Αλλάζουν οικονομικό μοντέλο

Η Ιστορία μερικές φορές προχωρεί σε κύκλους και στον τοίχο του γραφείου του Αλες Κλαβζάρ, διευθύνοντος συμβούλου της Helios, σλοβενικής εταιρείας που παράγει χρώματα, είναι κρεμασμένο ένα έγγραφο που φαίνεται να το πιστοποιεί. Είναι μια από τις πρώτες μετοχές της Helios που εκδόθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1924 στο όνομα του κατόχου της, Λούντβιχ Μαρξ, ιδρυτή της εταιρείας. Ακούγεται γερμανικό, ήταν όμως αυστριακό. Η Σλοβενία επί πολύ καιρό ήταν τμήμα της Αυστροουγγαρίας, εξηγεί ο Κλαβζάρ.
Εννέα δεκαετίες αργότερα, μετά την κολεκτιβοποίηση της εποχής του Τίτο και την αβέβαιη σχέση της ανεξάρτητης Σλοβενίας με την οικονομία της αγοράς, η Helios επέστρεψε σε αυστριακά χέρια. Η Ring International απέκτησε τον περασμένο Οκτώβριο το 73% των μετοχών της έναντι 106 εκατ. ευρώ. Πωλητής ήταν η Σλοβενία. Η Helios είναι η πρώτη από τις 15 εταιρείες που η κυβέρνηση της Λιουμπλιάνα αποφάσισε να ιδιωτικοποιήσει μέχρι το τέλος του χρόνου.

Η πορεία της Helios αναδεικνύει την πρόσφατη ιστορία της Σλοβενίας, της πρώην γιουγκοσλαβικής δημοκρατίας των δύο εκατομμυρίων κατοίκων. Και επίσης, ένα κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας της Ευρώπης, αυτής της pax germana που έχει επικρατήσει στη Γηραιά Ηπειρο και αλλάζει την κατάσταση σε πολλές κοινωνίες με τη δημοσιονομική προσαρμογή ή, σε αυτή την περίπτωση, τις ιδιωτικοποιήσεις.

Μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της το 1991, η Σλοβενία επέλεξε το σταδιακό πέρασμα στην οικονομία της αγοράς σε πλήρη αντίθεση με τις απότομες αλλαγές που υιοθέτησαν χώρες όπως η Πολωνία. Αυτή η πολιτική με την παράλληλη διατήρηση κάποιας ακαμψίας στην αγορά εργασίας, διατήρησε στον δημόσιο τομέα ένα μεγάλο κομμάτι της οικονομίας (23 χρόνια μετά παραμένει ακόμα το 1/6). Σε αυτό συμπεριλαμβάνεται η βιομηχανία χρωμάτων με έδρα το Ντομζάλε, που απέχει 20 χλμ. βορείως της Λιουμπλιάνα. Ακόμα και σήμερα το κράτος ελέγχει περισσότερες από 70 εταιρείες, μεταξύ των οποίων τις τρεις μεγαλύτερες τράπεζες που χρειάστηκαν μεγάλες ανακεφαλαιοποιήσεις.
Επειτα από αρκετές δεκαετίες αξιοσημείωτης οικονομικής ανάπτυξης, στη διάρκεια των οποίων η Helios ευημερούσε και έκανε άνοιγμα σε νέες αγορές, η κρίση χτύπησε με δύναμη την Σλοβενία, η οποία έφθασε στα πρόθυρα να γίνει η έκτη χώρα της ευρωζώνης που θα χρειαζόταν διάσωση. Οι πρόσφατες δυσκολίες έθεσαν υπό αμφισβήτηση το σλοβενικό μοντέλο που μέχρι πριν το ξέσπασμα της κρίσης εθεωρείτο επιτυχημένο και ότι εγγυάτο την κοινωνική συνοχή. Στα πρώτα στάδια της κρίσης, η Helios και τα συνδικάτα συμφώνησαν σε μέτρα για τη μείωση του κόστους. Ομως στο αποκορύφωμα της κρίσης, η κυβέρνηση αποφάσισε με την έγκριση του Κοινοβουλίου την πώληση 15 κρατικών επιχειρήσεων, μεταξύ των οποίων και των τηλεπικοινωνιών, της δεύτερης μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας και του αεροδρομίου της πρωτεύουσας.
Η απόφαση εγκρίθηκε οριακά με 46 ψήφους στη Βουλή των 90 εδρών. Λίγες εβδομάδες μετά την πώληση της Helios ακολούθησε μείωση προσωπικού της εταιρείας. Μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου απολύθηκαν 150 εργαζόμενοι, δηλαδή το 10% του δυναμικού της στη Σλοβενία. Αλλοι 60 θα απολυθούν στο υποκατάστημα στη Ρωσία. Τα συνδικάτα διαμαρτυρήθηκαν και δημοσίευσαν ανοικτή επιστολή προς την πρωθυπουργό Αλένκα Μπράτουσεκ, της Κεντροαριστεράς. «Προσπαθήσαμε να τους πείσουμε ότι η ιδιωτικοποίηση είναι λάθος, καθώς η εταιρεία ήταν επικερδής επί πολλά χρόνια. Διαλύεται η κοινωνική συνοχή για να έρθουν κάποια εκατομμύρια, όμως βασικά πιστεύω ότι η κυβέρνηση κάνει αυτό που ζητούν οι Βρυξέλλες», σχολιάζει ο Τόμας Κούμερ, συνδικαλιστής της Helios.

Tα προβλήματα της Μπράτουσεκ όμως είναι μεγαλύτερα. Παραιτήθηκε χθες, δέκα ημέρες αφότου έχασε την ηγεσία του κόμματός της, ανοίγοντας τον δρόμο για πρόωρες εκλογές μέσα στο καλοκαίρι σε αυτή τη μικρή χώρα που απέφυγε την τελευταία στιγμή την ένταξη στο πρόγραμμα της τρόικας πέρσι. Για να γίνει αυτό η κυβέρνηση έριξε 3,3 δισ. ευρώ από κρατικά κεφάλαια στις προβληματικές τράπεζες της χώρας.

Ο Ματέι Ρούνικα, μέλος της Επιτροπής ιδιωτικοποιήσεων, δηλώνει πεισμένος ότι η Σλοβενία πρέπει να προωθήσει το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Συμμερίζεται την άποψη ορισμένων οικονομολόγων ότι η σταδιακή και αργή μετάβαση από τον σοσιαλισμό στον καπιταλισμό αποτελεί το προπατορικό αμάρτημα. «Τα πρώτα χρόνια μπορεί να είχε νόημα, όμως μετά την είσοδο στην ευρωζώνη έπρεπε να επιταχύνουμε τη διαδικασία», υποστηρίζει.
Πέραν των 15 εταιρειών που ιδιωτικοποιούνται, η κυβέρνηση έχει εκπονήσει με αίτημα του Κοινοβουλίου έναν κατάλογο των υπολοίπων, χωρίζοντάς τες σε στρατηγικές και μη. Οι δεύτερες μπορεί να πωληθούν. Με τις πρόωρες εκλογές είναι βέβαιο ότι το θέμα των ιδιωτικοποιήσεων θα κυριαρχήσει στις συζητήσεις.

Η κατάσταση στη Σλοβενία φαινομενικά μοιάζει με την ισπανική και ιρλανδική τραπεζική κρίση. Ομως εδώ το πρόβλημα δεν ήταν η αγορά ακινήτων αλλά τα μεγάλα δάνεια σε επιχειρήσεις, κυρίως για να χρηματοδοτήσουν εξαγορές που δεν είχαν ουσιαστικό αντίκρισμα στην πραγματική οικονομία. Πολλοί παρατηρητές κατηγορούν για όλα αυτά ένα σύστημα που επέτρεψε στην πολιτική να παρεμβαίνει στην οικονομία και να εμποδίζει την είσοδο ξένων ανταγωνιστών. Κάποια ενθαρρυντικά σημάδια έχουν αρχίσει να διαφαίνονται. Η Σλοβενία επέστρεψε στον δανεισμό σε λογικά πλαίσια ενώ υπάρχουν προβλέψεις για ανάπτυξη. Μόνο που η ζωή των Σλοβένων έχει ήδη αλλάξει πολύ.

ΑΥΡΙΟ: ΟΛΛΑΝΔΙΑ