Το «ποδόσφαιρο της λιτότητας»

Στα καφενεία των ποδοσφαιρόφιλων και τα ακαδημαϊκά αμφιθέατρα χρόνια τώρα γίνονται συζητήσεις επί συζητήσεων, διεξάγονται έρευνες και συντάσσονται μονογραφίες γύρω από το ερώτημα αν και πώς το ποδόσφαιρο καθρεφτίζει εθνικά χαρακτηριστικά. Αν οι εθνικές ομάδες, με τα διαφορετικά στυλ τους, προκύπτουν από κάποια «εθνική ταυτότητα» ή επηρεάζονται από το κοινωνικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο γεννιέται, σε κάθε χώρα, το ποδόσφαιρο.

Χρόνια τώρα, οι Αγγλοι χύνουν δάκρυα και κάνουν αναλύσεις για την αδυναμία τους να σταθούν αξιοπρεπώς στον ανταγωνισμό ενός σπορ που περηφανεύονται ότι εφηύραν και διέδωσαν στον κόσμο. Εκατοντάδες τόμοι αναλύουν το «φουτεμπόλ», το χορευτικό, φιλεύθερο στυλ βραζιλιάνικου ποδοσφαίρου και τη σχέση του με τη φυλετική και ταξική σύνθεση των κοινωνικών ομάδων από τις οποίες στρατολογούνται τα αστέρια του. Οι Ιταλοί έχουν τη δική τους συνεισφορά στην παγκόσμια βιβλιογραφία με αναλύσεις για την προέλευση του δικού τους στυλ – αυτό το ποδόσφαιρο που παίζεται σαν σκάκι, συντηρητικά, αμυντικά, μεθοδικά. Για τους Γερμανούς και την παροιμιώδη μαχητικότητά τους μέχρι το τελευταίο λεπτό. Για τους Γάλλους και τη μετάλλαξη του ποδοσφαίρου τους από τότε που η μπάλα από σπορ των παιδιών της εργατικής τάξης έγινε το σπορ των άγριων, σκουρόχρωμων παιδιών από τα μεταναστευτικά γκέτο. Ακόμη και για τους Ανατολικοευρωπαϊους και την εξαφάνιση του κάποτε ανθούντος ποδοσφαίρου τους, από τότε που κυριάρχησαν επάνω του οι ολιγαρχικές ομάδες νεόπλουτων και οι γκάνγκστερ που δουλεύουν για πάρτη τους – για όλα υπάρχει πια βιβλιογραφία πλουσιότατη.

Και άλλη τόση συζήτηση και έρευνα έχει προστεθεί για ν’ απαντηθεί το ερώτημα αν όλα αυτά περί εθνικού στυλ ποδοσφαίρου έχουν πια νόημα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, όπου ένα δορυφορικό πιάτο σε μια άθλια εργατική πολυκατοικία για μετανάστες ή στις καλύβες ενός αφρικανικού χωριού επιτρέπει στους αυριανούς Ντρογκμπά να βλέπουν ποδόσφαιρο απ’ όλον τον κόσμο κι όπου οι μεγα-ομάδες, οι Μπαρτσελόνες, οι Ρεάλ, οι Μάντσεστερ και οι Μπάγερν, γίνονται τεράστια μίξερ όπου αναδεύεται μέχρι πλήρους ομογενοποίησης του μείγματος ταλέντο, ιδιοτροπία, ξεχωριστή ποδοσφαιρική παιδεία.

Κάτι τέτοιες σκέψεις περνούσαν από το μυαλό μου καθώς βρέθηκα σε μια εντελώς ασυνήθιστη κατάσταση: να παρακολουθώ τη μεγάλη γιορτή του Μουντιάλ από κάτι μικρές τηλεοράσεις παλιάς τεχνολογίας σε σπίτια, πλατείες και αεροδρόμια μια αφρικανικής χώρας, τριγυρισμένος από χιλιάδες πιτσιρίκια, πολλά απ’ αυτά υποσιτισμένα, εκτεθειμένα σε αρρώστιες φοβερές και μύριους κινδύνους, που όλα είχαν ως μοναδικό τους πλούτο μια φανέλα της Ιντερ ή της Ρεάλ, του Μέσι, του Ρονάλντο ή του Ζλάταν, και τη φορούσαν κάθε ημέρα, ακόμη και στον ύπνο, μέχρι να λιώσει, άπλυτη.

Ανάμεσά τους είδα και της δικής μας Εθνικής τους πρώτους αγώνες. Εβλεπα πόσο τους παραξένευε η περίπτωσή μας. Και αναρωτιόμουν αν και η δική μας Εθνική έχει ένα αγνωρίσιμο στυλ που θ’ άξιζε να μελετηθεί. Αν αυτό το «ποδόσφαιρο της λιτότητας» που παίζουμε από το 2004, συμπαγές, υψηλής αλληλεγγύης, μικρών κινήσεων, μικρών αποστάσεων, επιβεβαιώνει ή διαψεύδει το κυρίαρχο στη χώρα κοινωνικό κλίμα, αν το ποδόσφαιρο της Εθνικής είναι ο καθρέφτης μας ή αν απλώς καθρεφτίζει το πάθος μιας σειράς από ταλαντούχες γενιές ποδοσφαιριστών που βλέπουν την Εθνική και τη συμμετοχή τους σε αυτήν ως ευκαιρία για απόδραση. Να ξεφύγουν από το μαφιόζικο περιβάλλον του ελληνικού παραγοντισμού και την υστερία της ελληνικής κερκίδας με μια μεταγραφή για όπου να ‘ναι, για μια ομάδα που αγωνίζεται κάπου αλλού.

Επέστρεψα στην Ελλάδα, τον αγώνα με την Ακτή τον είδα από την ασφάλεια του σπιτιού μου. Αλλά νιώθω ακόμη σαν ν’ ακούω γύρω μου τη βοή των πιτσιρικάδων με τις πολύχρωμες ποδοσφαιρικές φανέλες που βλέπουν ποδόσφαιρο όρθια, ξυπόλητα, κλωτσώντας μια μπάλα. Τι να λέει άραγε αυτή η παγκόσμια γλώσσα, η λίνγκουα φράνκα της παγκοσμιοποίησης, αυτή η παγκόσμια θρησκεία, για τη μοίρα παιδιών που μεγαλώνουν σε μια χώρα της Κεντρικής Αφρικής όπου το προσδόκιμο ζωής είναι τα 49 χρόνια, όπου 4 στα 10 παιδιά υποσιτίζονται, όπου τα κορίτσια ακρωτηριάζονται στα 5 τους, παντρεύονται στα 13 και γεννούν στα 14 παιδιά που το ένα στα τρία θα πεθάνει πριν γιορτάσει τα πέμπτα του γενέθλια;