Παραμύθια και δράκοι

Τον Μάρτιο του 2010, κατά τις τελευταίες ημέρες της ανέμελης προμνημονιακής μας Πομπηίας, ο Αλέξης Τσίπρας είχε πει ότι ο κίνδυνος χρεοκοπίας της χώρας είναι μια μπλόφα. «Ωραίο το παραμύθι με τον δράκο της χρεοκοπίας. Κράτησε τόσο όσο χρειαζόταν για να καταπιεί ο δράκος τον 14ο μισθό».

Τον Οκτώβριο του 2012, πάλι, όταν το πρώτο ταξίδι της Μέρκελ στην Αθήνα σχολιαζόταν ως το τέλος του «σεναρίου της Ιφιγένειας» – της θυσιαστικής εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ για να πειθαρχηθεί η υπόλοιπη ευρωζώνη και να εξευμενιστεί η γερμανική κοινή γνώμη – ο Αλέξης Τσίπρας είχε χαρακτηρίσει ξανά την όλη υπόθεση μπλόφα. Το ενδεχόμενο εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ, είχε πει, είναι «ένα ωραίο παραμύθι με ενδιαφέροντα δράκο».

Τώρα πια ξέρουμε, βέβαια, ότι ούτε η χρεοκοπία ούτε το σχέδιο Grexit ήταν ακριβώς παραμύθια. Ηταν αληθινά, εφιαλτικά ενδεχόμενα. Τι πιθανότητες είχαν να πραγματοποιηθούν, να γίνουν από σενάρια πράξη; Τι θα συνέβαινε στ’ αλήθεια αν εμείς είχαμε κάνει τότε άλλες επιλογές; Τι θα ζούσαμε αν ο δράκος έβγαινε από τη σπηλιά του; Δεν θα το μάθουμε ποτέ. Αυτά είναι ερωτήματα που θα έχουμε χρόνια πολλά να τα γνέθουμε σε βιβλία και συζητήσεις και δημοσιογραφικές έρευνες. Αλλά, ευτυχώς, είναι πια Ιστορία. Ενδιαφέρουσα, συναρπαστική, αλλά Ιστορία.

Αντίθετα, εκείνο που επιβιώνει και εξακολουθεί να στοιχειώνει και να βαλτώνει τον δημόσιο διάλογο είναι η κυρίαρχη στην κοινή συνείδηση αφήγηση της κρίσης ως «παραμύθι με δράκο». Η πεποίθηση ότι η κρίση δεν είναι ένα πραγματικό φαινόμενο με πραγματικές αιτίες. Αλλά μια συνωμοσία, που κάποιοι έστησαν εις βάρος μας. Για να περικόψουν μισθούς, εισοδήματα και κοινωνικά δικαιώματα. Ή για να μας πάρουν τα πετρέλαια, τη δημόσια περιουσία, τη γλώσσα, τη Θράκη – ο καθένας μπορεί να προσθέσει στον κατάλογο ό,τι τραβά η ψυχή του.

Θα ήταν άδικο να χρεώσει κανείς στην Αριστερά την καταγωγή της συνωμοτικής αυτής θεωρίας. Ο Γιάννης Δραγασάκης, για παράδειγμα, έχει πολλές φορές με ενάργεια περιγράψει την κρίση ως ένα φαινόμενο με τρεις όψεις – κρίση του παγκόσμιου χρηματοπιστιωτικού συστήματος πρώτα, που προκάλεσε μια βαθιά κρίση του ευρωσυστήματος έπειτα, αποκαλύπτοντας την ατελή αρχιτεκτονική του, και κρίση του ελληνικού οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου, τέλος, του «ελληνικού καπιταλισμού», του οποίου τα αδιέξοδα ξεγύμνωσαν και αποκάλυψαν οι διεθνείς άνεμοι.

Αλλά ενώ οι αναλύσεις ήταν ενδιαφέρουσες και πυκνές, ο καθημερινός πολιτικός λόγος φλερτάριζε όλο και πιο ανοιχτά με τις κυρίαρχες στον δημόσιο λόγο και στην κοινή συνείδηση θεωρίες συνωμοσίας, με τους δράκους και τα παραμύθια. Θέλεις γιατί έπρεπε να εμψυχωθεί ένα κίνημα κατά της άδικης δημοσιονομικής προσαρμογής που εκτρεπόταν προς την διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων; Θέλεις γιατί έπρεπε να ενισχυθεί η πίεση εναντίον της γερμανικής θεολογίας της λιτότητας, που σώρευε υπερβολικό κοινωνικό πόνο και έφραζε τους δρόμους προς την υπέρβαση της ευρωκρίσης; Θέλεις επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ είδε ένα παράθυρο ευκαιρίας να ηγηθεί του αντιμνημονιακού κύματος και να το καβαλήσει για μια έφοδο στην εξουσία;

Το αποτέλεσμα ήταν ότι οι ανορθολογικές, συνωμοτικές αφηγήσεις της κρίσης απέκτησαν μόνιμη θέση στην καθημερινή ρητορική. Με κίνδυνο η πολιτική θέση να υποταγεί στην προπαγανδιστική ευκολία, τα παραμύθια και οι δράκοι να κατακτήσουν κεντρική θέση στο πολιτικό αφήγημα ενός κόμματος που διεκδικεί να γίνει μέτοχος του μέλλοντος, η θρυλική «βίαιη ωρίμαση» του ΣΥΡΙΖΑ να αναβάλλεται, να διαιωνίζεται η εσωτερική του κακοφωνία και να μειώνεται η πειστικότητα της κυβερνητικής του επαγγελίας.

Εκεί βρισκόμαστε, παραμονές των εκλογών. Και, ό,τι κι αν γίνει στις εκλογές, ό,τι αποτέλεσμα κι αν δώσουν οι κάλπες, είναι φανερό ότι είναι καιρός να πάει η συζήτηση ένα βήμα παρακάτω. Να εξορθολογιστεί η πολιτική σύγκρουση και να επανέλθει από τον ψευδή άξονα «Μνημόνιο – αντιμνημόνιο» στον άξονα Δεξιά – Αριστερά, πρόοδος – συντήρηση, μεταρρύθμιση – αντιμεταρρύθμιση. Μα για να γίνει αυτό πρέπει να αφήσουμε επιτέλους κατά μέρος τις θεωρίες συνομωσίας. Οι δράκοι και τα παραμύθια να επιστρέψουν στα παιδικά μπαούλα.