Ο δήμαρχος που έκανε πλάκα

Το 2010 οι πολίτες της Ισλανδίας έκαναν πράξη κάτι που συνήθως μένει στα λόγια. Πήραν την εξουσία από τα χέρια πολιτικών και την έδωσαν σε πρωτάρηδες. Σε κάτι «πανκιά» που δημιούργησαν ένα κόμμα «για πλάκα», υπό την ηγεσία ενός κωμικού, ο οποίος μία ημέρα πριν από τις δημοτικές εκλογές υποσχόταν ότι θα αθετήσει τις υποσχέσεις του και την ημέρα της εκλογής του αναφώνησε: «Καλώς ήλθατε στην επανάσταση! Ζήτω σε όλα!».
Ο Γιον Γκναρ είχε πολλούς λόγους για να πανηγυρίζει. Οχι τόσο επειδή ανέλαβε το σημαντικότερο αξίωμα στη χώρα μετά το πρωθυπουργικό. Ούτε γιατί η μόνη πολιτική εμπειρία που είχε περιοριζόταν στον σατιρικό σχολιασμό πολιτικών. Αλλά γιατί αυτό που έκανε για πλάκα, τουλάχιστον στην αρχή, εξελίχθηκε σε μια σοβαρή διακυβέρνηση με θετικά αποτελέσματα. Για πρώτη φορά, το Ρέικιαβικ, προπύργιο των συντηρητικών, πέρασε στα χέρια ενός «αναρχοσουρεαλιστικού κινήματος».

Το Καλύτερο Κόμμα γεννήθηκε στο YouTube ως μια παρωδία του πολιτικού συστήματος. Η ιδέα να το μετατρέψει σε πραγματικό κόμμα προήλθε, σύμφωνα με τον ίδιο τον ιδρυτή του, από ένα «όργιο ιδεών»: τη βεβαιότητα ότι η διασκέδαση ήταν ακριβώς αυτό που είχαν ανάγκη οι κάτοικοι του Ρέικιαβικ, τη σκέψη ότι «μέχρι τώρα μας έχουν επιβληθεί απρόσκλητα οι πολιτικοί, γιατί να μη φέρουμε τα πάνω κάτω;» και τη φιλοδοξία να δημιουργήσει το τέλειο έργο τέχνης. Ακόμη πιο προκλητικές, όμως, ήταν οι προεκλογικές υποσχέσεις του κόμματος: δωρεάν πετσέτες στις πισίνες, δωρεάν διαμονή σε ξενοδοχεία για τα πρόβατα των βοσκών, «εισαγωγή» Εβραίων στη χώρα «ώστε να έρθει επιτέλους κάποιος που έχει μια ιδέα από οικονομικά».

Τις υποσχέσεις δεν δίστασαν να τις απαγγείλουν ακόμη και τραγουδιστά οι υποψήφιοι πολιτικοί σ’ ένα βίντεο όπου εκτέλεσαν μια χιουμοριστική παραλλαγή του τραγουδιού της Τίνα Τέρνερ «Simply the best». Η προεκλογική εκστρατεία του κόμματος έγινε χωρίς αφίσες και χωρίς έξοδα, ενώ ο αρχηγός του προτιμούσε να λέει ανέκδοτα αντί να τσακώνεται με την αντιπολίτευση. Οταν σε μια ερώτηση κατά τη διάρκεια μιας εξονυχιστικής τηλεοπτικής «εξέτασης» ο Γκναρ απάντησε «δεν έχω ιδέα», η δημοτικότητά του εκτοξεύθηκε στο 20%. Τελικά κέρδισε την εμπιστοσύνη του 34,7% των κατοίκων του Ρέικιαβικ. Εθεσε ως όρο πολιτικής συμμαχίας με τους Σοσιαλδημοκράτες «να έχουν δει όλους τους κύκλους της σειράς “The wire”» και ανέλαβε τη δημαρχία.

Μέσα στον πρώτο χρόνο, τα μέλη του κόμματος είχαν μυηθεί στην πολιτική. «Μετά τη διαχείριση του πρώτου προϋπολογισμού μαθαίνεις» εξηγεί το δεξί χέρι του Γκναρ, ο Μπγορν Μπλοντάλ. Τα ταμεία της πόλης ήταν άδεια. Γι’ αυτό και ο Γκναρ θέλησε να δείξει «πώς μπορείς να διασκεδάσεις χωρίς χρήματα», εκμεταλλευόμενος το ατού του, δηλαδή το χιούμορ. Στην παρέλαση των γκέι παρουσιάστηκε ντυμένος γυναίκα, την ημέρα των βουλευτικών εκλογών ντύθηκε τζεντάι και σε συνάντηση με κινέζους επιχειρηματίες ζήτησε να αφεθούν ελεύθεροι οι διαφωνούντες που κρατούνται στην Κίνα.

Ωστόσο, το Καλύτερο Κόμμα δεν περιορίστηκε στις συμβολικές πράξεις. Το πρώτο πρόβλημα που διαχειρίστηκε ήταν η εξυγίανση της δημοτικής εταιρείας Ενέργεια του Ρέικιαβικ, η οποία θύμιζε περισσότερο τράπεζα επενδύσεων και λιγότερο οργανισμό παροχής νερού και ηλεκτρισμού. «Επρεπε να απαλλαγούμε από όλα τα άλλα» εξηγεί στην ελβετική εφημερίδα «Tages-Anzeiyer» ο 47χρονος Γκναρ. Ο γενικός διευθυντής και 200 εργαζόμενοι απολύθηκαν και η εταιρεία εκτοπίστηκε από το πολυτελές της κτίριο (που θύμιζε το Αστρο του Θανάτου από τον «Πόλεμο των Αστρων»). Παράλληλα, για να γεμίσει τα ταμεία, ο Γκναρ αύξησε τις τιμές της ενέργειας και τους δημοτικούς φόρους. «Μας είπαν ότι θα το βρούμε μπροστά μας στις επόμενες εκλογές» θυμάται ο Γκναρ. «Μα ποιες εκλογές;».

Τα τέσσερα έτη της θητείας των αναρχοσουρεαλιστών αφήνουν πίσω τους μια καλύτερα οργανωμένη παιδεία, μια βελτιωμένη λειτουργία των μέσων μεταφοράς, πολλά χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμων και μια ετήσια αύξηση του τουρισμού κατά 20%. Οταν η αποδοχή του Καλύτερου Κόμματος άγγιξε το 38% της κοινής γνώμης, ο Γκναρ ανακοίνωσε ότι δεν θα θέσει εκ νέου υποψηφιότητα. «Είμαι κωμικός, όχι πολιτικός. Τέσσερα χρόνια είχα δουλέψει και ως ταξιτζής και το παράτησα κι αυτό» είπε. Στην πραγματικότητα, ίσως είχε ήδη αποδείξει αυτό που σκόπευε από την αρχή: ότι μια ομάδα αναρχοσουρεαλιστών μπορεί να φέρει την τάξη. Και γι’ αυτό έχει κάθε λόγο να πανηγυρίζει.

Παγιδευμένος και πολύ περίεργος
Το Καλύτερο Κόμμα ήταν μια ιδέα, κάτι πολύ μεγαλύτερο από εμένα. Είχα γίνει ένας παίκτης στο ίδιο το παιχνίδι μου. Επρεπε να συνεχίσω μέχρι τέλους. Ημουν παγιδευμένος. Φυσικά είχα και περιέργεια