Το πρώτο τσιγάρο της ημέρας «δείκτης» για τσεκ απ των πνευμόνων

Η ώρα που μεσολαβεί από τη στιγμή που ξυπνάει ένας καπνιστής έως τη στιγμή που θα ανάψει το πρώτο του τσιγάρο, μπορεί να αποτελεί δείκτη για τον κίνδυνο που διατρέχει να εκδηλώσει καρκίνο του πνεύμονα.

Μία νέα μελέτη, που πραγματοποιήθηκε σε περισσότερους από 3.000 νυν και πρώην καπνιστές από ΗΠΑ και Ιταλία, έδειξε πως όσο νωρίτερα άπλωναν το χέρι τους στο τσιγάρο, τόσο περισσότερες πιθανότητες είχαν να διαγνωστούν κάποια στιγμή με τη νόσο.

Το εύρημα αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ένδειξη για να ξέρει ένας καπνιστής εάν χρειάζεται προληπτικό έλεγχο με αξονική ή όχι, σχολιάζει ένας Έλληνας καθηγητής Ογκολογίας.

Η μελέτη

Η νέα μελέτη πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Εθνικού Ιδρύματος Καρκίνου (NCI) των ΗΠΑ σε 1.812 άντρες και γυναίκες με καρκίνο του πνεύμονα και 1.437 συνομηλίκους τους δίχως καρκίνο.

Όπως γράφουν οι ερευνητές στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of the National Cancer Institute», χώρισαν τους εθελοντές σε ομάδες, αναλόγως με το αν άναβαν το πρώτο τσιγάρο μέσα σε 5 λεπτά ή λιγότερο από το πρωινό ξύπνημα, μέσα σε 6-30 λεπτά, μέσα σε 31-60 λεπτά ή έπειτα από τουλάχιστον 60 λεπτά.

Ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα ήταν 3,5 φορές υψηλότερος για όσους κάπνιζαν μέσα στο πρώτο 5λεπτο από το πρωινό ξύπνημα και 2,57 φορές υψηλότερος για όσους κάπνιζαν 31-60 λεπτά μετά το πρωινό ξύπνημα, σε σύγκριση με τον κίνδυνο που διέτρεχαν οι εθελοντές οι οποίοι άφηναν να περάσει τουλάχιστον μία ώρα πριν καπνίσουν.

Επιπλέον, είτε κάπνιζε κανείς λιγότερα από 10 τσιγάρα την ημέρα, είτε πάνω από 30, ο κίνδυνος να εκδηλώσει καρκίνο του πνεύμονα ήταν επίμονα αυξημένος εάν κάπνιζε μέσα σε λίγα λεπτά από τη στιγμή που άνοιγε τα μάτια του. Για ευνόητους λόγους, εξάλλου, τον υψηλότερο κίνδυνο διέτρεχαν οι εθελοντές οι οποίοι και πολλά τσιγάρα κάπνιζαν (πάνω από 30) και άναβαν τσιγάρο πριν καλά-καλά ανοίξουν τα μάτια τους το πρωί.

Ο ρόλος της νικοτίνης

Δεν είναι η πρώτη φορά που το πρώτο τσιγάρο της ημέρας συσχετίζεται με τον καρκίνο του πνεύμονα. Επιστήμονες από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, λ.χ., είχαν καταλήξει το 2011 σε ανάλογα συμπεράσματα, μελετώντας 4.775 εθελοντές με καρκίνο του πνεύμονα και 2.835 υγιείς συνομηλίκους τους.

Οι επιστήμονες δεν ξέρουν που ακριβώς οφείλεται η συσχέτιση αυτή, αλλά εκτιμούν πως επειδή το άναμμα του πρώτου τσιγάρου μέσα σε λίγα λεπτά από το πρωινό ξύπνημα αποτελεί ένδειξη ισχυρής εξάρτησης από τη νικοτίνη, ίσως οι πιο εξαρτημένοι καπνιστές να είναι αυτοί που κινδυνεύουν περισσότερο να παρουσιάσουν καρκίνο του πνεύμονα.

Δεν αποκλείεται επίσης το πολύ πρωινό κάπνισμα να «πλημμυρίζει» περισσότερο τον οργανισμό με τις τοξίνες που αλλοιώνουν σταδιακά τα κύτταρα των πνευμόνων και ανοίγουν τον δρόμο στον καρκίνο.

Προληπτικός έλεγχος στα 40-45

Όποια κι αν είναι η αιτία, «η ώρα του πρώτου τσιγάρου θα μπορούσε να αποτελέσει δείκτη για το αν ένας καπνιστής χρειάζεται ετησίως προληπτικό έλεγχο των πνευμόνων του με χαμηλής δόσης αξονική τομογραφία», σχολιάζει ο κ. Βασίλης Γεωργούλιας, καθηγητής Παθολογίας-Ογκολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης.

«Αν και ο έλεγχος αυτός έχει ατέλειες (έχει πολλά ψευδώς θετικά αποτέλεσματα, δηλαδή αποκαλύπτει ύποπτες βλάβες που τελικά δεν είναι καρκίνοι), προς το παρόν είναι ο καλύτερος που έχουμε για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του πνεύμονα».

Μελέτες έχουν δείξει ότι ο προληπτικός έλεγχος με την αξονική, που συνιστάται να αρχίζει μετά την ηλικία των 40-45 ετών, μειώνει κατά 20% τις πιθανότητες θανάτου από καρκίνο του πνεύμονα, καθώς ανίχνευε με αρκετή αποτελεσματικότητα τους αρχόμενους όγκους (στάδια Ι και ΙΙ).

Ελπίδες από νέα φάρμακα για τις ανθεκτικές μορφές

Ο καρκίνος του πνεύμονα είναι η συχνότερη μορφή κακοήθους νόσου σε όλο τον κόσμο, αλλά και ένας από τους δυσκολότερους καρκίνους στην αντιμετώπισή του.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε χρόνο 1,8 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μαθαίνουν ότι έχουν καρκίνο του πνεύμονα και 1,6 εκατομμύρια πεθαίνουν εξαιτίας του.

Οι αριθμοί αυτοί αντανακλούν και τη δυσκολία που υπάρχει στην αντιμετώπισή του, λέει ο καθηγητής Παθολογίας-Ογκολογίας Βασίλης Γεωργούλιας. «Το μεγάλο πρόβλημα με τον καρκίνο του πνεύμονα είναι η καθυστερημένη διάγνωση», λέει. «Στο 75% των περιπτώσεων γίνεται αντιληπτός όταν είναι προχωρημένος, δηλαδή μεταστατικός, και συνεπώς μη ιάσιμος».

Οι προχωρημένες μορφές είναι αυτές στις οποίες επικεντρώνεται η αναζήτηση νέων θεραπειών, η οποία αποδίδει καρπούς αργά αλλά σταθερά.

Πριν από μια δεκαετία τεκμηριώθηκε ότι σημαντικό ποσοστό (περίπου 15-18%) των μη-μικροκυτταρικών καρκίνων του πνεύμονα (είναι η πιο συχνή μορφή της νόσου), οφείλονται σε μεταλλαγές συγκεκριμένων γονιδίων, όπως τα ALK και EGFR, και έκτοτε επινοήθηκαν και εγκρίθηκαν ειδικά φάρμακα (crizotinib, gefitinib, erlotinib και afatinib) που τα στοχεύουν και παρατείνουν τη ζωή των ασθενών.

Ένα επιπλέον 25-30% των ασθενών εμφανίζουν μεταλλαγές σε άλλα γονίδια, για τα οποία καταβάλλεται σημαντική ερευνητική προσπάθεια για την ανάπτυξη νέων εξειδικευμένων φαρμάκων.

Τα καρκινικά κύτταρα, όμως, είναι έξυπνα και μεταλλάσσονται διαρκώς για να αποφύγουν τις επιθέσεις των φαρμάκων. Έτσι, πολλοί ασθενείς παρουσιάζουν με τον καιρό αντοχή στα νέα φάρμακα. «Η αντοχή παρατηρείται σε ποσοστό έως και 60% των ασθενών μέχρι την ολοκλήρωση της θεραπείας με τα νέα φάρμακα, η οποία κατά μέσον όρο διαρκεί 9 έως 12 μήνες», εξηγεί ο κ. Γεωργούλιας.

Το πρόβλημα αυτό φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν πειραματικά φάρμακα, που στοχεύουν και τις νέες μεταλλαγές. Όπως ανακοινώθηκε τον περασμένο μήνα στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO 2014) το υπό έγκριση στην Ευρώπη φάρμακο ceritinib μπορεί να καταπολεμά αποτελεσματικά τους ανθεκτικούς καρκίνους με μεταλλαγές στο γονίδιο ALK, ενώ τρία άλλα φάρμακα (τα AZD9291, CO-1686 και HM61713) φαίνεται ότι αποδίδουν στους ανθεκτικούς όγκους με μεταλλαγές στο γονίδιο EGFR.