Δεσπόζουν τις ημέρες αυτές στο Ρότερνταμ έξω κυρίως από εντυπωσιακά κτίρια θεατρικών και κινηματογραφικών αιθουσών σειρές από μακρόστενα πανό με σχεδιασμένο σε λιτές μαύρες γραμμές ένα κεφάλι τίγρης σε λευκό φόντο, το λογότυπο του ετήσιου διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της ολλανδικής πόλης.
Τα τοποθετημένα με γεωμετρική ακρίβεια πανό «οδηγούν» στους χώρους προβολής των ταινιών χιλιάδες θεατές, αλλά και εκατοντάδες ανθρώπους του τύπου, σκηνοθέτες και κινηματογραφιστές, οι οποίοι έχουν κατακλύσει το φετινό 43ο Φεστιβάλ.
Ως θεσμός το φεστιβάλ κινηματογράφου του Ρότερνταμ έχει στόχο κάθε χρόνο να αναδείξει «τα νέα ταλέντα, τους μεγάλους σκηνοθέτες των επόμενων ετών», όπως δηλώνει ο αναπληρωτής καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Μαρτ Ντομένικους. Εξ ου και η εναγώνια συμμετοχή δεκάδων νέων σκηνοθετών από πολλές χώρες και όχι μόνο στο διαγωνιστικό μέρος. Πολλοί, όπως ο έλληνας Νικόλαος Κυρίτσης με τη μικρή μήκους ταινία «Κινγκ Κονγκ» ήρθαν εφέτος για να προβάλουν τα έργα τους σε διεθνές κοινό, να αποκτήσουν εμπειρία και γνωριμίες, να ανοίξουν νέους δρόμους.
Άλλωστε, γνωστοί σκηνοθέτες, όπως ο Τζιμ Τζάρμους πρωτοεμφανίστηκαν στο Φεστιβάλ του Ρότερνταμ.
Όμως, εφέτος το διεθνές φεστιβάλ αποκτά μία επιπλέον διάσταση και φιλοδοξεί «να πυροδοτήσει τη συζήτηση γύρω από την ταυτότητα της Ευρώπης,» σύμφωνα με τα λόγια του Ντομίνικους. Σε μια χρονιά ευρωπαϊκών εκλογών, αλλά και με τον ευρωσκεπτικισμό να πλανάται στην επικαιρότητα, οι συντελεστές του ολλανδικού κινηματογραφικού φεστιβάλ θέλησαν μέσα από την τέχνη να θέσουν νέα ερωτήματα, να τροφοδοτήσουν σκέψεις για νέες ιδέες και να δώσουν μια ευκαιρία για ανταλλαγή απόψεων γύρω από το τι σημαίνει σήμερα «να είμαστε Ευρωπαίοι». Με τρεις ενότητες, που φέρουν αντιπροσωπευτικούς τίτλους, «Grand Tour», «Η δική μου ιδιωτική Ευρώπη» και «ΕΕ-29», η φετινή διοργάνωση φιλοδοξεί να στείλει μηνύματα γύρω από πιεστικές ευρωπαϊκές ανησυχίες.
Η ενότητα «Grand Tour» πήρε το όνομά της από μια παράδοση, που κυριαρχούσε στην ευρωπαϊκή άρχουσα τάση μεταξύ 17ου και 19ου αιώνα και που ήθελε τους νεαρούς γιους πλούσιων οικογενειών να κάνουν περιοδία ανά την Ευρώπη για να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους. Οι ταινίες υπό την ομπρέλα του «Grand Tour» αναδεικνύουν ποιες κινηματογραφικές παραδόσεις είναι ζωντανές στην Ευρώπη σήμερα και με ποιον τρόπο οι κινηματογραφιστές ασχολούνται με τα επίκαιρα ευρωπαϊκά ζητήματα. Γεγονός, που διαφαίνεται και από τους τίτλους ταινιών, όπως της ισπανικής «Το μέλλον» του Λουίς Λοπέθ Καράσκο, της γαλλικής «Η ζήλεια» του Φιλίπ Γκαρέλ.
Η ενότητα «ΕΕ-29» προτείνει την ύπαρξη ενός ακόμη φανταστικού 29ου μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Είναι η χώρα, στην οποία βρίσκονται όλοι όσοι δεν αισθάνονται ότι ανήκουν στην Ευρώπη, οι μετανάστες, οι άστεγοι, οι περαστικοί,» επεξηγεί ο αναπληρωτής καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ. Άλλωστε, στο φετινό πρόγραμμα η μορφή του μετανάστη πρωταγωνιστεί σε αρκετές ταινίες. Στην κατηγορία «ΕΕ-29» τοποθετούνται ταινίες, όπως η αμερικανοκυπριακή παραγωγή «Εξατμιζόμενα Σύνορα» ή η γαλλική «Σταθμός του Βορρά» της Κλερ Σιμόν, που φέρει τον τίτλο του ομώνυμου παρισινού σιδηροδρομικού σταθμού, οι οποίες παραπέμπουν και επιβεβαιώνουν την ύπαρξη «μιας άλλης» Ευρώπης.
Στην ενότητα «Η δική μου ιδιωτική Ευρώπη» οι ταινίες θέτουν το ζήτημα της συμμετοχής στην Ευρώπη ως θέμα ατομικής συνείδησης, μέσα από το πρίσμα μιας προσωπικής, μοναδικής και υποκειμενικής ματιάς σε συγκεκριμένο μέρος της Ένωσης. Αναδεικνύουν και θυμίζουν μέσα από προσωπικές εμπειρίες ότι η Ευρώπη είναι ένα σύνολο από απλούς ανθρώπους, που ζουν καθημερινά μακριά από βαρύγδουπες δηλώσεις και ανακοινώσεις για κανονισμούς, οδηγίες, σύμφωνα και συμφωνίες.
Οι ταινίες της κατηγορίας αυτής, βασισμένες κυρίως σε αυτοβιογραφικά στοιχεία των παραγωγών, «οριοθετούν» την Ευρώπη σε συγκεκριμένα σημεία, για παράδειγμα σε ένα χωριό, αλλά την ίδια στιγμή περιέχουν στοιχεία της ευρωπαϊκής τους ταυτότητας και ιστορίας. Εδώ περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ελβετική ταινία «Η αγάπη των γονιών μου», η αγγλογερμανική παραγωγή «Ενα σπίτι στο Βερολίνο», η πορτογαλική «Και τώρα τι; Θύμισέ μου» του Γιοακίμ Πίντο.
Αν η πολιτική αδυνατεί να δώσει μια διέξοδο στην υπαρξιακή κρίση, που διέρχεται σήμερα η Ευρώπη, ενδεχομένως ο κινηματογράφος, αλλά και γενικότερα η τέχνη θα μπορούσε να αποτελέσει έναυσμα σε μια τέτοια προσπάθεια. Το Φεστιβάλ του Ρότερνταμ φιλοδοξεί να δώσει αρκετές ευκαιρίες και διαφορετικές οπτικές για να συζητηθούν και τελικώς να ερευνηθούν θεμελιώδη ζητήματα, όπως τι μας ενώνει και τι μας χωρίζει στην Ευρώπη, ποια είναι η ευρωπαϊκή μας ταυτότητα. Είναι φυσικά πολύ νωρίς να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα της δυναμικής, που δημιουργείται τις ημέρες αυτές στις αίθουσες του Ρότερνταμ σε απόσταση μόλις λίγων χιλιομέτρων από τις Βρυξέλλες.
Όμως, δεν χωρά αμφιβολία ότι οι προβολές και οι παράλληλες συζητήσεις, που πραγματοποιούνται, δημιουργούν μια νέα πλατφόρμα προβληματισμού γύρω από την Ευρώπη, η οποία θα μπορούσε να μεταφερθεί και να τεθεί ταυτόχρονα σε διαφορετικά γεωγραφικά μήκη και πλάτη, δίνοντας μια διαφορετική πνοή στην αναζήτηση «της Ευρώπης που θέλουμε».
