Εμμονή με τον χορό και το νερό

Κούνδουρος δεν είναι μόνο η «Μαγική Πόλις» ή «Ο δράκος» ή «Το ποτάμι», που εγκιβωτίζουν όλη τη μετεμφυλιακή Ελλάδα και τις πληγές της. Κούνδουρος είναι και «Οι παράνομοι» (1958) με τον απελπισμένο χορό του Ανέστη Βλάχου στις εκβολές του ποταμού, με τους πλανόδιους οργανοπαίκτες καθισμένους ανακούρκουδα στην άμμο. «Χορός μανικός, σαν απελπισμένη πεντοζάλη, σαν ελατήριο που εκτινάσσεται λίγο πριν χτυπηθεί ο ήρωας πισώπλατα από χωροφύλακα και πέσει σφαδάζοντας στο χώμα», όπως γράφει ο Λευτέρης Ξανθόπουλος, που αναλύει τον χορό ανά ταινία.

Κούνδουρος είναι και ο διονυσιακός χορός των βοσκών στις «Μικρές Αφροδίτες» (1963). Κούνδουρος είναι το μαντολίνο και η κρητική λύρα στο καφενείο του χωριού, στην ταινία «Βόρτεξ» (1967), σε μουσική Βαγγέλη Παπαθανασίου και Γιάννη Μαρκόπουλου. Κούνδουρος είναι όμως και ένα ακόμη κυρίαρχο μοτίβο του: το νερό. Δηλαδή το ποτάμι, η λίμνη, η θάλασσα, ο βάλτος, ο βούρκος, η βροχή. Πάνω απ’ όλα ο Νίκος Κούνδουρος είναι όλα τα μοτίβα, οι εμμονές του, η ματιά του, που συνθέτουν την παλέτα των δώδεκα ταινιών (τελευταία του χρονολογικά είναι η μέτρια «Ενα πλοίο για την Παλαιστίνη» που γυρίστηκε το 2013). «Εκτός από την ίδια την ανυπόταχτη, αντιφατική, τυχοδιωκτική και πληθωρική του φύση, σε κάθε ταινία, από την πρώτη έως την τελευταία, υπάρχει και αποτυπώνεται η περιπέτεια και το δράμα μιας άναρχης, μιας παγιδευμένης ολιγομελούς ομάδας ή κοινότητας που οδηγείται μέσα από την ανείπωτη βάσανο και τον ευτελισμό ψυχής και σώματος στην αυτοκαταστροφή, μιας εξεγερμένης εντέλει αγέλης από απελπισμένους, ηττημένους και τυχοδιώκτες, μιας ιδιότυπης Λεγεώνας των Ξένων», σημειώνει ο Λευτέρης Ξανθόπουλος, σκιαγραφώντας ένα ερμηνευτικό εργαλείο που υποτάσσει τη θεωρία στη φιλμογραφία για να φωτίσει λίγο περισσότερο, εκτός από εκείνη, και τον κόσμο του σκηνοθέτη.