Μεσοχώρα και Αρματολικό θα βυθίζονταν στην τεχνητή λίμνη

Η πρώτη πράξη του δράματος ξεκίνησε να παίζεται το 1985, με την επίσκεψη του διοικητή της ΔΕΗ Δημητρίου Παπαμαντέλου στον οικισμό της Μεσοχώρας. Εκεί ο διοικητής φέρεται να επιβεβαίωσε προφορικά τους κατοίκους ότι το φράγμα δεν θα ήταν μεγάλο σε ύψος, ότι θα έφτανε τα «60-80 μέτρα». Οι κάτοικοι δεν αντέδρασαν αρχικά και οι εργασίες για το φράγμα ξεκίνησαν μέσα σε λίγους μήνες. Το εν λόγω έργο ήταν απαραίτητο για τη λειτουργία υδροηλεκτρικού σταθμού στο στενότερο κομμάτι του Αχελώου, στον Ασπροπόταμο. Οι πρώτες αντιδράσεις των κατοίκων ακούστηκαν το 1987, όταν, από στοιχεία που αναφέρονταν σε επίσημο έγγραφο της ΔΕΗ, έγινε σαφές ότι η Μεσοχώρα θα βυθιζόταν κατά τα 2/3 στα νερά της τεχνητής λίμνης. Μαζί της θα βυθιζόταν και ο μισός οικισμός του γειτονικού Αρματολικού. Την ίδια χρονιά επιχειρήθηκε η ένταξη μέρους των έργων για την εκτροπή με κοινοτικά πακέτα, χωρίς επιτυχία, καθώς η ΕΕ αρνήθηκε. Το 1989 ξεκίνησαν τα επεισόδια ανάμεσα σε κατοίκους που προσπαθούσαν να εμποδίσουν τις εργασίες και εκατοντάδες άνδρες των ΜΑΤ που έχουν μεταβεί στην περιοχή. Εκείνη την περίοδο ωριμάζει ο διεθνής διαγωνισμός για τα έργα: προσφορά υποβάλλει μόνο μία κοινοπραξία. Το 1990 η ΕΕ απορρίπτει οριστικά τη χρηματοδότηση για το αρδευτικό μέρος του έργου.

Πολλά χρόνια μετά, από στοιχεία της Πανθεσσαλικής Συντονιστικής Επιτροπής για την Εκτροπή του Αχελώου, αποκαλύπτεται ότι ήδη κατά την περίοδο 1985-1990 οι δαπάνες για τις εργασίες της ΔΕΗ όσον αφορά τα οδικά δίκτυα και τις σήραγγες παράκαμψης μόνο για το φράγμα της Συκιάς προσέγγιζαν τα 15 εκατομμύρια ευρώ. Στο μεταξύ, στο μέτωπο της Μεσοχώρας η μάχη μεταξύ κατοίκων και συνεργείων συνεχίζεται με ακόμα μεγαλύτερη ένταση, καθώς οι πρώτοι αντιλαμβάνονται ότι δεν πρόκειται για ένα φράγμα ύψους «60-80 μέτρων», όπως είχε διαβεβαιώσει ο διοικητής της ΔΕΗ Παπαμαντέλος, αλλά 160 μέτρων. Οι Μεσοχωρίτες καταφεύγουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας την ακύρωση του έργου.  Στην Αθήνα η σύμβαση με τη μοναδική κοινοπραξία που έκανε προσφορά υπογράφεται και άμεσα περιβαλλοντικές οργανώσεις προσφεύγουν και αυτές στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Ο λόγος, ότι δεν υπάρχει Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το σύνολο του έργου.

«Καμία μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων.  Το 1994 το ΣτΕ εκδίδει την πρώτη ακυρωτική απόφαση λόγω έλλειψης συνολικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, με το εξής σκεπτικό: επειδή το έργο ήταν πολύ μεγάλο έπρεπε να γίνει συνθετική μελέτη, με την οποία θα μπορούσαν να διαγνωσθούν σε όλη τους την έκταση οι περιβαλλοντικές συνέπειες του έργου και να κριθεί αν είναι επιτρεπτή ή όχι η εκτέλεσή του. Ετσι διατάσσεται η διακοπή των έργων. Παρά την απόφαση του ΣτΕ, η ΔΕΗ συνεχίζει τις εργασίες για περίπου έναν χρόνο ακόμη, έως το καλοκαίρι του 1995, οπότε εκδίδεται νέα μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων για το σύνολο του έργου που έχει υποστεί μία βασική τροποποίηση: από 1,1 δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα νερού που ήταν τα αρχικά σχέδια, οι ποσότητες πλέον έχουν πέσει στα 600 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Σημειώνεται ότι ο σχεδιασμός για την έκταση των αρδευομένων περιοχών, πριν μειωθούν οι ποσότητες νερού από τον Αχελώο, αφορούσε 1,6 εκατομμύριο στρέμματα.

Το 1996, δέκα χρόνια και μία ακυρωτική απόφαση μετά την έναρξη των εργασιών, το φράγμα της Μεσοχώρας είναι σχεδόν έτοιμο. Αλλά δεν λειτουργεί. Εξι χρόνια αργότερα ολοκληρώθηκε και το έργο του υδροηλεκτρικού σταθμού Γλίστρας ο οποίος συνδέεται με το φράγμα μέσω σήραγγας μήκους 8 χιλιομέτρων. Ούτε ο σταθμός λειτουργεί, καθώς δεν πραγματοποιήθηκε μετεγκατάσταση του οικισμού. Συνολικά για την υλοποίησή ολόκληρου του υδροηλεκτρικού έργου (του φράγματος, μαζί με τον σταθμό και τη σήραγγα) έχουν δαπανηθεί 270 εκατομμύρια ευρώ – χωρίς να υπολογίζονται περιφερειακές δαπάνες, οι οποίες ανεβάζουν το κόστος στα 295 εκατομμύρια. Σήμερα εκτιμάται ότι το κόστος μεταφοράς του οικισμού, μαζί με τις απαλλοτριώσεις και τις αποζημιώσεις μπορεί να ανέλθει σε 50 εκατομμύρια ευρώ.