Τελευταίοι μάρτυρες της τραγωδίας

Τη νύχτα της 1ης Ιουνίου 2009 η πτήση 447 της Air France, από Ρίο ντε Ζανέιρο προς Παρίσι, χάθηκε στον Ατλαντικό Ωκεανό. Επί πέντε ημέρες η τύχη του Airbus A330-200 με τους 216 επιβάτες και το 12μελές πλήρωμα παρέμενε μυστήριο. Ακόμη όμως και όταν τα πρώτα συντρίμμια του αεροπλάνου εντοπίστηκαν, κανείς δεν γνώριζε για ποιον λόγο συνετρίβη. Τα δεδομένα ήταν ελάχιστα – το αεροπλάνο  πετούσε εν μέσω θυέλλης. Τα ερωτηματικά πολύ περισσότερα, με βασικότερο όλων γιατί το πλήρωμα δεν εξέπεμψε σήμα κινδύνου. Οι εμπειρογνώμονες υποστήριζαν τότε – και επιβεβαιώθηκαν στη συνέχεια – ότι μόνο τα μαύρα κουτιά θα μπορούσαν να δώσουν τις απαντήσεις.

Η περίπτωση της πτήσης AF447 διαλευκάνθηκε περίπου δύο χρόνια αργότερα. Βοήθησε πολύ και η τύχη, επισημαίνει ο Στιούαρτ Τζέφρις από την «Γκάρντιαν», καθώς το μαύρο κουτί βρέθηκε σε αμμώδη περιοχή στον βυθό του Ατλαντικού. Στην τύχη ελπίζουν και οι διεθνείς ομάδες διάσωσης που αναζητούν τα ίχνη του Boeing 777 στον Ινδικό Ωκεανό. Ολα τα βλέμματα στρέφονται τώρα στην επιχείρηση εντοπισμού των μαύρων κουτιών, τα οποία θα αποκαλύψουν τα μυστικά της χαμένης πτήσης. Πώς λειτουργούν όμως, εδώ και περίπου 60 χρόνια; Και εάν βρεθούν εγκαίρως και «μιλήσουν», εκείνες οι τελευταίες κουβέντες στο πιλοτήριο πρέπει ή όχι να δουν το φως της δημοσιότητας;

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ. Στην περίπτωση της πτήσης AF447 αμερικανικά, βραζιλιάνικα και γαλλικά πλοία, αεροπλάνα και υποβρύχια χτένιζαν επί μήνες μία θαλάσσια έκτασης 17.000 τετραγωνικών χλμ. – μεγάλη μεν, πλην όμως πολύ μικρότερη από την περιοχή όπου εικάζεται ότι έπεσε το αεροπλάνο των Μαλαισιανών Αερογραμμών. Οσο ο χρόνος κυλούσε χωρίς αποτελέσματα – όπως και στην τωρινή περίπτωση – τόσο πιο απίθανο ήταν να βρεθούν τα μαύρα κουτιά.

Κάθε καταγραφέας δεδομένων πτήσης που προορίζεται για εμπορική χρήση είναι εξοπλισμένος με ένα υποθαλάσσιο σύστημα ανίχνευσης χαμηλής συχνότητας, το οποίο ενεργοποιείται από τη στιγμή που θα έρθει σε επαφή με το νερό εκπέμποντας επαναλαμβανόμενους παλμούς από βάθος έως και 4 χλμ. Χρησιμοποιεί ημιαγωγική μνήμη, στην οποία καταγράφονται περισσότεροι από 700 παράμετροι και αποτελείται από δύο μέρη: τον καταγραφέα δεδομένων πτήσης (FDR), ο οποίος καταγράφει την ταχύτητα, το ύψος, την κατακόρυφη επιτάχυνση και τη ροή καυσίμων, και τον καταγραφέα φωνής στο πιλοτήριο (CVR). Συνήθως τοποθετείται στην ουρά του αεροσκάφους, διότι εκεί είναι πιο πιθανό να επιβιώσει μιας συντριβής. Από κατασκευής, φέρει μπαταρία η οποία διαρκεί περίπου 30 ημέρες. Παρ’ όλα αυτά, παράγοντες όπως το βάθος και η θερμοκρασία των υδάτων, καθώς επίσης και η ζημιά που μπορεί να υπέστη το μαύρο κουτί κατά τη διάρκεια της συντριβής, ενδέχεται να αδυνατίσουν την ισχύ των μπαταριών.

Αυτός είναι και ο μεγαλύτερος φόβος στις έρευνες για τον εντοπισμό του Boeing 777. Αυτό ήταν επίσης το μεγαλύτερο πρόβλημα και για εκείνους που αναζητούσαν το 2009 το Airbus.

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ. Σχεδόν δύο χρόνια μετά, αφότου πια ανασύρθηκε, το μαύρο κουτί αποκάλυψε τον πανικό και τη σύγχυση τα τελευταία λεπτά πριν από τη συντριβή.

02.13.40 Συγκυβερνήτης Νταβίντ Ρομπέρ: «Ανέβα… ανέβα… ανέβα… ανέβα…»

02.13.40 Συγκυβερνήτης Πιερ Σεντρίκ Μπονίν: «Μα είχα συνέχεια το χειριστήριο πίσω!»   

02.13.42 Κυβερνήτης Μαρκ Ντιμπουά: «Οχι, όχι… Μην ανεβαίνεις. Οχι, όχι…».

02.13.43 Ρομπέρ: «Κατέβα. Δώσε μου τα χειριστήρια… Δώσε μου τα χειριστήρια!».

Ο Ρομπέρ παίρνει τον έλεγχο και χαμηλώνει τη μύτη του αεροσκάφους. Ενας ήχος τούς προειδοποιεί ότι πλησιάζουν πολύ γρήγορα την επιφάνεια της θάλασσας.

02.14.23 Ρομπέρ: «Ανάθεμα, θα συντριβούμε… Δεν μπορεί να συμβαίνει αυτό!».

02.14.27 Ντιμπουά: «Δέκα μοίρες κλίση».   

Σε αυτό το σημείο τερματίζεται η καταγραφή στο κόκπιτ. Ενα θέμα ωστόσο που έχει πολλές φορές στο παρελθόν διχάσει ειδικούς και μη είναι κατά πόσο οι τελευταίες συνομιλίες στο πιλοτήριο πρέπει να δημοσιοποιούνται. Κατά μία έννοια, θεωρείται ασέβεια προς τους πιλότους και τις οικογένειές τους, δεδομένου ότι οι αναγνώστες δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν την ψυχολογική τους κατάσταση. Οπως είχαν επισημάνει στο παρελθόν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», οι κυβερνήτες είναι μία ομάδα και ορισμένες χαλαρές στιγμές χιούμορ μπορεί και να βελτιώσουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν.

Μαύρα μόνο στο όνομα…
Αν και έχει επικρατήσει να λέγονται μαύρα κουτιά, στην πραγματικότητα δεν είναι μαύρα. Φέρουν μια απόχρωση που ονομάζεται «διεθνές πορτοκαλί», χάρη στην οποία είναι πιο εύκολος ο εντοπισμός τους.