Δεύτερη ευκαιρία στα παιδιά του δρόμου

Η Ελλάδα κατέλαβε πρόσφατα την τελευταία θέση – 135η – στην κοινωνική προσφορά, σύμφωνα με το βρετανικό Ιδρυμα Φιλανθρωπικής Βοήθειας. Κι όμως, στη χώρα μας υπάρχουν πρωτοβουλίες που έρχονται να διαψεύσουν την επίδοση. Οπως αυτή που υλοποιείται τα τελευταία 17 χρόνια από μια κοινωνική λειτουργό στην ευρύτερη περιοχή του Κολωνού

Εξω από το γραφείο της, ένα μικρό κορίτσι Ρομά, μαθήτρια της ΣΤ’ Δημοτικού, την περιμένει με ανυπομονησία. «Κυρία Μυρτώ, κοιτάξτε, πήρα βαθμούς από το σχολείο» κι εκείνη στοργικά την επιβραβεύει για την προσπάθεια και την παροτρύνει να συνεχίσει το διάβασμα. Η σχέση που έχει η Μυρτώ Λεμού με τα κοινωνικά αποκλεισμένα παιδιά του δρόμου είναι μητέρας – παιδιού, μια σχέση που κρατά από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Κόρη του έλληνα θεατρικού ηθοποιού, σκηνοθέτη και θιασάρχη Αδαμάντιου Λεμού – από τους πρώτους συνεργάτες του Κάρολου Κουν – και της επίσης ηθοποιού και συγγραφέως Μαίρης Γιατρά – Λεμού, έζησε τα παιδικά και νεανικά της χρόνια… στο σανίδι. Οι συνεχείς μετακινήσεις εξαιτίας των επαγγελματικών υποχρεώσεων των γονιών της δεν έκαναν εύκολη τη ζωή της. Είναι χαρακτηριστικό ότι άλλαξε συνολικά 18 σχολεία! Θυμάται ακόμη έντονα τις θεατρικές εικόνες: Τη μία ημέρα έβλεπε τους γονείς της να παίζουν τους βασιλιάδες στη σκηνή και την επόμενη τους ζητιάνους. Κι αυτές οι εικόνες είναι που την έκαναν να δει διαφορετικά τις μειονότητες.

ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΙΣ ΗΠΑ. Τη δεκαετία του 1960 εγκαθίσταται με την οικογένειά της στις ΗΠΑ. Αν και ο καημός του πατέρα της ήταν να ασχοληθεί και η ίδια με το θέατρο, ήταν κάτι που δεν της ταίριαζε. Επαιξε για μικρό χρονικό διάστημα σε κάποιες παραστάσεις, ωστόσο την κέρδισαν οι κοινωνικές επιστήμες. Ετσι αποφάσισε να σπουδάσει στη Νέα Υόρκη κοινωνική λειτουργός, όπου ασχολήθηκε επαγγελματικά με τις μειονότητες. Στην Αμερική παντρεύτηκε και απέκτησε δύο παιδιά και το 1987 πήρε την απόφαση να επιστρέψει στην Ελλάδα.

Τρία χρόνια αργότερα, διηύθυνε στο Γκάζι ένα πρόγραμμα σεμιναρίων για δασκάλους όπου γινόταν εκπαίδευση για τη διαφορετικότητα. «Αρχισα να γυρίζω στην περιοχή και διαπίστωσα πως τα παιδιά στους δρόμους είναι πολλά. Στην οδό Κωνσταντινουπόλεως παιδιά καθάριζαν τα τζάμια των αυτοκινήτων, πωλούσαν λουλούδια ή λαχεία. Τότε εργαζόμουν σε ένα ισόγειο γραφείο. Κάποια από αυτά τα παιδιά με κοιτούσαν από την τζαμαρία, τα έβαζα μέσα και τους έδινα να ζωγραφίσουν. Στην ερώτηση αν πηγαίνουν σχολείο, η απάντηση ήταν πάντα η ίδια. Κανένα δεν είχε περάσει τη σχολική πόρτα», λέει.

Αυτό γινόταν καθημερινά και όσο περνούσαν οι ημέρες ο αριθμός των περιθωριοποιημένων παιδιών που έμπαιναν στο γραφείο της όλο και αυξανόταν. Ετσι αποφάσισε με τους υπεύθυνους των σεμιναρίων να μεταφέρουν τα μαθήματα για τους δασκάλους το απόγευμα και το πρωί να κάνουν μάθημα στα παιδιά αυτά, τα περισσότερα από τα οποία δεν ήξεραν ούτε πώς να κρατούν το μολύβι. Κάποια κατάφερε η κυρία Λεμού να τα γράψει στα σχολεία της περιοχής. «Κάθε φορά που πήγαινα ένα τέτοιο παιδί σε σχολείο, με κοιτούσαν λες και τους πήγαινα ένα παιδί από τον Αρη».

Το πρόγραμμα, στο πλαίσιο του οποίου πραγματοποιούνταν τα σεμινάρια, σταμάτησε τρία χρόνια μετά. «Γιατί μας πέταξες στον δρόμο;» τη ρωτούσαν τα παιδιά. «Πήγα στον δήμο, τη νομαρχία, τους έλεγα ότι πρέπει να κάνουμε κάτι για τα παιδιά του δρόμου. Η απάντηση ήταν αρνητική. Το μόνο που ήθελα ήταν να τα βοηθήσω να ενταχθούν στην κοινωνία». Ετσι, το 1997 νοίκιασε μόνη της έναν χώρο 100 τ.μ. στον Κολωνό και δημιούργησε την εθελοντική ΜΚΟ Κοινωνική και Εκπαιδευτική Δράση, με βασικό σκοπό τα παιδιά από τα φανάρια να πάνε στο σχολείο. Και η προσπάθειά της φαίνεται να αναγνωρίζεται – παρ’ όλο που το κράτος δεν υποστηρίζει έμπρακτα τέτοιες πρωτοβουλίες. Το 2008 ο τότε υπουργός Υγείας Δημήτρης Αβραμόπουλος απένειμε στη ΜΚΟ το Βραβείο Καινοτομίας, ενώ μόλις πριν από έναν μήνα τιμήθηκε με το βραβείο «Νησίδες Ποιότητες 2013» από την Κίνηση Πολιτών για μια Ανοιχτή Κοινωνία και το Σώμα Ελληνικού Οδηγισμού.

Τα παιδιά του μεροκάματου συνεχίζουν να είναι μια θλιβερή πραγματικότητα. Το πρωί σχολείο και το βράδυ δουλειά. «Τα γράφουμε στο σχολείο και από ‘κεί και πέρα παρακολουθούμε την πρόοδό τους. Ηδη έχουμε στενή επαφή με 13 σχολεία των περιοχών Μεταξουργείου, Κολωνού και Βοτανικού. Και φέτος έχουμε 170 παιδιά γραμμένα στα σχολεία. Κι επειδή αυτοί οι μαθητές τις περισσότερες φορές δεν μπορούν να βοηθηθούν στο σπίτι, αναλαμβάνουμε την ενισχυτική τους διδασκαλία. Κι όμως, το μόνο που θέλουν είναι επιβράβευση των προσπαθειών τους για να μην τα παρατήσουν». Ολα αυτά τα χρόνια τα παραδείγματα των παιδιών που, αν και αρχικά δεν ήξεραν τι θα πει σχολείο, τελικά τα κατάφεραν μια χαρά είναι πολλά. «Εχουμε ένα κορίτσι που σήμερα σπουδάζει κοινωνική λειτουργός. Ακόμη και οι μικρές αλλαγές, όμως, είναι σημαντικές. Είχαμε αρκετά παιδιά που πριν από κάποια χρόνια τελείωσαν το Δημοτικό και έπιασαν δουλειά ως καμαρότοι στα καράβια».  

Ολα τα παιδιά έχουν ξεχωριστή θέση στην καρδιά της κυρίας Λεμού. Την περίπτωση ενός, όμως, τη θυμάται ακόμη. «Ηταν ένα αγόρι, Τσιγγανάκι, το οποίο πωλούσε χαρτομάντιλα. Ο πατέρας του δεν ήθελε το παιδί να πάει σχολείο, αλλά να συνεχίσει τη δουλειά και να του φέρνει χρήματα. Στα 16 του έκανε τη μικρή του επανάσταση, αφού θέλησε παρά τις αντιρρήσεις να πάει σχολείο. Ο πατέρας έδιωξε το παιδί από τον καταυλισμό και φροντίσαμε να μείνει στο Ιδρυμα Χατζηκώνστα. Του κάναμε μάθημα και έδωσε εξετάσεις για να περάσει το Δημοτικό, πήγε στο Γυμνάσιο και όταν το ολοκλήρωσε σπούδασε θερμοϋδραυλικός σε σχολή του ΟΑΕΔ. Σήμερα ζει και εργάζεται στη Γερμανία καθώς δεν έβρισκε δουλειά εδώ. Είναι, όμως, ένα ζωντανό παράδειγμα πώς η θέληση αυτών των παιδιών μπορεί να αλλάξει τη ζωή τους».

ΡΟΥΧΑ ΚΑΙ ΜΠΑΝΙΟ. Δεν είναι, όμως, μόνο η εγγραφή και η προετοιμασία για το σχολείο που αναλαμβάνει η ΜΚΟ. Μετά το σχολείο δίνει μεσημεριανό στα παιδιά, ενώ εκτός από τα σχολικά είδη και τις τσάντες που δίνει στους μαθητές τα προμηθεύει και με ρούχα ώστε να πηγαίνουν τα παιδιά περιποιημένα στο σχολείο. Συχνά, τα κάνουν ακόμη και μπάνιο στην ντουσιέρα, στο υπόγειο του κτιρίου, για να είναι καθαρά.

Περισσότερες από 520 οικογένειες απευθύνονται στη ΜΚΟ για να τους βοηθήσει, «το 2013 δεχθήκαμε 4.020 αιτήματα για να τους ετοιμάσουμε τα χαρτιά, να τους βοηθήσουμε με τα επιδόματα, την Εφορία, τις κάρτες ανεργίες. Παράλληλα, χάρη στο επιδοτούμενο από το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος πρόγραμμα Αγωγής και Προαγωγής Υγείας, έχουμε τέσσερα χρόνια τώρα επισκέπτρια υγείας. Από το 2009 έως τον Νοέμβριο του 2013 εξυπηρετήθηκαν 847 άτομα και διεκπεραιώθηκαν 6.199 υποθέσεις σχετικές με θέματα υγείας των παιδιών και των οικογενειών τους».