Κατεβαίνοντας αργά το απόγευμα τη Βασιλίσσης Σοφίας (αθάνατη η καθαρεύουσα όταν συνοδεύει εστεμμένους. «Λεωφόρος Βασίλισσας Σοφίας» ακούγεται κομμάτι άκομψο) αργά το απόγευμα, λοιπόν, εκεί, απέναντι απ’ το Χίλτον, ένα μηχανάκι είχε στραβοπαρκάρει στο πεζοδρόμιο ακουμπώντας σε έναν θύσανο λιγούστρων που πλαισίωναν μια μαρμάρινη κολόνα.
Πλησιάζοντας κοντά και παρά τη ζέστη την αφόρητη στάθηκα να διαβάσω τα σκαλισμένα γράμματα στο μάρμαρο. Απ’ τη μια «Ο Ιων Δραγούμης» και ημερομηνία γέννησης, κι από την άλλη ένας στίχος επικήδειος του Παλαμά.
«Λευκή ας βαλθεί όπου έπεσες κολώνα
(το πώς έπεσες γραφή να μην το λέει)».
Πώς έπεσε;
Είναι μια μέρα μετά την απόπειρα εναντίον του Βενιζέλου στο Παρίσι. Οι βενιζελικοί με πρώτη και καλύτερη τη Στρατιωτική Φρουρά Βενιζέλου καταστρέφουν και λεηλατούν σπίτια αντιβενιζελικών, το Θέατρο της Μαρίκας Κοτοπούλη, σύντροφο του Δραγούμη τότε, και, και, και…
Και την άλλη μέρα, η Φρουρά Αμπελοκήπων τον σταματάει, τον στήνει στα δέκα μέτρα. Και τον σκοτώνει.
Εμείς οι ηθοποιοί δεν ξέρουμε ούτε για τη δράση του Δραγούμη στον Μακεδονικό Αγώνα, το πόσο υπέρ του Βενιζέλου ήτανε, και το πόσο κατά του με την ίδια θέρμη αργότερα, ούτε για τις ιδέες του, για το όραμα των κοινοτήτων, τη φιλία του με τον Περικλή Γιαννόπουλο, με τον Καζαντζάκη, ούτε για το πολύπλευρο και το αμφίσημο του χαρακτήρα του.
Ο δεσμός με τη μεγάλη Μαρίκα ήταν για το σινάφι μας αυτό που μας τον έκανε οικείο.
Στα ημερολόγιά του εκεί ανατρέχαμε. Πόσο την αγαπούσε, πόσο τον ενέπνεε, και που επειδή μελαχρινή κοντούλα, την αποκαλούσε ελίτσα του, και το πιο πολύ, πόσο έβλεπε σ’ αυτήν «της τέχνης την περιοχήν».
Ξέραμε βέβαια πως ήταν και ο Μεγάλος (αν και ανεκπλήρωτος) έρωτας της Πηνελόπης Δέλτα, κόρης του Εμμανουήλ Μπενάκη, του ενός δηλαδή από τους τρεις ηθικούς αυτουργούς για τη δολοφονία του Δραγούμη.
Λένε ότι το τηλεφώνημα στη Φρουρά Αμπελοκήπων για την εκτέλεση έγινε από το πατρικό της Δέλτα στην Κηφισιά. Τώρα βέβαια η Δέλτα είναι φανατική βενιζελική με μεγάλη αφοσίωση στον πολιτικό άνδρα.
Σκέψου ο πατέρας σου να είναι ύποπτος για τη δολοφονία του έρωτά σου εξαιτίας του Βενιζέλου στον οποίο είσαι τώρα αφοσιωμένη.
Ο Διχασμός.
Ελλάδα.
Κι όλα αυτά να καταντήσουν μια κολόνα μάρμαρο, πνιγμένη στη σκονισμένη πρασινάδα, για να παρκάρουνε παράνομα τα μηχανάκια. Κι απάνω της οι στίχοι του Παλαμά να τρέχουν γκρίζα δάκρυα απ’ τα σημάδια όξινης βροχής εκ της Σαχάρας προερχομένης.
Κι όμως, όλες αυτές οι συμπτώσεις, οι διακλαδώσεις σχέσεων και ιδεών, οι συγγένειες, οι αντιθέσεις και τα αντίστοιχα αισθήματα και οι συνδέσεις μεταξύ τους φτιάχνουν ένα δίχτυ, ή μάλλον ένα στεφάνι που στέφει τη ζωή μας. Αλλοτε στέφανος εξ ακανθών κι άλλοτε ιοφόρος.
Πάντως πότε μ’ αγκάθια, πότε με τα λουλούδια, αυτό το πλέγμα σχηματίζει έναν άυλο θόλο πάνω μου και γύρω, μια διάφανη σφαίρα για να μη με πιάνει η πνιγηρή ζέστη της πόλης και της πολιτικής, να μην ακούω τις άναρθρες κραυγές των ραδιοφώνων, να μη μ’ αγγίζει η γλίτσα της νυχτερινής πίστας, η μπόχα των κομματικών υπονόμων, να μην φτάνει η απελπισία που καραδοκεί εδώ και χρόνια έξω απ’ το παράθυρό μου.
Τώρα θα μου πεις, είναι ζωή αυτό; Είναι ζωή;
Θυμάμαι πάλι τον πρώτο νομπελίστα.
« – Ετσι ζεις; – Ναι! Τι θες να κάνω·».
Εκανα ζαβολιά. Παρέλειψα τον πρώτο στίχο.
Θα τον παραθέσω όσο κι αν πονάει.
«… είναι η ζωή ψυχρή ψαρίσια».