Γιατί κυβέρνησε ο Χίτλερ

Στις 11.30 της 30ής Ιανουαρίου του 1933 ο Αδόλφος Χίτλερ ορκίστηκε καγκελάριος του Ράιχ. Αυτό δεν ήταν προϊόν εκλογικής επικράτησης – παρ’ όλο που είχε ήδη μεγάλη δύναμη – ούτε και δικτατορικού πραξικοπήματος.

Η γερμανική πολιτική τάξη της εποχής τού έστρωσε το χαλί, τραβώντας το πριν από τον προηγούμενο καγκελάριο Σλάιχερ και προτιμώντας τους Ναζί από άλλες λύσεις. Και μάλιστα σε μια περίοδο που φαινόταν ότι στα εκλογικά αποτελέσματα του 1932 ο Χίτλερ είχε πιάσει ταβάνι και λόγω του αισθήματος ότι η οικονομική κρίση του 1929 τελείωνε άρχιζαν τα ποσοστά του να μειώνονται σε επιμέρους εκλογικές αναμετρήσεις κρατιδίων και κοινωνικών χώρων – όπως οι φοιτητές.

Του έδωσαν όμως την εξουσία πιστεύοντας ότι θα μπορέσουν να ελέγξουν το αυταρχικό καθεστώς που χρειάζονταν σε εκείνη την κομβική στιγμή της εύθραυστης Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Αμέσως μετά άρχισε η τρομοκρατία. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ο Γκέμπελς οργάνωσε στο Βερολίνο μια λαμπαδηφορία με μέλη των φαιοχιτώνων, των Ατσάλινων Κρανών (παραστρατιωτικής οργάνωσης όχι εξαρχής ναζιστικής) και των SS. Μια ναζιστική εφημερίδα έγραψε ότι μετείχαν 700.000 σε αυτή, αλλά στην πραγματικότητα ήταν 60.000 και γύριζαν γύρω γύρω: περνούσαν, έκαναν στάση κάπου για να αλλάξουν τους ξεθυμασμένους πυρσούς και ξαναπερνούσαν από τους ίδιους δρόμους κάνοντας τρομακτική εντύπωση. Ηταν η πρώτη σκηνοθετημένη παράσταση του Γκέμπελς σε ένα θέατρο τρόμου που μόλις ξεκινούσε με πρωταγωνιστές τα Τάγματα Εφόδου.

Αλλά οι Ναζί, που κάποτε δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια περιθωριακή Εταιρεία της Θούλης, δεν έπεσαν από τον ουρανό, δεν ήταν φυσικό φαινόμενο, ούτε ήταν αναπότρεπτη η πορεία τους προς την κατάκτηση της εξουσίας και την καταστροφή. Το καταλαβαίνει κανείς ήδη από τις πρώτες αράδες του μνημειώδους έργου του βρετανού ιστορικού Ρίτσαρντ Εβανς που τιτλοφορείται «Η Ελευση του Γ’ Ράιχ» και κυκλοφορεί αυτές τις ημέρες από τις εκδ. Αλεξάνδρεια.

Στην πραγματικότητα, το βιβλίο αυτό των σχεδόν 700 σελίδων είναι το πρώτο μιας τριλογίας για την ιστορία του Γ’ Ράιχ – που μεταφράζεται σταδιακά στα ελληνικά -, την οποία ο καθηγητής αυτός του Κέιμπριτζ, που έχει αφιερώσει τη ζωή του μελετώντας τη γερμανική ιστορία, δημοσίευσε από το 2003 μέχρι το 2008. Ο συγκεκριμένος τόμος αναζητεί τις ρίζες του Γ’ Ράιχ στον 19ο αιώνα και τον Μπίσμαρκ, στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, ενώ αφηγείται και την άνοδο των Ναζί στην εξουσία στα χρόνια της μεγάλης ύφεσης, από το 1929 έως το 1933. Ο δεύτερος τόμος πραγματεύεται την πορεία του καθεστώτος από το 1933 μέχρι το 1939, ενώ ο τρίτος τόμος ασχολείται με τα χρόνια του πολέμου.Γραμμένο για ένα ευρύ κοινό, το έργο αυτό καταφέρνει αφηγηθεί γλαφυρά και καίρια τα της ανόδου του ναζισμού μέσα από γεγονότα, πρόσωπα, αναλύσεις που δίνουν συνολική εικόνα της γερμανικής ιστορίας. Της ιστορίας ενός κράτους που, παρά το γεγονός ότι δημιουργήθηκε αργότερα από τα άλλα εθνικά κράτη τον 19ο αιώνα, είχε μεγάλη οικονομική δύναμη στις παραμονές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Και που εξαιτίας όμως αυτής της αργοπορίας στη σύστασή του είχε μόνο τα ψίχουλα της αποικιακής λείας (αν ως «ψίχουλα» μπορούν να εννοηθούν η Ταγκανίκα, το Καμερούν, η Ναμίμπια, η Νέα Γουινέα, ένα κινεζικό λιμάνι διομολογήσεων και μερικά νησιά του Ειρηνικού) και ήθελε περισσότερα.