[Τρίτη άποψη] Φως στις σκοτεινές πόλεις

Το ζήτημα του «νόμου και της τάξης» είναι ένα παραδοσιακό διακύβευμα πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ελλάδα τοποθετούμενο διαχρονικά στον άξονα Αριστεράς – Δεξιάς. Η έμφαση στην έννοια της τάξης έναντι αυτής της ασφάλειας για δεκαετίες σχετίζεται με την ιδιαιτερότητα της ταυτότητας εσωτερικής ασφάλειας της Ελλάδας, η οποία είναι ξεκάθαρα επηρεασμένη από τα τραύματα του εμφυλίου και της δικτατορίας. Τα τελευταία χρόνια η πολιτική διαμάχη για την ασφάλεια έχει περάσει και στον τομέα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με αιχμή του δόρατος τα ζητήματα της εγκληματικότητας, της μετανάστευσης, του παρεμπορίου και των κοινωνικών αναταραχών.

Η ασφάλεια ήταν κυρίαρχο ζήτημα και στην πρόσφατη προεκλογική περίοδο για τον Δήμο Αθηναίων, με τους υποψήφιους δημάρχους Γιώργο Καμίνη, Αρη Σπηλιωτόπουλο και Νικήτα Κακλαμάνη να δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στα ζητήματα αυτά καταθέτοντας διάφορες προτάσεις ρεαλιστικές αλλά και φιλόδοξες, οι οποίες κάλυπταν ένα ευρύτατο φάσμα από τη στρατηγική συνεργασία δήμου και υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και Δημόσιας Τάξης έως και τη δημιουργία Μητροπολιτικής Αστυνομίας, ενώ παράλληλα εστίαζαν στον τομέα αυτό και την κριτική τους στον υποψήφιο δήμαρχο με τη στήριξη του ΣΥΡΙΖΑ Γαβριήλ Σακελλαρίδη.

Είναι σημαντικό να δοθεί έμφαση στον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στα ζητήματα της ασφάλειας και στη συνέργεια Αυτοδιοικητικών Αρχών και Αστυνομίας. Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν διάφορα παραδείγματα για την ενεργό ανάμειξη της Αυτοδιοίκησης στα ζητήματα ασφάλειας και στη λήψη πρωτοβουλιών προς αυτή την κατεύθυνση. Ισως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση, και σίγουρα η πλέον γνωστή, είναι η επιλογή του πρώην δημάρχου της Νέας Υόρκης Ρούντι Τζουλιάνι να επενδύσει στο δόγμα της «μηδενικής ανοχής» με σκοπό να μειώσει την εγκληματικότητα στην πόλη του. Η στρατηγική που υιοθέτησε ο Τζουλιάνι στην πρώτη θητεία του και υλοποιήθηκε από τον επίτροπο Μπιλ Μπράτον στηρίχθηκε στη θεωρία των «σπασμένων παραθύρων» των κοινωνικών επιστημόνων Τζέιμς Γουίλσον και Τζορτζ Κέλινγκ. Η θεωρία βασιζόταν στην υπόθεση πως η επιβολή του νόμου θα πρέπει να είναι αυστηρή ακόμη και στα λεγόμενα «ήπια» περιστατικά, όπως τα γκραφίτι, οι βανδαλισμοί και η κατοχή κάνναβης, ώστε να στείλει αυστηρό μήνυμα και στους σκληρότερους εγκληματίες ότι ο νόμος θα επιβληθεί σε κάθε περίπτωση.

Η στρατηγική του Τζουλιάνι θεωρείται επιτυχημένη, γι’ αυτό ανατέθηκε εκ νέου στον Μπράτον ο συντονισμός της ασφάλειας στη Νέα Υόρκη. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως για τους ανά τον κόσμο δημάρχους ή περιφερειάρχες αρκεί η υιοθέτηση του μοντέλου Τζουλιάνι. Αντίθετα, η έμφαση πρέπει να δίνεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ανασφάλειας όχι μόνο της κάθε χώρας αλλά της εκάστοτε περιοχής, δήμου ή περιφέρειας. Βασική προϋπόθεση είναι η ανάλυση των αιτιών της ανασφάλειας σε τοπικό επίπεδο, ενώ παράλληλα κρίσιμη για την επιτυχία ενός αποτελεσματικού μοντέλου ανάδυσης του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον τομέα της ασφάλειας είναι πέρα από τη συνεργασία της Αστυνομίας και η συνεργασία και η συμμετοχή της κοινωνίας σε μια τέτοια προσπάθεια.

Το πλαίσιο των Τοπικών Συμβουλίων Πρόληψης της Εγκληματικότητας, τα οποία θεσπίστηκαν με τον Νόμο 2713/1999 δεν καλύπτουν τις ανάγκες της ανασφάλειας του σήμερα, πρέπει να τονιστεί άλλωστε πως δεν εφαρμόστηκαν σε ευρεία κλίματα. Προς τη σωστή κατεύθυνση κινείται η πρόβλεψη του πρόσφατου νόμου για την αναδιάρθρωση της ΕΛ.ΑΣ. για τη συγκρότηση Επιτροπών Περιφερειακής Συνεργασίας και Ασφάλειας, μία πρωτοβουλία που πρέπει όμως να ενταχθεί σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό που θα δίνει έμφαση στην πρόληψη των αιτιών της ανασφάλειας, ώστε να μην καταστούν μία ακόμη αποσπασματική πρωτοβουλία.

Ισως το ιδανικότερο πλαίσιο για την ανάδειξη του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην ασφάλεια να είναι αυτό της Κοινοτικής Αστυνόμευσης (Community Policing), το οποίο βασίζεται στον σχεδιασμό σε επίπεδο κοινότητας (όπου ως κοινότητα μπορεί να οριστεί μία περιφέρεια, ένας δήμος, μία συνοικία κ.τ.λ.) με την έμφαση να δίνεται στην πρόληψη, αλλά και στη δημιουργία συνεργειών διάδρασης ανάμεσα στην Αστυνομία και στους πολίτες δημιουργώντας ένα συμμετοχικό modus vivendi ασφάλειας, το οποίο είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την αντιμετώπιση προκλήσεων ασφαλείας όπως οι νέες μορφές εγκληματικότητας, η παράνομη μετανάστευση και οι κοινωνικές αναταραχές, προκλήσεις που βρίσκονται στην καθημερινότητα κυρίως των μεγάλων δήμων της χώρας.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος με ειδικότητα στα θέματα ασφάλειας και καθηγητής στη Σχολή Εθνικής Ασφαλείας