Λιονέλ Ζοσπέν: Ο Ναπολέων ήταν καταστροφή για τη Γαλλία

Το περασμένο Σαββατοκύριακο 350 λάτρεις του Ναπολέοντα τίμησαν τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την παραίτηση του αυτοκράτορα, τον Απρίλιο του 1814, με μια ιστορική αναπαράσταση στο Φοντενμπλό. Κάθε χρόνο η σαρκοφάγος του Ναπολέοντα, στο Μουσείο των Απομάχων στο Παρίσι, προσελκύει ένα εκατομμύριο επισκέπτες. Ενα κομμάτι της γαλλικής Δεξιάς, «οι ούλτρα του σαρκοζισμού», όπως τους αποκαλεί το περιοδικό «Μαριάν», ζητεί επίμονα την επιστροφή του ήρωά της με την καθιέρωση μιας ετήσιας Γιορτής της Βιολέτας – λουλούδι-σύμβολο του βοναπαρτισμού. Εκατόν ενενήντα τρία χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Ναπολέων εξακολουθεί να εμπνέει τεράστιο όγκο ιστορικών έργων και ερευνών – εκτιμάται ότι έχουν ήδη κυκλοφορήσει περισσότερα από 70.000 βιβλία με θέμα τον ίδιο. Η σκληρή κριτική στον Ναπολέοντα και στον βοναπαρτισμό, βέβαια, ανήκει στο κλασικό ρεπερτόριο μιας Αριστεράς που προτιμά να διεκδικεί τη δημοκρατική κληρονομιά του 19ου αιώνα. Κατηγορώντας όμως τον Βοναπάρτη ότι πρόδωσε την κληρονομιά της επανάστασης του 1789, προσέφερε κακές υπηρεσίες στη Γαλλία, έβλαψε την Ευρώπη και απαξίωσε τις φιλελεύθερες ιδέες, ο Λιονέλ Ζοσπέν επέσυρε τη μήνη πολλών βιογράφων του, που τον κατηγόρησαν ότι αγνοεί τις ιδιαίτερες συνθήκες της εποχής, αλλά και πολιτικών αναλυτών όπως ο Αλέν Ντιαμέλ, που έκρινε ότι ο Ζοσπέν υποτιμά τη «λάμψη» του αυτοκράτορα και επισήμανε ότι ο Ναπολέοντας «έφτιαξε το γαλλικό όνειρο».
Ο αρχιτέκτονας της πλουραλιστικής Αριστεράς, που διετέλεσε πρωθυπουργός της Γαλλίας από το 1997 έως το 2002, για να συντριβεί στις προεδρικές εκλογές εκείνης της χρονιάς και να αποχωρήσει από την ενεργό πολιτική, αναγνωρίζει κάποιες αρετές στον Ναπολέοντα. Τη στρατιωτική του μεγαλοφυΐα∙ την εγκαθίδρυση μιας σύγχρονης μορφής διοίκησης∙ τον Ναπολεόντειο Κώδικα. Εξόριστος πια στην Αγία Ελένη, άλλωστε, ο ίδιος ο Ναπολέων είχε πει: «Η πραγματική μου δόξα δεν είναι ότι κέρδισα 40 μάχες. […] Το Βατερλώ θα σβήσει την ανάμνηση τόσων πολλών νικών. […] Αυτό που τίποτα δεν μπορεί να το καταστρέψει, αυτό που θα ζει για πάντα, είναι ο Κώδικάς μου». Ο Ζοσπέν θεωρεί ωστόσο ότι η ναπολεόντεια οδύσσεια ήταν ένα σχεδόν απόλυτο φιάσκο, και τα επακόλουθά του εξακολουθούν να μολύνουν ακόμα και σήμερα τη Γαλλική Δημοκρατία.
«Η Γαλλία βγήκε από τη ναπολεόντεια περίοδο ηττημένη, κατακτημένη, απομονωμένη, μισητή, ακρωτηριασμένη από τα εδάφη που είχε κατακτήσει επί Επανάστασης», δήλωσε στο περιοδικό «Μαριάν», σε μία από τις αναρίθμητες συνεντεύξεις που έχει δώσει μετά την κυκλοφορία του βιβλίου του προκειμένου να αιτιολογήσει τις θέσεις του. «Παρά τη στρατιωτική του ιδιοφυΐα, ο Ναπολέων αποτυγχάνει διότι δεν θέτει για τη Γαλλία ρεαλιστικούς πολεμικούς στόχους, εν προκειμένω τα φυσικά σύνορα. Τα βάζει με όλο τον κόσμο, δεν έχει σταθερό σύμμαχο, άρα ούτε σταθερό εχθρό, εκτός από την Αγγλία, ενώ θα μπορούσε να είχε επιδιώξει τη συμφιλίωση με αυτή την άλλη σύγχρονη δύναμη που κυριαρχούσε στις θάλασσες». «Ο Ναπολέοντας κατασπατάλησε τον πλούτο της Γαλλίας με μια δεσποτική πολιτική κατακτήσεων που αφαίμαξε τη χώρα από 600.000 άνδρες. Δεν επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη, αλλά στην κατάκτηση» δήλωσε στους «Κυριακάτικους Τάιμς» του Λονδίνου.
Το κατηγορητήριο είναι ατελείωτο. «Ο Ναπολέοντας αναίρεσε πολλά μηνύματα της Γαλλικής Επανάστασης» – την ισότητα των ανθρώπων, επαναφέροντας τη δουλεία στο γαλλικό κομμάτι του Αγίου Δομίνικου, την ισότητα των πολιτών απέναντι στο πατριωτικό καθήκον, επιτρέποντας στους ευγενείς να εξαιρούν τον γιο τους, την ισότητα των φύλων, απαγορεύοντας το λύκειο και το πανεπιστήμιο στις γυναίκες. «Αυτός ο νικηφόρος και δημοφιλής στρατηγός δεν είχε ανάγκη να εγκαθιδρύσει ένα καθεστώς σχεδόν δικτατορικό, κι όμως το έκανε», λέει ο Ζοσπέν. Και αλλού: «Επειδή είναι πάνω από όλα ένας κατακτητής, δεν ηγείται στην Ευρώπη μιας πολιτικής απελευθέρωσης, η οποία θα μπορούσε να στηριχθεί στις προσδοκίες που είχε εγείρει η Γαλλική Επανάσταση. Αντιθέτως, συνάπτει δυναστικές συμμαχίες με τις μεγάλες μοναρχίες». Συμπέρασμα: «Το βέβαιο, είναι ότι δεν μπορεί να είναι κανείς βοναπαρτιστής και δημοκράτης».
Κάποιοι συμφωνούν μαζί του. Και θεωρούν τον θρύλο που περιβάλλει το όνομα του Ναπολέοντα στη Γαλλία ένα ακόμα σύμπτωμα μιας χώρας που παραμένει αιχμάλωτη της Ιστορίας και των μύθων της, εγκλωβισμένη στη νοσταλγία των περασμένων μεγαλείων, σε συνεχή αναζήτηση κάποιου «θεόσταλτου σωτήρα», εύκολη λεία για τους λαϊκιστές.