Ελαιόλαδο στη φωτιά της κάλπης

Με την άδεια των Μαρξ – Ενγκελς, ένα φάντασμα πλανάται πάνω από τις εκλογές του Μαΐου. Το φάντασμα είναι το ΠαΣοΚ, ή μάλλον το αποτέλεσμα που θα καταγράψει η Χαριλάου Τρικούπη. Καθώς αποκρυσταλλώνεται η προεκλογική ατμόσφαιρα και φθάνουμε στο κρίσιμο δεκαήμερο πριν από τις κάλπες, η επικαιρότητα επικεντρώνεται στους ελιγμούς του Βαγγέλη Βενιζέλου. Ο πρόεδρος του
ΠαΣοΚ και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης προσέφυγε σε ένα από τα γνωστά εκλογικά εργαλεία: το δίλημμα. Ο Βενιζέλος είπε ότι ένα κακό εκλογικό αποτέλεσμα για την Ελιά δυσκολεύει την παραμονή του ΠαΣοΚ στην κυβέρνηση. Είναι ένας τρόπος να θέσει τους προοδευτικούς ψηφοφόρους ενώπιον των ευθυνών τους αλλά και να εξαρτήσει τη σταθερότητα – λυδία λίθο, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις – από την τύχη του ΠαΣοΚ στις διπλές εκλογές του Μαΐου.

Ενα ραντεβού με τον Σαμαρά, έναν ποταμό από δηλώσεις και μια συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας αργότερα, η θέση του Βενιζέλου δεν έχει αλλάξει. Εστω κι αν στο Μαξίμου έχουν ξενερώσει. Καλά ενημερωμένες πηγές στη Χαριλάου Τρικούπη επιβεβαιώνουν ότι αν το αποτέλεσμα δεν είναι το επιθυμητό τότε δεν υπάρχει άλλη λύση από τις βουλευτικές εκλογές. Η λύση που δεν προσφέρεται είναι μια αλλαγή ηγεσίας στο ΠαΣοΚ ή ένα πήδημα του Βενιζέλου από τον έναν εξώστη στον άλλο, δηλαδή ένα πέρασμα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Είναι ένα σενάριο αρκετά δημοφιλές μεταξύ κορυφαίων στελεχών του ΠαΣοΚ, εξ αυτών που αισθάνονται ότι έχουν αρχηγικό μέλλον. Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παραμένει επίσης ανοιχτή – ακόμη και οι έχοντες εσωτερική πληροφόρηση δεν ξέρουν ποιος προορίζεται για αυτήν. Εκτιμάται ότι ο Πρωθυπουργός κρατάει τα χαρτιά και τις επιλογές του ανοιχτές. Την ίδια ώρα που ο Βενιζέλος, βάζοντας και πρόωρες βουλευτικές εκλογές στη ζυγαριά, πάει να καλύψει όλα τα ενδεχόμενα.

Η άλγεβρα του διλήμματος

Με ποια κριτήρια, όμως, θα αξιολογηθεί το αποτέλεσμα του ΠαΣοΚ; Στη Χαριλάου Τρικούπη αρνούνται να δεσμευθούν σε ένα νούμερο. Εστω και αν η πολιτική αγορά θεωρεί ένα σκορ κάτω από 5% καταστροφικό, ένα σκορ πάνω από 7% απελευθερωτικό και ένα σκορ μεταξύ 5% και 7% διαχειρίσιμο, έστω και με κάποιες δυσκολίες ή προσαρμογές. Αντιθέτως, οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ του ΠαΣοΚ προτιμούν μια συνολική εκτίμηση του αποτελέσματος. Δηλαδή λένε ότι «θα μετρήσει το πόσο καλά θα πάμε την πρώτη Κυριακή – σε ποιους δήμους και σε ποιες περιφέρειες θα πάμε στον δεύτερο γύρο. Υστερα είναι η δεύτερη Κυριακή. Πού θα κερδίσουμε στην Αυτοδιοίκηση και, τελικά, πόσους ευρωβουλευτές θα βγάλουμε». Προφανώς το ποσοστό των ευρωεκλογών έρχεται τελευταίο.

Μια σύντομη προεπισκόπηση της 25ης Μαΐου λέει ότι αν βγει νικητής ο Γιάννης Σγουρός στην Αττική και αν η Ελιά εκλέξει, έστω και με τη βοήθεια των κατανομών, δύο ευρωβουλευτές το ΠαΣοΚ είναι μια χαρά και το δίλημμα έχει λειτουργήσει. Το ίδιο σενάριο με έναν ευρωβουλευτή κι ένα νούμερο πάνω από 5% επίσης είναι διαχειρίσιμο, αφού το ΠαΣοΚ περιμένει να καρφώσει και αλλού πράσινα σημαιάκια στην Αυτοδιοίκηση.

Η ευλυγισία… του πήχη

Εμπειροι – και συνάμα κυνικοί – παρατηρητές της συμπεριφοράς του Βενιζέλου επιμένουν ότι «του αρέσει να φαίνεται ότι βάζει τον πήχη ψηλά, χωρίς να είναι και τόσο ψηλά στην πραγματικότητα, ενώ σχεδόν πάντα αποδεικνύεται αρκετά ευκίνητος για να περάσει από κάτω…». Με άλλα λόγια, η προαναγγελλόμενη πολιτική κρίση του Ιουνίου θα μπορούσε να αποδειχθεί τρικυμία εν ποτηρίω μονοψήφιου αποτελέσματος. Και ένας τρόπος να επαναβεβαιώσει ο Βενιζέλος την παρουσία του.

Η αλήθεια είναι ότι από το 2010 – όταν η χώρα μπήκε στο Μνημόνιο – και μετά η ισχύς του Βενιζέλου επεκτείνεται διαρκώς, ακόμη και όταν φαίνεται ότι φθίνει ή μειώνεται. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το φθινόπωρο του 2011. Μέσα σε οκτώ ή εννέα εβδομάδες ο Βενιζέλος πήγε από το «χαράτσι» στους λογαριασμούς της ΔΕΗ στο να εμφανίζεται ως υποστηρικτής του Παπανδρέου στο δημοψήφισμα για να ξεμαρκαριστεί και να μείνει ως ισχυρότερος πολιτικός παράγων στη διακυβέρνηση Παπαδήμου.

Τον χειμώνα του 2012 αντί για κόμμα Παπαδήμου είχαμε άνοδο Βενιζέλου στην ηγεσία του ΠαΣοΚ. Από την πρώτη κυβέρνηση Σαμαρά έμεινε απέξω, αλλά έως έξω ακούγονταν συχνά και οι φωνές του Ευάγγελου κατά Στουρνάρα στο Μαξίμου. Τελικά, έπειτα από έναν χειμώνα υπόγειων πιέσεων, ο Βενιζέλος μπήκε ως αντιπρόεδρος στην κυβέρνηση από την κερκόπορτα της ΕΡΤ, τον Ιούνιο του 2013.

Πράσινη Βαβέλ

Υπό την έννοια αυτήν, οι Συμπληγάδες αυτοδιοικητικών και ευρωεκλογών του Μαΐου είναι ένα στένεμα – αλλά δεν είναι αναγκαστικά το φινάλε. Εστω κι αν στο ΠαΣοΚ τα προβλήματα είναι πολλά. Ο Βενιζέλος δεν έχει βρει modus vivendi με τον Γιώργο Παπανδρέου, που θεωρείται από τους νηφάλιους της Χαριλάου Τρικούπη η «τρελή μεταβλητή», και με την πλευρά Σκανδαλίδη το πιάτο έχει χιλιοραγίσει. Ο Ανδρέας Λοβέρδος ξαναζεσταίνει τη σχέση του με το ΠαΣοΚ και φαίνεται να συμπορεύεται με τον Βενιζέλο σε πρώτη φάση. Πάντως, το 2:47 του Ανδρέα στον ημιμαραθώνιο της Αθήνας θεωρείται αργός χρόνος. Αυτοσυγκρατημένος είναι ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, που εκφράζει την κυ-βερνητική επάρκεια αλλά και την απογοήτευση ενός ΠαΣοΚ που αισθάνεται εγκλωβισμένο και δεν μπορεί να προχωρήσει μπροστά.

Αριθμητική αισιοδοξία

Ολα αυτά ενώ αέρας αισιοδοξίας για τις εκλογές και διακριτική ανησυχία για την αστάθεια στο ΠαΣοΚ επικρατεί στο Μέγαρο Μαξίμου. Ο Αντώνης Σαμαράς αισθάνεται ότι κέρδισε το στοίχημα στην οικονομία, με την έννοια της σταθεροποίησης, που μπορεί να είναι τελικά και κερδισμένο στοίχημα με την Ιστορία. Η Ελλάδα βγήκε από τη διεθνή απομόνωση, έπαψε να είναι χώρα-παρίας, έκανε αυτούς που την έπαιζαν την προηγούμενη διετία με όρους υποτιμητικής κερδοσκοπίας να επενδύουν τώρα στο μέλλον της. Είναι η περίπτωση Πόλσον – και όχι μόνο. Η κυβέρνηση Σαμαρά έχει επίσης τη σθεναρή υποστήριξη του Βερολίνου – και αυτό δεν είναι λίγο. Στο μέσον της εβδομάδας υπήρξε μάλιστα μια έντονη γραμμή πληροφόρησης ότι τηλεφωνήματα από το εξωτερικό ζήτησαν να μετριαστεί η ρητορική Βενιζέλου περί διλήμματος και πιθανής εξόδου από την κυβέρνηση στα προεκλογικώς αναγκαία. Στο Μαξίμου, αλλά και μεταξύ των κορυφαίων υπουργών, υπάρχει καλό κλίμα ενόψει των εκλογών, ενώ όλοι επικαλούνται την ίδια δημοσκοπική πληροφόρηση που επιμένει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πέφτει, η ψαλίδα κλείνει, η ΝΔ έχει ακόμη και την προοπτική να περάσει μπροστά.

Δεξιότερα του Κέντρου

Ο καβγάς του ΣΥΡΙΖΑ με τους δημοσκόπους και οι «απειλές» από την Κουμουνδούρου θεωρούνται πρόσθετο αποδεικτικό στοιχείο. Την ίδια ώρα ο Σαμαράς επιχειρεί να παίξει ηγετικά χαρτιά όπως η Αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά και να αφήσει πόρτες ανοιχτές για ανασύνθεση του πολιτικού συστήματος με κεντροδεξιούς όρους. Είναι μια προοπτική που δεν τρελαίνει τον Πρωθυπουργό, ο οποίος εξακολουθεί να θεωρεί ότι το κέντρο βάρους της ΝΔ είναι δεξιά του κέντρου – και όχι στο κέντρο με προέλευση από δεξιά.

Αντίστοιχα, η αντοχή των κομμάτων εκ δεξιών της ΝΔ εξακολουθεί να αποτελεί παράγοντα που κάνει το Μαξίμου επιφυλακτικό σε πολιτικές κινήσεις. Ολα αυτά ενώ η σημειολογία της συνύπαρξης Σαμαρά και Κώστα Καραμανλή εξετάστηκε εξονυχιστικά από τους παρευρισκόμενους στο μνημόσυνο για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Παρ’ όλα αυτά, το σύννεφο που σκιάζει τις εκλογές είναι η επίδοση της Χρυσής Αυγής. Ο κοινός τόπος τη δίνει σε ένα ποσοστό από 6% έως 7% και πάνω. Εμπειροι αναλυτές επιμένουν να τη βλέπουν διψήφια. Ενα τέτοιο αποτέλεσμα μετά το καταιγιστικό εννεάμηνο που έχει ακολουθήσει τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα είναι ενδεικτικό του τραυματισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας στο μαλακό κοινωνικό της υπογάστριο.

Σε τρεις φάσεις

Ολα αυτά συνεπάγονται εξελίξεις τριών κυμάτων στην ελληνική πολιτική.

Το πρώτο κύμα είναι οι αυτοδιοικητικές της 18ης Μαΐου. Εκεί έχουμε οριακές μάχες όπου ένα αποτέλεσμα μικρής διαφοράς μπορεί να έχει μεγάλες συνέπειες για το ένα ή το άλλο κόμμα. Παράδειγμα η Αθήνα. Θα είναι στραπάτσο για τη ΝΔ να μην μπει ο Αρης στον δεύτερο γύρο – όπως όμως θα είναι στραπάτσο για τον ΣΥΡΙΖΑ να μην μπει ο Σακελλαρίδης στον δεύτερο γύρο, ιδίως αν μείνει εκτός δεύτερης Κυριακής και ο Θοδωρής Δρίτσας στον Πειραιά. Αντίστοιχα ισχύουν στις περιφέρειες. Παρατηρητής εκ δεξιών ελαχιστοποιεί τη σημασία μιας εκλογής του Απόστολου Τζιτζικώστα στην Κεντρική Μακεδονία με την παρατήρηση: «Ε, και τι έγινε; Θα δηλώσει ότι είναι με τη ΝΔ και καθαρίσαμε…». Τι θα γίνει όμως αν, ας πούμε, η ΝΔ όχι μόνο δεν μπει στον δεύτερο γύρο στην Αττική, αλλά δεν πιάσει την τρίτη θέση; Τέτοιες λεπτομέρειες με σημαντική σημασία θα ορίσουν το κλίμα μεταξύ των δύο γύρων και τη φόρα των κομμάτων.

Το δεύτερο κύμα είναι οι ευρωεκλογές. Εδώ θα μετρήσει το ποιοι δεν θα πάνε να ψηφίσουν. Οι εκδοχές είναι δύο. Κατά τη μια εκδοχή, αν οι ψηφοφόροι ενός κόμματος δεν έχουν αυτοδιοικητικό υποψήφιο να ψηφίσουν στον δήμο ή στην περιφέρεια στον δεύτερο γύρο, τότε μπορεί και να μην πάνε. Είναι ο φόβος για την Αττική. Θα πάνε, ας πούμε, οι ψηφοφόροι της ΝΔ να ψηφίσουν τον Σγουρό; Κατά την άλλη εκδοχή, η προσέλευση θα επηρεαστεί από κλασικές παραμέτρους με πιο πιθανούς να πάνε νωρίς νωρίς στην κάλπη τους ψηφοφόρους ώριμης και μεγάλης ηλικίας και πιο επιρρεπείς στο να μην προσέλθουν τους νεότερους και τους απολιτίκ/εναλλακτικούς. Είναι ένα σενάριο ευμενές για την ΝΔ και το ΠαΣοΚ και δυσμενές για τον ΣΥΡΙΖΑ ή για Το Ποτάμι.

Το τρίτο κύμα θα σκάσει μετά τις ευρωεκλογές. Τι γίνεται στο ΠαΣοΚ; Στέκεται η κυβέρνηση; Τι χαρακτηριστικά θα έχει ο ανασχηματισμός; Τι θα γίνει στη ΔΗΜΑΡ, που φαίνεται μέχρι στιγμής να πηγαίνει φουλ στα βράχια και μάλιστα με φόρα. Τι πιθανότητα βουλευτικών εκλογών έχουμε; Γιατί αυτό είναι ένα χαρτί που δεν θα το φοβηθεί ούτε ο Αντώνης Σαμαράς σε περίπτωση, ας πούμε, που πάει να του επιβληθεί μια ανασύνθεση της κυβέρνησης με άλλους όρους ως προϋπόθεση για να συμμετέχει σε αυτήν το ΠαΣοΚ ή η ΔΗΜΑΡ. Κακά τα ψέματα: μια κρυφή δυναμική πρόωρων βουλευτικών εκλογών είναι πιθανόν να απελευθερωθεί αν κινηθούν υπερβολικά οι τεκτονικές πλάκες των κομμάτων.