Η ώρα της κρίσης για τους «αγιατολάχ της λιτότητας»

^«Οι άνδρες με τα μαύρα», «αγιατολάχ της λιτότητας», «κολλημένοι με τη δημοσιονομική πειθαρχία»… Σπάνια ένα όργανο συγκέντρωσε μέσα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα τόσους αρνητικούς χαρακτηρισμούς. Τέσσερα χρόνια μετά τη σύστασή της, η τρόικα βρίσκεται αντιμέτωπη με τον πρώτο απολογισμό του έργου της. Κι όπως όλα δείχνουν, θα είναι αυστηρός.

Εκ πρώτης όψεως, αυτό το τρίο που επιφορτίστηκε με την εφαρμογή των σχεδίων σωτηρίας στις χώρες που χτυπήθηκαν από την κρίση, έφερε σε πέρας την αποστολή του. Το οδυνηρό κοκτέιλ μεταρρυθμίσεων και οικονομικών μέτρων που απαιτήθηκε από την Ιρλανδία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Κύπρο σε αντάλλαγμα βοήθειας, απέδωσε καρπούς. Επειτα από τρία χρόνια «κάθαρσης», το Δουβλίνο βγήκε από το μνημόνιο τον Δεκέμβριο του 2013, η Λισαβόνα ετοιμάζεται να κάνει το ίδιο, ενώ τα επιτόκια δανεισμού των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου συγκρατήθηκαν. «Οι χώρες αυτές ξανακέρδισαν την εμπιστοσύνη των αγορών», πανηγυρίζουν στις Βρυξέλλες.

Ο απολογισμός δεν είναι το ίδιο καλός για την Ελλάδα όπου το ποσοστό της ανεργίας έχει φτάσει πάνω από το 27%. Την περασμένη Πέμπτη, εξάλλου, ο έλληνας υπουργός Οικονομικών Γιάννης Στουρνάρας κατήγγειλε «τη μαξιμαλιστική προσέγγιση» της τρόικας. Στην Πορτογαλία, όπου βιάζονται να βγουν από το μνημόνιο, οι κοινωνικοί εταίροι επικρίνουν τον δογματισμό της.

Εδώ και μερικές εβδομάδες, τα βέλη εκτοξεύονται απ’ όλες τις πλευρές. Οι πιο οξείες επιθέσεις προέρχονται από τα ίδια τα κοινοτικά όργανα. Τον Νοέμβριο του 2013, οι ευρωβουλευτές της επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων του Ευρωκοινοβουλίου άρχισαν μια έρευνα για την τρόικα. «Θέλουμε να ρίξουμε άπλετο φως στα πεπραγμένα της» εξηγούν οι δυο συντάκτες της έκθεσης, ο γάλλος σοσιαλιστής Λιέμ Χοάνγκ Νγκοκ και ο αυστριακός συντηρητικός Οτμαρ Κάρας. Τα πρώτα τους συμπεράσματα παρουσιάζονται σήμερα.

Τα εμπόδια της όλης διαδικασίας ήταν πολλά. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (Κεντροδεξιά) που διατηρεί την πλειοψηφία στο Ευρωκοινοβούλιο, δεν ήθελε να ακούσει κουβέντα. Τα τρία όργανα που συγκροτούν την τρόικα (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και Ευρωπαϊκή Ενωση) καθυστέρησαν να απαντήσουν στα ερωτηματολόγια και τα αιτήματα για συνάντηση των ευρωβουλευτών. Κι ενώ ο επίτροπος Οικονομικών Υποθέσεων Ολι Ρεν δέχθηκε τελικά να μιλήσει στις 13 Ιανουαρίου, το ΔΝΤ απαίτησε η συνάντηση να γίνει κεκλεισμένων των θυρών, ενώ οι υπηρεσίες του προέδρου της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι εξακολουθούν να κωλυσιεργούν. Η αίσθηση είναι ότι «δεν θέλουν να χώσει κανένας τη μύτη του στις δουλειές τους».

Η αλήθεια είναι ότι σε αυτήν την παθιασμένη και σύνθετη μάχη δεν υπάρχουν ούτε ένοχοι ούτε αθώοι. «Οταν εμφανίστηκε η κρίση, η ευρωζώνη δεν διέθετε κανέναν μηχανισμό σωτηρίας», υπενθυμίζει ο οικονομολόγος Αντρέ Σαπίρ. Η τρόικα είναι δημιούργημα μιας επείγουσας κατάστασης και αποδείχθηκε ένα σύστημα πυρόσβεσης τόσο απαραίτητο όσο και ατελές. Από τη μια πλευρά, έγινε αποδιοπομπαίος τράγος. Από την άλλη, όμως, οι άνδρες με τα μαύρα έδειξαν ελάχιστα επιρρεπείς στην αυτοκριτική. «Οι Ελληνες έφτασαν εκεί όπου έφτασαν επειδή εφάρμοσαν τις προτάσεις μας», δηλώνει ενοχλημένος ένας από αυτούς.

Αν και δέχονται ότι υπήρξαν δυσκολίες, οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν τρία προβληματικά σημεία στη λειτουργία της τρόικας:

– Το ένα είναι ότι οι προτάσεις της βασίστηκαν σε πολύ αισιόδοξες προβλέψεις. Οι ειδικοί προέβλεπαν για την Ελλάδα ότι η ανάπτυξη θα έφτανε το 1,1% το 2012 και το χρέος στο 150% του ΑΕΠ. Τελικά, το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 6,4%, ενώ το χρέος ξεπέρασε το 175%! «Πώς οικονομολόγοι ενός τέτοιου επιπέδου έκαναν ένα τόσο μεγάλο λάθος;», ρώτησε ο πράσινος ευρωβουλευτής Φιλίπ Λαμπέρ τον Ολι Ρεν την περασμένη Πέμπτη. «Η πολιτική αστάθεια κατέστησε τις προβλέψεις μας επισφαλείς», απάντησε εκείνος.

– Το δεύτερο προβληματικό σημείο ήταν ότι εκπρόσωποι της τρόικας δεν συμφωνούσαν πάντα επί των μακροοικονομικών υποθέσεων πάνω στις οποίες βασίστηκε το πρόγραμμα βοήθειας. Στο «πεδίο της μάχης», κάποιοι από τους 15 έως 45 ειδικούς που επισκέπτονταν τις χώρες κάθε τρεις μήνες για να ελέγξουν την πορεία του προγράμματος εργάστηκαν με καλές προθέσεις. Αλλά στην ιεραρχία, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Ετσι, ο Ολιβιέ Μπλανσάρ, επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ, αναγνώρισε ότι οι υφεσιακές επιπτώσεις των μέτρων λιτότητας υποτιμήθηκαν. «Η αλήθεια είναι ότι αυτές οι υποθέσεις εργασίας ήταν λιγότερο οικονομικές από πολιτικές», δηλώνει ανώτερος αξιωματούχος που θέλει να κρατήσει την ανωνυμία του.

– Η τρίτη δυσλειτουργία έχει να κάνει με την έλλειψη διαφάνειας στις αποφάσεις, κάποιες από τις οποίες ήταν και εντελώς ακατανόητες. Γιατί οι ειδικοί επέμεναν να περιορίσει η Αθήνα τις κοινωνικές της δαπάνες και όχι τις αμυντικές; «Γιατί αρνούνται να κατανοήσουν τις κοινωνικές επιπτώσεις των μέτρων που προτείνουν», απαντά ο Περβάνς Μπερέ, σοσιαλιστής πρόεδρος της επιτροπής απασχόλησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

«Νωρίς το θυμήθηκαν»
Οι προτάσεις των δύο συντακτών της έκθεσης για τη βελτίωση της λειτουργίας της τρόικας θα μπορούσαν να ψηφιστούν εντός του Μαρτίου – δύο μήνες πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του Μαΐου. «Νωρίς το θυμήθηκαν», είναι το ειρωνικό σχόλιο που ακούστηκε στις Βρυξέλλες