κ. Σημίτης τον συμπεριέλαβε τελικά στην κυβέρνησή του, ενώ αργότερα προσεβλήθη και ως δελφίνος του Γ. Παπανδρέου. Απέτυχε να εκλεγεί βουλευτής το 2012 και επιδίωξε μια έμμισθη θέση στην Παγκόσμια Τράπεζα εγκαταλείποντας την πολιτική.

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 2000. Το 1998 είχε σειρά η κυβέρνηση Σημίτη να ορίσει το πρόσωπο που θα μετείχε στην Επιτροπή Πρόντι και ο κλήρος έπεσε την Αννα Διαμαντόπουλου. Παρότι ως τότε είχε μόνο προϋπηρεσία υφυπουργού, εξασφάλισε εκ νέου το χαρτοφυλάκιο της Κοινωνικής Πολιτικής, με λιγότερες αρμοδιότητες από την εποχή της Βάσως Παπανδρέου, αλλά η ίδια κινήθηκε δραστήρια στις Βρυξέλλες και διαμόρφωσε προφίλ που τη κατέστησε επίσης στέλεχος με προοπτικές.

Το 2004 εγκατέλειψε νωρίτερα τη θέση της στην Επιτροπή με πρόσκληση του Γ. Παπανδρέου και ανέλαβε εκπρόσωπος Τύπου στις εκλογές που χάθηκαν, αλλά η ίδια ενίσχυσε τη θέση της στην ελληνική πολιτική σκηνή και το 2007 ήταν μια από τις ενδεχόμενες διαδόχους του Γ. Παπανδρέου, για να υποχωρήσει χάριν του Βαγγέλη Βενιζέλου που τελικά ηττήθηκε.

Το 2009 ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου Παιδείας και υλοποίησε ένα μεταρρυθμιστικό σχέδιο που την ισχυροποίησε περισσότερο, αλλά η αποτυχία της στις εκλογές του 2009 και η σύγκρουσή της με τον νέο πρόεδρο του ΠαΣοΚ την έθεσε εκτός ενεργού πολιτικής. Είναι πάντως η μόνη επίτροπος που συνεχίζει να διατηρεί επαφή με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Ο έμπειρος Σταύρος Δήμας, που ήταν η επιλογή του Κ. Καραμανλή το 2004 για την Κομισιόν, πήρε το χαρτοφυλάκιο του Περιβάλλοντος και στους ευρωπαϊκούς κύκλους, ιδιαίτερα στις χώρες του Βορρά, άφησε πολύ καλές εντυπώσεις για τις πρωτοβουλίες του, αλλά το χαμηλό ενδιαφέρον γι’ αυτά τα θέματα στην Ελλάδα τον απογοήτευσε και δεν συνέχισε τη σταδιοδρομία του, αφήνοντας στη σκυτάλη στο γιο του στην εκλογική περιφέρεια της Κορινθίας.

ΜΕ ΝΑΥΤΙΛΙΑ, ΑΛΙΕΙΑ. Εν τω μεταξύ, ο Γ. Παπανδρέου στέλνει τον Νοέμβρη του 2009 στην Κομισιόν τη Μαρία Δαμανάκη που είχε αρνηθεί θέση υφυπουργού που της προτάθηκε αρχικά. Το χαρτοφυλάκιο Ναυτιλιακών Υποθέσεων και της Αλιείας που ανέλαβε δεν έδειχνε σημαντικό, αλλα η ίδια κατάφερε να του προσδώσει περιεχόμενο και να κλείσει τη θητεία της ως ιδιαίτερα επιτυχημένη, ώστε να τίθεται θέμα ανανέωσης της θητείας της. Η εν ενεργεία ώς τον προσεχή Νοέμβριο ελληνίδα επίτροπος είναι η πρώτη που ξεκαθάρισε από νωρίς ότι δεν προτίθεται να επιδιώξει την επιστροφή της ελληνική πολική σκηνή – στην οποία άλλωστε σταδιοδρόμησε ως αρχηγός κόμματος και ως αντιπρόεδρος της Βουλής – και θα αναζητήσει απασχόληση στον ιδιωτικό τομέα.