Ο άνθρωπος με τον κύβο του Ρούμπικ

^«Πώς θα τον αναγνωρίσουμε;», ρωτάει ο Γκλεν Γκρίνγουολντ τη Λάουρα Πάτρας.

Ο πρώτος είναι δημοσιογράφος, η δεύτερη σκηνοθέτις, αμφότεροι πασίγνωστοι και άρτι βραβευθέντες για τη μεγαλύτερη ίσως δημοσιογραφική επιτυχία της τελευταίας δεκαετίας. «Θα κρατάει έναν κύβο του Ρούμπικ», του απαντά η Πάτρας. Και πράγματι, όταν τον συνάντησαν για πρώτη φορά στο Χονγκ Κονγκ, περίπου τέτοιες μέρες πέρυσι, ο Εντουαρντ Σνόουντεν κρατούσε στα χέρια του έναν κύβο του Ρούμπικ – «άλυτο», σημειώνει ο Γκρίνγουολντ στο νέο βιβλίο του «No Place to Hide» (Κανένα μέρος να κρυφτείς). Επειτα από ένα δίωρο μαζί του, ούτε ο Γκρίνγουολντ ούτε η Πάτρας είχαν την παραμικρή αμφιβολία για το ποιος είναι ο Σνόουντεν: ένας άνθρωπος που θέλει να γνωρίζει όλος ο κόσμος τις υπερβολές της αμερικανικής – και όχι μόνο – κατασκοπείας.

Ενα μεγάλο μέρος του βιβλίου, αποσπάσματα του οποίου δημοσιεύει η «Γκάρντιαν»,  περιγράφει εκείνες τις δραματικές ώρες που έζησαν όλοι μαζί όταν το όνομα Σνόουντεν έγινε γνωστό και ολόκληρος ο πλανήτης αναζητούσε εναγωνίως το βαθύ λαρύγγι της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ (NSA). Στις 6 Ιουνίου του 2013, μία ημέρα μετά το πρώτο δημοσίευμα της «Γκάρντιαν» που αποκάλυπτε ότι η NSA συλλέγει τηλεφωνικά δεδομένα εκατομμυρίων Αμερικανών, ο Σνόουντεν ενημερώνει τον Γκρίνγουολντ ότι έχει νέα, «κάπως ανησυχητικά». Από μια διαδικτυακή συσκευή ασφαλείας την οποία είχε στο σπίτι του στη Χαβάη, ο Σνόουντεν γνώριζε ότι δύο υπάλληλοι της NSA τον είχαν αναζητήσει εκεί. Ηταν επίσης σχεδόν βέβαιος ότι η υπηρεσία του τον είχε αναγνωρίσει ως πηγή της διαρροής. Ο Γκρίνγουολντ, πάλι, όχι και τόσο. Θεωρούσε – τότε – πως αν όντως ήξεραν ότι ο Σνόουντεν βρίσκεται πίσω από τις αποκαλύψεις, θα είχαν εφορμήσει στο σπίτι του ορδές πρακτόρων του FBI. Σήμερα, συντάσσεται απολύτως με τον Σνόουντεν, ο οποίος επέμενε ότι οι χαμηλοί τόνοι εξυπηρετούσαν σε εκείνη τη φάση τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, αφενός για να μην τραβήξουν την προσοχή των διεθνών μέσων ενημέρωσης και αφετέρου για να προλάβουν να εξαφανίσουν στοιχεία. Σε κάθε περίπτωση, ό,τι και να σήμαινε η «επίσκεψη» των δύο πρακτόρων στο σπίτι του Σνόουντεν, Γκρίνγουολντ και Πάτρας ήξεραν πολύ καλά ότι έπρεπε να σπεύσουν να ετοιμάσουν το άρθρο και το βίντεο μέσω των οποίων ο Σνόουντεν θα συστηνόταν στον πλανήτη. Ηταν πεπεισμένοι ότι όλος ο κόσμος έπρεπε να μάθει γι’ αυτόν τον άνθρωπο, για τη δράση και τα κίνητρά του, πρώτα από τον ίδιο, και όχι από μια εκστρατεία δαιμονοποίησης της αμερικανικής κυβέρνησης, ενόσω ο Σνόουντεν θα βρισκόταν υπό κράτηση ή, εν πάση περιπτώσει, ανίκανος να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Το σχέδιο ήταν να δημοσιευθούν πρώτα δύο ακόμη θέματα για την NSA στην «Γκάρντιαν», στη συνέχεια ένα κομμάτι για τον ίδιο τον Σνόουντεν συνοδευόμενο από μια βιντεοσκοπημένη συνέντευξη και, τέλος, μια ζωντανή συνέντευξη κατά την οποία θα απαντούσε σε ερωτήσεις αναγνωστών της εφημερίδας. Το σχέδιο ακολουθήθηκε κατά γράμμα. «Το όνομά μου είναι Εντ Σνόουντεν. Είμαι 29 ετών. Εργάζομαι για την Booz Allen Hamilton ως αναλυτής για την NSA στη Χαβάη», άρχιζε το περίφημο πλέον βίντεο. Ο Σνόουντεν συνέχισε απαντώντας με στωικότητα σε όλες τις ερωτήσεις. Γιατί αποφάσισε να αποκαλύψει όλα αυτά τα έγγραφα. Γιατί ήταν τόσο σημαντικό γι’ αυτόν, ώστε να θυσιάσει την ελευθερία του. Ποιες ήταν οι πιο σημαντικές αποκαλύψεις. Τι περίμενε ότι θα του συμβεί από τούδε και στο εξής.

Εκατοντάδες χιλιάδες ανήρτησαν το συγκεκριμένο βίντεο στον λογαριασμό τους στο facebook μόλις τις πρώτες ημέρες. Σχεδόν τρία εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν τη συνέντευξη στο YouTube. Πολλοί περισσότεροι είδαν το βίντεο μέσα από την ιστοσελίδα της «Γκάρντιαν». Η τεράστια ανταπόκριση του κόσμου ήταν σοκ, αλλά και έμπνευση για τον Σνόουντεν να συνεχίσει.

Ενα άλλο, επίσης μεγάλο τμήμα του βιβλίου ο αμερικανός δημοσιογράφος το χρησιμοποιεί για να εκφράσει τη δική του θέση για τη σπουδαιότητα των αποκαλύψεων για την NSA. «Δεν είναι μια εύκολη συζήτηση», υπογραμμίζει. «Το επιχείρημα περί ιδιωτικότητας υποχωρεί έναντι ενός ενστικτώδους κινδύνου: ότι εσύ και τα παιδιά σου θα πέσετε θύματα τρομοκρατών. Τα ανθρώπινα όντα καθοδηγούνται από τον φόβο και αυτό δεν μπορείς να το αγνοήσεις στο όνομα μιας αφηρημένης αρχής».