Αρχαία με λουκέτα ή ιδιωτικοποιήσεις;

Σαββατοκύριακο στον αρχαιολογικό χώρο της Νεμέας. Το λουκέτο στο μουσείο των 50.000 επισκεπτών ετησίως μοιάζει με παραφωνία τις ημέρες με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα για όσους δεν γνωρίζουν τα τεράστια προβλήματα που αντιμετωπίζουν στη λειτουργία τους μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι ανά την Ελλάδα λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και προσωπικού.

Μερικά χιλιόμετρα πιο κει, το χρυσοφόρο μυκηναϊκό νεκροταφείο των Αηδονιών – θύμα μιας από τις μεγαλύτερες υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας – εξακολουθεί να χάσκει αφύλακτο και μόλις την περασμένη εβδομάδα εντοπίστηκε μία ακόμη απόπειρα λαθρανασκαφής στους εναπομείναντες ασύλητους τάφους.

Ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει ότι η κατάσταση δεν είναι η καλύτερη. Και μπορεί η δικαιολογία των τελευταίων ετών να είναι η οικονομική κρίση, πολλά προβλήματα όμως χρονίζουν είτε λόγω αδιαφορίας είτε λόγω γραφειοκρατίας.

«Μπορεί η ιδιωτικοποίηση να σώσει τους θησαυρούς της αρχαίας Ελλάδας;» ήταν το ερώτημα που έθεσε ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ και έως πρόσφατα διευθυντής των ανασκαφών στη Νεμέα Στέφανος Μίλερ στο περιοδικό «Τάιμ».

Eρώτημα πάνω σε ένα θέμα ταμπού για το υπουργείο Πολιτισμού, που ήταν αρκετό για να ξεσπάσει πόλεμος ανάμεσα στον φιλέλληνα αρχαιολόγο και στην Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Ο αμερικανός ανασκαφέας, που εδώ και τέσσερις δεκαετίες ζει στην Ελλάδα, ερευνά τον χώρο της αρχαίας Νεμέας και έχει αναδείξει ανάμεσα σε άλλα τον ναό του Διός, έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου σε επιστολή του που είχε δημοσιοποιήσει το φθινόπωρο, καθώς η έλλειψη προσωπικού θα κρατούσε τον χώρο κλειστό για τους επισκέπτες.

Για να βρεθεί μια λύση κατέθεσε στο υπουργείο Πολιτισμού ένα «σχέδιο για την ανάπτυξη των μεγαλύτερων πόρων της Ελλάδας» και προτείνει την πιλοτική δημοπράτηση δέκα αρχαιολογικών χώρων σε ιδιώτες για 20 ή 25 έτη. Πρόταση που κατά τον αρχαιολόγο – ο οποίος, σημειωτέον, έχει λάβει τιμητικά την ελληνική υπηκοότητα το 2005 από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας – θα συμβάλει «στη συντήρηση, στην ασφάλεια και στην ανάπτυξη των αρχαιολογικών χώρων» και θα προσφέρει, εκτός των άλλων, θέσεις εργασίας.

Οσο η πρόταση έμενε στο συρτάρι, ουδέν πρόβλημα. Οταν όμως δημοσιοποιήθηκε στο περιοδικό «Tάιμ» δεν χρειάστηκαν παρά λίγες ώρες για να ξεσπάσει πόλεμος. «Δεν πουλάμε, δεν ιδιωτικοποιούμε την κληρονομιά μας. Είμαστε όμως ανοιχτοί σε κάθε είδους συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα για να αναβαθμίσουμε και να προβάλουμε καλύτερα τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς μας χώρους» λέει ο υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Πάνος Παναγιωτόπουλος. «Είμαστε ανοιχτοί σε κάθε είδους συνέργεια με τον ιδιωτικό τομέα, χωρίς όμως να ξεπουλάμε την πολιτιστική κληρονομιά του ελληνικού λαού».

Στον ίδιο τόνο ήταν και η απάντηση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, που μεταξύ άλλων επισημαίνει ότι «οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μνημεία της χώρας μας ανήκουν σε όλο το κοινωνικό σύνολο. Η προστασία, η ανάδειξη και η διαχείρισή τους είναι υποχρέωση τους κράτους μέσω της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Αποτελούν φορείς της ιστορικής μνήμης και συνείδησης και όχι αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τους όποιους “επενδυτές”. Δεν αποτελούν αντικείμενα για ιδιωτικοποίηση ούτε πεδίο κερδοφορίας για κανέναν ιδιώτη».

Οι αντιδράσεις αυτές ήταν αναμενόμενες για τον Στίβεν Μίλερ, ο οποίος αναφέρει ότι «το σχέδιο μπορεί να θεωρηθεί “εμπορευματοποίηση” της αρχαιολογίας που προκαλεί ευτελισμό και μοιάζει με “ντισνεϊοποίηση”. Τέτοιες ενστάσεις μπορεί να προέλθουν από κάποιους που κατέχουν αρχαιολογικές θέσεις και αμείβονται για την εκπλήρωση των καθηκόντων τους. Μα αυτοί δεν χρησιμοποιούν ήδη την αρχαιολογία ως οικονομική βάση της ζωής τους;» ρίχνοντας έτσι περισσότερο λάδι στη φωτιά και μάλιστα τη στιγμή που όλα αυτά τα χρόνια βρισκόταν σε άμεση συνεργασία με τα στελέχη της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας.

«Πρόκειται για τη γενική πρόταση ενός ανθρώπου που έχει μετατρέψει την ανασκαφή στην αρχαία Νεμέα σε υπόθεση ζωής», επιχειρεί να ισορροπήσει τις διιστάμενες απόψεις ο δήμαρχος Νεμέας Βαγγέλης Ανδριανάκος. «Μπορεί να κρύβει την απογοήτευση ενός ανθρώπου για όσα συμβαίνουν. Να είναι μια κραυγή αγωνίας. Και μακάρι να μπορούσε το υπουργείο Πολιτισμού να ανταποκριθεί στις ανάγκες των χώρων και των μουσείων. Δεν είναι κακό να τίθενται τέτοιες προτάσεις, αρκεί να έχει η Αρχαιολογική Υπηρεσία τον πρώτο λόγο και βεβαίως να δούμε πώς και υπό ποιους όρους μπορούν να βρεθούν εναλλακτικές λύσεις».