Μην καθυστερείτε τον πελαργό!

Οι Ελληνίδες κάνουν λιγότερα παιδιά και σε πολύ μεγαλύτερη ηλικία απ’ ό,τι κατά το παρελθόν.

Λιγότερες από τέσσερις στις δέκα αποκτούν πλέον παιδί πριν από την ηλικία των 30 ετών, ενώ μεταξύ 1980 και 2012 ο αριθμός των γεννήσεων στη χώρα μας μειώθηκε κατά 32%.

Αυτό αποκαλύπτουν τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), σύμφωνα με τα οποία το 2012 μόλις στο 38,4% των γεννήσεων στη χώρα μας οι μητέρες είχαν ηλικία έως και 29 ετών. Περισσότερες από μία στις δύο γεννήσεις αφορούσαν γυναίκες ηλικίας 30 έως και 39 ετών, ενώ στο 5% οι μητέρες είχαν ηλικία πάνω από 40 ετών.

Αντίστοιχα, το 1980 σχεδόν οι οκτώ στις δέκα μητέρες ήταν νεότερες από 30 ετών, ενώ οι γεννήσεις μετά τα 40 αποτελούσαν το 1,7% του συνόλου.

Η μετάθεση της ηλικίας απόκτησης παιδιών όμως κρύβει έναν μεγάλο κίνδυνο, τον οποίο, όπως δείχνουν πολλές μελέτες, οι γυναίκες δεν ξέρουν: η γονιμότητα μειώνεται αργά αλλά σταθερά μετά τα 30.

«Η βέλτιστη αναπαραγωγική ηλικία για τις γυναίκες είναι τα 20-29 έτη, με την ηλικία των 29 ετών να είναι αυτή στην οποία παρατηρείται η αιχμή της» λέει ο Βασίλης Ταρλατζής, καθηγητής Μαιευτικής – Γυναικολογίας & Ανθρώπινης Αναπαραγωγής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γονιμότητας & Στειρότητας. «Από τα 30 και μετά η γυναικεία γονιμότητα μειώνεται διαρκώς και όταν περάσει μια γυναίκα τα 40 της χρόνια, όχι μόνο είναι δύσκολο να μείνει έγκυος, αλλά και να γεννήσει τελικά το μωρό της».

Ωστόσο, οι περισσότερες γυναίκες δεν ξέρουν από ποια ηλικία και μετά αρχίζει η μείωση της γονιμότητάς τους, ούτε ότι παράγοντες όπως το τσιγάρο και η παχυσαρκία την πλήττουν ακόμα περισσότερο. Πρόσφατες μελέτες  δείχνουν ότι μόλις η μία στις τρεις ξέρει ότι η γονιμότητα αρχίζει να μειώνεται πολύ πριν από τα 35.

Γερασμένα ωάρια

Γιατί όμως επηρεάζει τόσο πολύ η ηλικία τη γονιμότητα; «Η μία από τις συνιστώσες της μειωμένης γονιμότητας είναι η προοδευτική ελάττωση της παρακαταθήκης ωαρίων στις ωοθήκες και η δεύτερη ότι μειώνεται η ποιότητα των παραγόμενων ωαρίων» απαντά ο κ. Ταρλατζής.

Οταν δημιουργείται ένα κοριτσάκι στη μήτρα της μαμάς του, φέρει 6 έως 7 εκατομμύρια ωάρια στις ωοθήκες του, «φωλιασμένα» μέσα σε ειδικούς «ασκούς» που λέγονται ωοθυλάκια. Ο αριθμός αυτός μοιάζει τεράστιος, αλλά φθίνει γρήγορα και έτσι το κοριτσάκι γεννιέται με περίπου 2 εκατομμύρια ωοθυλάκια. Κάθε μήνα που περνάει και έως ότου αρχίσει η έμμηνος ρύση χάνει χιλιάδες από αυτά, τα οποία εκφυλίζονται και απορροφώνται από τον οργανισμό.

Και πάλι, όμως, την εποχή της πρώτης εμμήνου ρύσεως διαθέτει πολύ περισσότερα απ’ όσα θα χρειασθεί μεγαλώνοντας για να αποκτήσει παιδιά – είναι 300.000 ή περισσότερα. Κάθε μήνα, όμως, ο οργανισμός της παράγει μια ορμόνη, τη FSH, η οποία διεγείρει πολλά ωοθυλάκια για να ωριμάσει τελικά το ένα (στις περισσότερες περιπτώσεις, τουλάχιστον) και να απελευθερώσει το ωάριό του (αυτή είναι η διαδικασία της ωορρηξίας). Ολα τα άλλα, τα οποία μπορεί να φτάνουν και τα 1.000 κάθε μήνα, εκφυλίζονται και χάνονται.

«Για αναπαραγωγικούς λόγους η γυναίκα χρειάζεται 350-400 ωοθυλάκια στη ζωή της» λέει ο κ. Ταρλατζής. Και συνεχίζει: «Επειδή η γυναίκα χάνει συνεχώς ωοθυλάκια, όσο μεγαλώνει τόσο μειώνεται ο αριθμός τους και έτσι ο αριθμός των ωαρίων που διαθέτει. Επιπλέον, αυξάνονται οι πιθανότητες να παρουσιάσουν βλάβες τα εναπομείναντα ωάρια, ιδίως σε επίπεδο χρωμοσωμάτων».

Χρωμοσωμιακές ανωμαλίες

Οι βλάβες αυτές αφενός αυξάνουν τον κίνδυνο δημιουργίας εμβρύου με χρωμοσωμιακές ανωμαλίες, όπως το σύνδρομο Ντάουν, αφετέρου αυξάνουν τις πιθανότητες αποβολής κατά το πρώτο τρίμηνο της κύησης. Εάν μάλιστα είναι πολύ εκτεταμένες, το ωάριο μπορεί να μη γονιμοποιηθεί – ούτε καν με τη βοήθεια της εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Ο αριθμός των ωαρίων που παράγονται στο πλαίσιο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής επίσης μειώνεται κατ’ αναλογία με την ηλικία της γυναίκας. «Οταν κάνουμε διέγερση των ωοθηκών σε γυναίκες ηλικίας 30-35 ετών, παίρνουμε κατά μέσο όρο δέκα ωάρια, εκ των οποίων κατά μέσο όρο θα γονιμοποιηθούν τα επτά» λέει ο κ. Ταρλατζής. «Στις ηλικίες πάνω από 40 ετών όμως συνήθως παίρνουμε τέσσερα έως πέντε ωάρια, εκ των οποίων γονιμοποιούνται κατά μέσο όρο τα δύο».

Η γονιμοποίηση όμως δεν συνεπάγεται αυτομάτως εμφύτευση και εγκυμοσύνη. Μεγάλο ρόλο στην επιτυχημένη εμφύτευση παίζει και το εσωτερικό τοίχωμα της μήτρας, το ενδομήτριο, το οποίο αποτελεί το «υπέδαφος» στο οποίο θα εμφυτευθεί και θα προσκολληθεί το γονιμοποιημένο ωάριο, κατά τον κ. Ταρλατζή. Συνολικά, μόνο το 25% των εμβρύων εμφυτεύεται με επιτυχία στο ενδομήτριο – το υπόλοιπο 75% δεν καταφέρνει να εμφυτευτεί και έτσι δεν επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη.  

Και μετά, είναι ο αυξημένος κίνδυνος επιπλοκών που διατρέχουν οι μεγάλης ηλικίας έγκυοι. Μελέτες έχουν δείξει ότι στις ηλικίες άνω των 35 ετών είναι πιο πιθανό να εκδηλωθούν προβλήματα όπως η εκτοπική εγκυμοσύνη, ο διαβήτης της κυήσεως, η προεκλαμψία (σχετίζεται με την υπέρταση της κύησης), η ρήξη του πλακούντα, η πρόωρη γέννηση του μωρού κ.ά.

Ολ’ αυτά σε συνδυασμό μεταξύ τους εξηγούν, τουλάχιστον εν μέρει, γιατί αυξάνονται οι περιπτώσεις υπογονιμότητας στη χώρα μας και γιατί καλό είναι οι γυναίκες να μην καθυστερούν τις προσπάθειες για απόκτηση παιδιού πολύ μετά τα 30.