Το σκληρό πρόσωπο της κρίσης

Αν τα επεισόδια στους δρόμους της πόλης είναι η επιδερμίδα της κρίσης, σαν άλλοι χειρουργοί οι φωτογράφοι με νυστέρι τη φωτογραφική μηχανή τους εισχωρούν στις κατώτερες στιβάδες του δέρματος και φέρνουν στην επιφάνεια τις καταλυτικές συνέπειες που έχει προκαλέσει. 
– «Το σκληρό πρόσωπο της κρίσης είναι πίσω από την αποκαλούμενη πρώτη γραμμή», εξηγεί ο φωτοειδησεογράφος Δημήτρης Μιχαλάκης. «Είναι οι άνθρωποι με καθαρά ρούχα που πάνε και ψάχνουν στα σκουπίδια». Καταγράφει μεν τα γεγονότα – «η δουλειά μου είναι άλλωστε κι από αυτήν ζω», όπως λέει – δεν καπηλεύεται όμως τη δύσκολη θέση του ανθρώπου στον οποίο εστιάζει. 
– Ο Ενρι Τσανάι με τα καρέ του γράφει το χρονικό της κρίσης με άξονα τους οικονομικούς μετανάστες και τα ζωντανά φαντάσματα της πόλης. Εστιάζει στο υπογάστριο της πόλης, στους δρόμους και τις συνοικίες – δορυφόρους της Ομόνοιας, σε σημεία που άλλοτε έσφυζαν από ζωή αλλά ξαφνικά ερήμωσαν, σε καταστήματα με κατεβασμένα ρολά και λουκέτα. «Γιατί κρίση δεν είναι μόνον τα επεισόδια», εξηγεί. 
– Μαζί του συντάσσεται και ο Αλκης Κωνσταντινίδης που αναζητά τις εκφάνσεις της κρίσης στις ανθρώπινες ιστορίες πλέον και όχι στα επεισόδια φωτίζοντας μια άλλη πτυχή του θέματος. «Η κατάσταση πλην των επεισοδίων δεν είναι γνωστή στο εξωτερικό. Δεν έχουν εικόνα του κοινωνικού αντίκτυπου».
– Με νωπές τις εικόνες από το ταξίδι της στην Ουκρανία, η Αλεξία Τσαγκάρη επισημαίνει ότι «στην Ελλάδα η αποτύπωση της κρίσης, συγκριτικά με την Ουκρανία, είναι πιο δύσκολη, διότι εδώ είναι υποδόρια. Ο κόσμος έχει κουραστεί. Είναι βωβός. Πλέον δεν αντιδρά. Και προσπαθούμε να την εντοπίσουμε πίσω από την φαινομενική ησυχία».
– Λοξή ματιά στην κρίση, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η προσέγγιση του Νίκου Πηλού, του Κώστα Καψιάνη και της Ειρήνης Βουρλούμη. Το δικό τους αφήγημα για τη κρίση και τις συνέπειές της, έχει επίκεντρο τα κτίρια και για τη καταγραφή τους προβάλουν την υποκειμενική τους ματιά. Σε κάθε περίπτωση αποσαφηνίζουν ότι δεν μπορούν να είναι αντικειμενικοί στην καταγραφή τους απλώς διότι η κρίση επηρεάζει και τους ίδιους.   
Για τη Βουρλούμη, τα δημόσια κτίρια, με εμφανή τα σημάδια εγκατάλειψης, εκφράζουν την ψυχή της κρίσης. «Αν δηλαδή η κρίση ήταν θεατρικό έργο, θα παιζόταν σε αυτά τα μέρη», λέει, και θεωρεί ότι οι χώροι αυτοί είναι «τα αποτυπώματα του ελληνικού χαρακτήρα. Η κιτς αισθητική τους που παραπέμπει στα Βαλκάνια δείχνει ότι, αν και θεωρούμαστε ανεπτυγμένη χώρα, έχουμε ισχυρή σχέση με το παρελθόν».
Στις βορειοανατολικές παρυφές της χώρας, εκεί όπου άλλοτε δίνονταν κίνητρα (μειωμένη φορολογία, χρηματοδοτήσεις από ευρωπαϊκά προγράμματα) για ανάπτυξη έστρεψε τον φακό του ο Νίκος Πηλός. 
Στα κάδρα του πρωταγωνιστούν σκελετωμένες βιομηχανικές μονάδες που μέχρι πρόσφατα απασχολούσαν εκατοντάδες εργαζομένων και έδιναν ζωή στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας. «Επιχειρήσεις και ιστορικές βιομηχανικές μονάδες έκλεισαν διότι δεν άντεξαν τον ανταγωνισμό αντίστοιχων βαλκανικών εργοστασίων με φθηνά προϊόντα, ενώ κρατικές επιχειρήσεις πωλήθηκαν φθηνά σε επενδυτές».
Ο Καψιάνης από την άλλη κινήθηκε αφαιρετικά. Από την κοινωνική γεωγραφία του απουσιάζει η ύπαρξη ατόμων για να υπογραμμίσει μέσα από τη φωτογράφιση κατοικιών των νοτίων προαστίων και των άλλοτε παραθεριστικών περιοχών που μετασχηματίστηκαν σε τόπους μόνιμης διαμονής την αλλοτρίωση του ανθρώπου. «Ο κόσμος έφυγε από την αστική γειτονιά και ξέχασε αξίες, ξέχασε ότι δεν φοβόταν», λέει. Φωτογραφίζοντας μεγαλόσχημα οικοδομήματα πίσω από φρουριακού τύπου περιφράξεις θέλει να αποδώσει «την άνοδο και την πτώση αυτού του κόσμου, διότι κανείς δεν είναι έξω από αυτή την ιστορία».