Τα γαρίφαλα άνθιζαν στα πολυβόλα

Σαράντα χρόνια συμπληρώθηκαν χθες από την έναρξη της Επανάστασης των Γαριφάλων στην Πορτογαλία, όπου το 1974 μέλη του στρατού ανέτρεψαν τη δικτατορία που βρισκόταν στην εξουσία για τέσσερις ολόκληρες δεκαετίες. Οι Πορτογάλοι γιόρτασαν το ιστορικό αυτό γεγονός εν μέσω της κρίσης που σήμερα κάνει τους πολίτες της χώρας να νιώθουν ότι με το Μνημόνιο χάνουν πολλά από όσα κατέκτησαν. «Πολλοί νιώθουν προδομένοι», σχολίασε ο ιθύνων νους της επανάστασης του 1974, ο απόστρατος αξιωματικός Οτέλο Σαράιβα ντε Καρβάλιο. «Αυτό που ζούμε τώρα είναι σαν να υπογράφουμε το πιστοποιητικό θανάτου των ελπίδων και των αξιών της επανάστασης», ήταν τα λόγια του.

Το πρωί της 25ης Απριλίου 1974 το ραδιόφωνο έδωσε το σύνθημα παίζοντας το «Grandola, Vila Morena», το τραγούδι του Ζέκα Αλφόνσο που μιλάει για την αδελφοσύνη μεταξύ των κατοίκων της Γκράντολα, μιας πόλης της Πορτογαλίας. Στις τέσσερις τα ξημερώματα τα τανκς βγήκαν από τα στρατόπεδα για να ανατρέψουν την κυβέρνηση. Δεν ήταν όμως ένα συνηθισμένο πραξικόπημα. Αυτή τη φορά ο στρατός πολεμούσε για την ειρήνη, την ελευθερία και τη δημοκρατία.

Η σχεδόν αναίμακτη ανατροπή της δικτατορίας του Σαλαζάρ έδωσε πίσω στους Πορτογάλους όσα δεν είχαν για πολύ καιρό: το δικαίωμα να ψηφίζουν, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη για όλους, δημόσια εκπαίδευση, εργασιακά δικαιώματα και καλύτερες συντάξεις.

Η Επανάσταση των Γαριφάλων συνέβαλε επίσης στον μεγαλύτερο εκδημοκρατισμό της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής. Από το 1974 μέχρι τη δεκαετία του ’80 οι δικτατορίες των στρατιωτικών στην Πορτογαλία, στην Ελλάδα και στην Ισπανία, αλλά και στην Αργεντινή, στη Βραζιλία και στη Χιλή αντικαταστάθηκαν από δημοκρατικά καθεστώτα, γράφει στους «Τάιμς της Ιρλανδίας» ο Μπερνάντο Φούτσερ Περέιρα, ο πρεσβευτής της Πορτογαλίας στην Ιρλανδία, με την ευκαιρία της επετείου. Τη δεκαετία του ’90 ακολούθησαν η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Από το 1974 στην Πορτογαλία συντελέστηκαν μεγάλες αλλαγές. Η εκπαίδευση για όλους αναδείχθηκε σε πρώτη προτεραιότητα και δημιουργήθηκε εθνικό σύστημα υγείας. Εγιναν μεγάλες βελτιώσεις στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, οι γυναίκες βελτίωσαν τη θέση τους στην κοινωνία, ενώ με ευρωπαϊκά κεφάλαια έγιναν πολλά έργα υποδομών αφού κατασκευάστηκαν νέοι δρόμοι, νοσοκομεία, σχολεία και μουσεία. Πολλά μένει ακόμη να γίνουν, ιδιαίτερα λόγω της κρίσης που περνά σήμερα η χώρα, αναφέρει ακόμη ο Περέιρα, αλλά δεν υπάρχει επιστροφή αφού, παρά τα τέσσερα χρόνια σκληρής λιτότητας, το πολιτικό σύστημα στη χώρα παραμένει σταθερό, δεν έχουν εμφανιστεί ισχυρά ακραία κινήματα και η κοινωνία και οι πολιτικοί εξακολουθούν να τάσσονται υπέρ της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Οι προκλήσεις βέβαια παραμένουν πολλές. Σήμερα όμως, 40 χρόνια μετά την ανατροπή των δικτατόρων, οι περισσότεροι Πορτογάλοι βρίσκονται ξανά σε δεινή θέση. Η κυβέρνηση της χώρας που έχει λάβει οικονομική βοήθεια από την τρόικα έχει εφαρμόσει, στο πλαίσιο του προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής, σκληρά μέτρα λιτότητας, παίρνοντας πίσω πολλά από τα κεκτημένα της Επανάστασης των Γαριφάλων. Οι περικοπές στον προϋπολογισμό έχουν οδηγήσει μεταξύ άλλων στο κλείσιμο τοπικών κέντρων υγείας και έχουν μειώσει τη συμμετοχή του κράτους στην κάλυψη του κόστους φαρμάκων και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Η 25η Απριλίου, ημέρα εθνικής εορτής, για τους Πορτογάλους έγινε φέτος ημέρα που αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο οι φωνές κατά των μέτρων αυστηρής λιτότητας. Αυτό όμως δεν το νιώθουν μόνο οι κάτοικοι της Πορτογαλίας. Το νιώθουν και οι κάτοικοι άλλων ευρωπαϊκών χωρών, ιδιαίτερα όσων υποχρεώθηκαν να μπουν στο Μνημόνιο, όπως η Ελλάδα, αφού οι πολίτες αναγκάστηκαν να υποστούν μεγάλες περικοπές δαπανών με στόχο να βελτιωθεί η κατάσταση στην οικονομία.

Στην επέτειο της Επανάστασης των Γαριφάλων η Πορτογαλία, όπως και η Ελλάδα και η Ιρλανδία, αναλογίζεται τις θυσίες που αναγκάστηκε να κάνει τα τελευταία χρόνια. Η Λισαβόνα το 2011 ζήτησε στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ενωση, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και έλαβε δάνεια 78 δισ. ευρώ για να αποφύγει τη χρεοκοπία.

Μπορεί για τους Πορτογάλους που έχουν ηλικία μικρότερη των 50 ετών η Επανάσταση των Γαριφάλων να είναι γνωστή απλώς ως ένα ιστορικό γεγονός, αφού την έμαθαν μόνο στο σχολείο, αλλά οι στρατιές ανέργων που έχουν δημιουργηθεί στη χώρα μπορούν πολύ καλά να καταλάβουν τα προβλήματα που υπήρχαν τότε, αφού μπορούν να τα συγκρίνουν με τα προβλήματα που υπάρχουν τώρα.

Κίνημα… 24 ωρών
Η επανάσταση του 1974 υπό τον ταγματάρχη Οτέλο Σαράιβα ντε Καρβάλιο ολοκληρώθηκε ουσιαστικά σε ένα 24ωρο. Σε λίγες ώρες οι στρατιωτικές μονάδες στο σύνολό τους είχαν ταχθεί στο πλευρό των επαναστατών.