Ποιoς νοστάλγησε τον Τόνι Μπλερ;

Στις 21 Ιουλίου, ο Τόνι Μπλερ θα εκφωνήσει μία ομιλία. Οχι μία από αυτές, τις πολλές, που τον κάνουν κατά 185.000 ευρώ πλουσιότερο μέσα σε 90 λεπτά – μία επετειακή ομιλία με αφορμή τη συμπλήρωση 20 χρόνων από την ημέρα που ανέλαβε την ηγεσία των Εργατικών, για να οδηγήσει στη συνέχεια ένα κόμμα που είχε υποστεί τέσσερις διαδοχικές εκλογικές ήττες σε τρεις διαδοχικές εκλογικές νίκες, για πρώτη φορά στη βρετανική Ιστορία. Θα είναι μια καλή ευκαιρία να θυμηθούν οι Βρετανοί, και όχι μόνο, πόσο τον μισούν.

Γιατί πραγματικά τον μισούν. Κυρίως για τον πόλεμο στο Ιράκ και τη στάση πιστού τετράποδου που τηρούσε απαρεγκλίτως απέναντι στον Τζορτζ Μπους: δημοσκόπηση που είχε γίνει τον Μάρτιο του 2013, ακριβώς 10 χρόνια μετά την εισβολή στο Ιράκ, έδειξε πως ένας στους δύο Βρετανούς θεωρεί με την ύστερη γνώση την εισβολή αυτή ένα μεγάλο λάθος και ένας στους τέσσερις θεωρεί πως ο Μπλερ πρέπει να δικαστεί ως εγκληματίας πολέμου. Αλλά ο χαρισματικός, επικοινωνιακός Τόνι υποχρεώνεται σε δηλώσεις του τύπου «δεν είναι αλήθεια ότι με μισεί όλος ο κόσμος!» για έναν ακόμη βασικό λόγο: για την πορεία που επέλεξε μετά την πτώση του, το 2007. Κανείς δεν θυμάται πια (και όχι άδικα…) τον ρόλο που ανέλαβε ως ειδικός απεσταλμένος του Κουαρτέτου για τη Μέση Ανατολή. Ολοι γνωρίζουν όμως ότι έχει συγκεντρώσει μια περιουσία κάπου 75 εκατ. ευρώ χάρη στις «συμβουλές» που παρέχει σε επενδυτικές τράπεζες όπως η JP Morgan Chase ή σε διεφθαρμένα καθεστώτα όπως του Καζακστάν – και φυσικά, χάρη στις ακριβοπληρωμένες ομιλίες που δίνει ανά τον κόσμο.

Ο ΝΑΡΚΙΣςΙΣΜΟΣ. Δεν είναι βέβαια ο μόνος «πρώην» που έκανε μετά την αποχώρησή του αυτή την επαγγελματική επιλογή. Αλλά ειδικά στον Μπλερ τίποτα δεν συγχωρείται – και πάνω από όλα, δεν συγχωρείται ο ναρκισσισμός του, αυτή η εξοργιστική πεποίθησή του πως ό,τι έκανε, δεν μπορεί παρά να ήταν το σωστό. Μην το συζητάμε άλλο, σε περυσινή δημοσκόπηση του βρετανικού Channel 4 είχε ανακηρυχθεί ο πιο μισητός εν ζωή Βρετανός. Και εν τούτοις, ο Μπλερ εξακολουθεί να ασκεί ένα είδος γοητείας. Διόρθωση: ο μπλερισμός μοιάζει να ασκεί στις ημέρες μας μια νέα, ανανεωμένη γοητεία.

Ο Ματέο Ρέντσι, το φαινόμενο που έχει αναλάβει από τον Φεβρουάριο την πρωθυπουργία της Ιταλίας, δηλώνει ανοιχτά μπλεριστής. «Αυτό που με γοητεύει είναι η ιδέα τού να μπορέσω να κάνω στο Δημοκρατικό Κόμμα αυτό που έκανε ο Μπλερ το 1994 [όταν ανέλαβε την ηγεσία] με τους Νέους Εργατικούς» είχε πει τον Ιούνιο του 2013 στην ιταλική εφημερίδα «Ιλ Φόλιο». Ο γάλλος πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς δεν είχε διστάσει να γράψει στο αυτοβιογραφικό έργο που υπέγραψε το 2010, με τον τίτλο «Εξουσία», πόσο πολύ είχε θαυμάσει τον Μπλερ όταν τον είχε γνωρίσει, από κοινού με τον τότε πρωθυπουργό Λιονέλ Ζοσπέν, λίγο αφότου πρωτοεξελέγη πρωθυπουργός στην άλλη πλευρά της Μάγχης, το 1997.

Το δικό του κόμμα βέβαια, οι Εργατικοί, έχει φροντίσει να κόψει κάθε γέφυρα με τον μπλερισμό – ο επικεφαλής τους Εντ Μίλιμπαντ κατάφερε να ανέλθει στην εξουσία νικώντας στις εσωκομματικές εκλογές τον αδελφό του, Ντέιβιντ, ως κήρυκας της αντιμπλερικής Αριστεράς. Μόνο που σε πρόσφατη δημοσκόπηση οι Βρετανοί έστειλαν με σαφήνεια το μήνυμα ότι προτιμούν να ξαναψηφίσουν τον Μάιο του 2015 τον Ντέιβιντ Κάμερον παρά τον Εντ Μίλιμπαντ. Στην ερώτηση ποιον θα προτιμούσατε για πρωθυπουργό, 33% εκφράστηκε υπέρ του ηγέτη των Τόρις και μόνο 23% υπέρ του ηγέτη των Εργατικών. Η ίδια δημοσκόπηση όμως έδειξε ότι αν στη θέση του Εντ ήταν ο Ντέιβιντ Μίλιμπαντ ο Κάμερον θα έχανε, και μάλιστα με ακόμη μεγαλύτερη διαφορά, 35%-23%. Μικρή σημείωση: αντίθετα με τον Εντ, ο Ντέιβιντ Μίλιμπαντ θεωρείται μπλεριστής.

Αλλά τι σημαίνει αυτός ο όρος; Και πόσο επίκαιρος μπορεί να είναι στις σημερινές συγκυρίες, σε έναν κόσμο τόσο διαφορετικό από τη δεκαετία του 1990; Ο Ρέντσι, ο Βαλς, ο Ντέιβιντ Μίλιμπαντ προφανώς και δεν ασπάζονται την παρεμβατική, φιλοατλαντική εξωτερική πολιτική που υπηρέτησε (η λέξη με την κυριολεκτική της έννοια) ο Τόνι Μπλερ. Και σίγουρα δεν στηρίζουν, με τις συνέπειες και τα διδάγματα της οικονομικής κρίσης να είναι ακόμη ιδιαίτερα επώδυνα, την απορρύθμιση της αγοράς που εμπνεύστηκαν ο Ρόναλντ Ρέιγκαν και η Μάργκαρετ Θάτσερ και υποστήριξαν με θέρμη ο Μπιλ Κλίντον και ο Τόνι Μπλερ. Αλλού έγκειται η γοητεία που τους ασκεί ο τελευταίος.

ΟΜΦΑΛΙΟΣ ΛΩΡΟΣ. Στο γεγονός ότι δεν πίστευε στις αδρές διαχωριστικές γραμμές Αριστεράς / Δεξιάς∙ για να το πούμε απλά, άσπρος γάτος, μαύρος γάτος, του ήταν αδιάφορο – «αρκεί να πιάνει ποντίκια». Στο γεγονός ότι πήρε ένα κόμμα απαρχαιωμένα εγκλωβισμένο στον χώρο της διαμαρτυρίας, συνδεδεμένο με ομφάλιο λώρο – όπως γράφει στην αυτοβιογραφία του («Ενα ταξίδι», Εκδ. Ψυχογιός) – «με την αριστερίστικη συνδικαλιστική ηγεσία, η οποία ήταν εμφανώς αντιδημοκρατική και είχε απολέσει παντελώς την επαφή της με τον σύγχρονο κόσμο» και το μετατόπισε δυναμικά σε αυτό που ο ίδιος αποτελούσε «ριζοσπαστικό Κέντρο» και έμεινε στην ιστορία ως «Τρίτος Δρόμος». Που σημαίνει, όπως απέδειξε η Ιστορία, ότι πήρε στα χέρια του ένα κόμμα καταδικασμένο να χάνει, τους Εργατικούς, και το μετέτρεψε σε ένα κόμμα «καταδικασμένο» να κερδίζει, τους Νέους Εργατικούς.

Ο Μπλερ συγκρούστηκε με τα συνδικάτα. Αύξησε τους φόρους. Εφάρμοσε αγορακεντρικές μεταρρυθμίσεις στους τομείς της παιδείας και της υγείας. Εβαλε δίδακτρα στα πανεπιστήμια. Επιδίωξε να μειώσει ορισμένες κατηγορίες κοινωνικών επιδομάτων. Ενίσχυσε τις εξουσίες της αστυνομίας. Προώθησε σκληρούς αντιτρομοκρατικούς νόμους. Μεταρρύθμισε, με ρεκόρ επενδύσεων, τις δημόσιες υπηρεσίες όπως ούτε αυτή η Μάργκαρετ Θάτσερ δεν είχε τολμήσει να κάνει, προτάσσοντας τη δυνατότητα επιλογής και τον ανταγωνισμό. Παράλληλα υιοθέτησε έναν Ελάχιστο Εθνικό Μισθό και ορισμένα νέα εργασιακά δικαιώματα. Τοποθέτησε την καταπολέμηση της φτώχειας και των κοινωνικών ανισοτήτων στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής. Εδωσε μεγάλη έμφαση στην εκπαίδευση ως μέσου ενθάρρυνσης της κοινωνικής κινητικότητας. Μεταβίβασε εξουσίες στη Σκωτία, στην Ουαλία και στη Βόρεια Ιρλανδία. Προώθησε τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων. Και υπέγραψε συνθήκες που έφεραν (τότε…) τη Βρετανία πιο κοντά στην ΕΕ. Κυριάρχησε στο Κέντρο, υιοθετώντας μέρος της ατζέντας της Κεντροδεξιάς και υποχρεώνοντας εντέλει τους Συντηρητικούς να κάνουν, από τη δική τους πλευρά, μια στροφή προς τα αριστερά προκειμένου να αμφισβητήσουν την ηγεμονία του στον χώρο.

ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΕΙΣ. Στα απομνημονεύματά του ο Μπλερ ξόρκιζε τους Εργατικούς να μη μετακινηθούν προς τα αριστερά προκειμένου να ανακτήσουν το χαμένο έδαφος, αλλά να παραμείνουν προσηλωμένοι στην πλατφόρμα των Νέων Εργατικών. Ο Εντ Μίλιμπαντ δεν του έκανε το χατίρι. Και κατέληξε, λίγο μετά τη δεύτερη θέση που απέσπασαν οι Εργατικοί στις ευρωεκλογές πίσω από τον εθνολαϊκιστή Νάιτζελ Φάρατζ, να προτείνει από τη μια ένα είδος επανεθνικοποίησης των βρετανικών σιδηροδρόμων και από την άλλη να κοπεί το αυτόματο δικαίωμα κοινωνικής βοήθειας στους άνεργους νέους ηλικίας 19-21 χρόνων. Παλινδρομήσεις και παντελής έλλειψη χαρίσματος: μια ασφαλής συνταγή για να παραμείνουν οι Εργατικοί στην αντιπολίτευση, όπως την τελευταία τετραετία.

Το προσωπικό χάρισμα, απεναντίας, αποτελεί σήμα κατατεθέν τόσο του Ματέο Ρέντσι όσο και του Μανουέλ Βαλς. Κανένας από τους δύο δεν ήταν αγαπητός στο κόμμα του – ακριβώς επειδή γοητεύονται από τον μπλερισμό και δηλώνουν ευθαρσώς Σοσιαλδημοκράτες, αν όχι Σοσιαλφιλελεύθεροι.
Ο Ματέο Ρέντσι εξελέγη επικεφαλής του Δημοκρατικού Κόμματος προκειμένου να κερδίσει τις εκλογές στην Ιταλία, ο Μανουέλ Βαλς διορίστηκε πρωθυπουργός από τον Φρανσουά Ολάντ, έναν πρόεδρο που είχε χαρακτηρίσει προεκλογικά τους πλούσιους «εχθρούς» του προκειμένου να κερδίσει τη χαμένη εμπιστοσύνη των γάλλων πολιτών. Ο πρώτος έχει δηλώσει ότι «η Αριστερά έχει περίεργη σχέση με το χρήμα» και θεωρεί τον Ενρίκο Μπερλινγκουέρ ιστορικό απολίθωμα, ο δεύτερος είχε εξασφαλίσει ως υπουργός Εσωτερικών τον τίτλο «Σαρκοζί της Αριστεράς». Τους ενώνει ένα πρακτικό, αποϊδεολογικοποιημένο πνεύμα και η ικανότητα να στρίβουν αριστερά ενώ έχουν βγάλει φλας δεξιά – όπως έγραφε χαρακτηριστικά την Πέμπτη σε αυτή την εφημερίδα, αναφερόμενος ειδικά στον ιταλό πρωθυπουργό, ο Γιώργος Σιακαντάρης.

Αναλαμβάνοντας για το ερχόμενο εξάμηνο την προεδρία της ΕΕ ο Ματέο Ρέντσι φιλοδοξεί να αλλάξει την Ευρώπη, διατηρώντας τον στόχο της σταθερότητας αλλά υποκαθιστώντας την εμμονή στη λιτότητα με το κυνήγι της ανάπτυξης – ένα όραμα το οποίο συμμερίζεται από καιρό, αλλά αδυνατούσε να επιβάλει μόνος στο Βερολίνο, αποδυναμωμένος καθώς ήταν εσωτερικά, ο Φρανσουά Ολάντ. Συμπληρώνοντας αυτή την εβδομάδα 100 ημέρες στην πρωθυπουργία, ο Μανουέλ Βαλς διχάζει μεν τους γάλλους Σοσιαλιστές επιβάλλει δε τις μεταρρυθμίσεις του – και τις περικοπές στις δημόσιες δαπάνες – υπερασπιζόμενος μια Αριστερά «που προχωρά εμπρός» και «θέτει την κοινωνία σε κίνηση». Κανένα στοίχημα δεν έχει κερδηθεί. Ιταλία και Γαλλία παραμένουν δύο χώρες σε κρίση, με το φάσμα του λαϊκισμού α λα Γκρίλο πάνω από την πρώτη, της Ακροδεξιάς α λα Λεπέν πάνω από τη δεύτερη. Αλλά αυτό το πρακτικό πνεύμα, απαλλαγμένο από ιδεολογικές αγκυλώσεις και προσαρμοσμένο στις ανάγκες μιας εποχής ιδιαίτερα απαιτητικής και επίφοβης, θα ήθελε κανείς να το δει και στην εγχώρια Αριστερά. Και ας συνέχιζε να μισεί τον Τόνι Μπλερ στον αιώνα τον άπαντα.