Φώσκολος, μπουάτ και «Μεγάλο Τσίρκο»: Η Ελλάδα της εποχής του Πολυτεχνείου

Το 1973 έχει χαραχθεί στο συλλογικό φαντασιακό ως η χρονιά της εξέγερσης. Πριν όμως οι νέοι της εποχής – κι ολόκληρη η αθηναϊκή κοινωνία  – ζήσουν ένα ιστορικό γεγονός που θα διηγούνταν μετά για χρόνια ολόκληρα, ζούσαν μια καθημερινή ζωή, σχεδόν όπως όλοι μας. Εβλεπαν ταινίες στο σινεμά. Πήγαιναν θέατρο. Τα έπιναν και τραγουδούσαν στις μπουάτ της Πλάκας. Ακουγαν ραδιόφωνο. Κυρίως τα ελαφρά ελληνικά τραγούδια. Ψώνιζαν στις εκπτώσεις.

Στην Πλάκα

Οι μπουάτ ανοίγουν η μία μετά την άλλη ολόκληρη τη δεκαετία του 1960 και παρά τις «φιλότιμες» προσπάθειες της χούντας συνεχίζουν να γεμίζουν σχεδόν κάθε βράδυ και στην επταετία. Τα μικρά αυτά «κουτιά» (boite στα γαλλικά σημαίνει κουτί) είναι η απόλυτη μόδα. Χαμηλός φωτισμός, πιάνο και κιθάρα σε μια μικρή σκηνή, που βρίσκεται στο μισό μέτρο από τους θαμώνες. Προβολείς αυτοκινήτου αντί για κανονικά φώτα σκηνής. Ξύλινα καρεκλάκια και χύμα κρασί.

Η Απανεμιά κι ο Σκορπιός είναι αυτές που θυμούνται οι περισσότεροι. Ο κατάλογος όμως είναι μεγάλος. Η επιτυχία τους ήταν τέτοια που οι περισσότερες είχαν μέχρι και τρεις «παραστάσεις» καθημερινά. Από τις οκτώ μέχρι τις δέκα, από τις δέκα μέχρι τις δώδεκα και από τις δώδεκα μέχρι τις δύο.

Εκεί μαζεύονται κυρίως νέοι, φοιτητές και μη, για να ακούσουν τα καινούργια τραγούδια και μελοποιημένη ποίηση, αλλά και φτωχοί. Σπανίως, αν έχουν λεφτά, παραγγέλνουν, αντί για κρασί, βερμούτ ή ουίσκι. Το εισιτήριο είναι φθηνό και πάντα υπάρχουν προσφορές.

Στα χρόνια της χούντας αποκτούν ακόμη πιο έντονο πολιτικό χαρακτήρα. Χαρακτηρίζονται στέκια αριστερών και άνδρες της Ασφάλειας αλλά και εσατζήδες τις επισκέπτονται συχνά-πυκνά. Σχεδόν όλοι όσοι σύχναζαν εκεί τότε έχουν να θυμηθούν κι από μια ιστορία με πελάτες ή τραγουδιστές να φυλάνε τσίλιες στην πόρτα μην τυχόν κι εμφανιστούν οι ασφαλίτες, ώστε οι υπόλοιποι μέσα να τραγουδήσουν όλοι μαζί ένα απαγορευμένο τραγούδι. Το 1973 ξεκινά να τραγουδά σε μπουάτ της Πλάκας ο Πάνος Τζαβέλλας. Τα απαγορευμένα τραγούδια: αντάρτικα και Μίκη Θεοδωράκη.

Στa σινεμά

Αν «ξεφυλλίσει» κανείς από τον υπολογιστή του «ΤΑ ΝΕΑ» της εποχής, πολύ συχνά θα πέσει πάνω σε ολόκληρες σελίδες, από τις παλιές του μεγάλου σχήματος, γεμάτες διαφημίσεις με τα έργα της εβδομάδας. Ο κινηματογράφος είναι η δημοφιλέστερη μορφή διασκέδασης, φθηνή γαρ. Ανθρωποι κάθε ηλικίας βλέπουν ταινίες σε μεσημεριανές, απογευματινές και βραδινές προβολές.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που τοποθετούν το τέλος της λεγόμενης χρυσής εποχής του ελληνικού κινηματογράφου στο τέλος της επταετίας. Στις αίθουσες το 1973 προβάλλονται έργα για όλα τα γούστα. Κάποιοι προτιμούν Φώσκολο και Φίνος Φιλμ. Τον Φεβρουάριο, φέρ’ ειπείν, παίζεται το φιλμ «Οι γενναίοι πεθαίνουν δυο φορές» με τον Αγγελο Αντωνόπουλο και την Γκέλλυ Μαυροπούλου. «Μια ταινία γεμάτη αίσθημα, ανθρωπιά, ηρωισμό», όπως λέει χαρακτηριστικά η ρεκλάμα της. Κι ενώ συνεχίζεται η προβολή του «Νονού», αρκετοί κινηματογράφοι συνεχίζουν να προβάλλουν και «το νέο αριστούργημα του Γούντυ Αλεν που αναστάτωσε κυριολεκτικώς την Αμερική με την τολμηρότητα και την ευρηματικότητά του κι έκανε ολόκληρη την Αθήνα να συζητά το εκπληκτικό του κατόρθωμα», το κλασικό σήμερα «Τα πάντα γύρω από το σεξ».

Τον Σεπτέμβριο, με τον χαρακτηρισμό «ακατάλληλον» και το ελαφρώς αφελές σχόλιο «η Κατρίν Ντενέβ και ο Μισέλ Πικολί στην πλέον ρεαλιστική προκλητική σεξ ταινία όλων των εποχών», θα βγει στις αίθουσες «Η ωραία της ημέρας» του Λουίς Μπουνιουέλ.

Στην εγχώρια βέβαια παραγωγή τα νερά ταράζει η ντόπια σεξοβόμβα Ζωή Λάσκαρη υποδυόμενη την πόρνη Κούλα, η οποία διηγείται σε κάθε πελάτη της και μια διαφορετική ιστορία για το πώς κατέληξε στο επάγγελμα, στο φιλμ «Στον αστερισμό της Παρθένου». Το έργο θα κόψει 120.010 εισιτήρια καταλαμβάνοντας την 5η θέση (από τις 44 ελληνικές ταινίες της χρονιάς) στις προτιμήσεις του κοινού.

 Στα θέατρα

Στα «ΝΕΑ» του 1974 ο Δημήτρης Μυράτ γράφει με παράπονο ότι «υπάρχει η τηλεόραση. Κι αυτή έκλεισε τους Ελληνες σαν ασπάλακες μέσα σε ένα δωμάτιο και τους αποχαύνωσε μπροστά σε ένα μηχάνημα που εκπέμπει μέσα από ένα εκνευριστικό γαλάζιο φως διάφορες, όχι πάντα βέβαια μα συνήθως, ανοησίες». Υποστηρίζει πως οι μισές θεατρικές σκηνές της Αθήνας κινδυνεύουν να κλείσουν γιατί ο κόσμος πηγαίνει στο θέατρο μόνο το καλοκαίρι. Τέσσερις δεκαετίες – και μια οικονομική κρίση – μετά, βέβαια, αυτή η παρατήρηση φαντάζει χαριτωμένη στους θεατρόφιλους της πρωτεύουσας. Το 1973 μπορεί κανείς να δει ένα έργο με 70 δραχμές από τις πρώτες σειρές και με 50 από τις υπόλοιπες. Στη λαϊκή απογευματινή οι τιμές πέφτουν σε 50 και 40 δραχμές αντίστοιχα.

Οσο για τις επιλογές; Η Ελλη Λαμπέτη ανεβάζει τις «Μικρές αλεπούδες» στο Διάνα ενώ το κινηματογραφικό ζευγάρι που λάτρευε ο μέσος Ελληνας, Βουγιουκλάκη – Παπαμιχαήλ (με αυτή τη σειρά στη μαρκίζα), παίζει τη «Θεατρίνα» στο θέατρο Αλίκη. Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά.

Η παράσταση όμως που θα μείνει στη συλλογική μνήμη είναι το «Μεγάλο μας τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Θα ανέβει το καλοκαίρι στο Αθήναιον με πρωταγωνιστές τον Κώστα Καζάκο και την Τζένη Καρέζη, σε σκηνοθεσία του πρώτου. Ανάμεσα στους ηθοποιούς και ο Νίκος Ξυλούρης. Η εισπρακτική επιτυχία είναι τεράστια, περίπου 400.000 εισιτήρια. Η Καρέζη περνά έναν μήνα στα κρατητήρια, οπότε και διακόπτονται οι παραστάσεις από τα μέσα Οκτωβρίου μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου. Το ιστορικό πια σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» ακούγεται για πρώτη φορά στο θέατρο. Μετά το Πολυτεχνείο η παράσταση θα ανεβαίνει παρουσία αστυνομικών.

Η μουσική

Το ραδιόφωνο, στο εθνικό πρόγραμμα, παίζει «σκοπούς και τραγούδια από την εθνική μας μουσική παράδοση» ενώ όσοι προτιμούν τα «ελαφριά ελληνικά» γυρνάνε στο Δεύτερο Πρόγραμμα. Για τους πιο πιστούς της «επαναστάσεως» υπάρχει φυσικά και ο σταθμός των Ενόπλων Δυνάμεων. Σε όλους τους σταθμούς το πρόγραμμα το βράδυ κλείνει με τον Εθνικό Υμνο. Διά φρονηματισμόν κι εξύψωσιν του εθνικού φρονήματος, που θα έλεγαν κι οι χουντικοί.

Η λαϊκή τραγουδίστρια με το μεγαλύτερο σουξέ είναι η Βίκυ Μοσχολιού. Τον Μάιο του 1973 δίνει μια συναυλία στο Παλαί ντε Σπορ στη Θεσσαλονίκη που την επομένη γίνεται μεγάλο θέμα στις εφημερίδες. Η εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» βάζει τίτλο «Συνεκλόνισε η Βίκυ Μοσχολιού» και γράφει «Ανεπανάληπτο συναυλιακό γεγονός εχθές στο Παλαί ντε Σπορ, η θριαμβευτική βραδιά του Δήμου Μούτση και παράλληλα ένας ιδιαίτερος προσωπικός θρίαμβος της Βίκυς Μοσχολιού που, με τεράστιες ψυχικές δυνάμεις, καθήλωσε 6.000 Θεσσαλονικείς!».

Η άλλη μεγάλη κυρία της εποχής, η Μαρινέλλα, κυκλοφορεί τον Οκτώβρη του 1973 τον δίσκο «Αλβανία». Είναι αφιερωμένος στο έπος του 1940. Παρουσιάζει κάποια από τα τραγούδια του δίσκου, όπως οι «Ηπειρώτισσες», στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά την παραμονή της 28ης Οκτωβρίου και η ΕΙΡΤ τα μεταδίδει ζωντανά. Βέβαια, η χούντα λογοκρίνει κι απαγορεύει την κυκλοφορία του μεγάλου χιτ, γνωστού μέχρι και σήμερα, «Κράτα μάνα», σε στίχους Πυθαγόρα και μουσική Κατσαρού (οι μεγαλύτερες γενιές θυμούνται το ρεφρέν «Κράτα μάνα και θα γίνει το μεγάλο πήδημα / Λευτεριά και ρωμιοσύνη είναι αδέλφια δίδυμα»). Το εξέλαβε ως αντιστασιακό.

Η μόδα

Στη δεκαετία του 1970 το χίπικο στυλ, αυτό που σήμερα έχει μετεξελιχθεί στο bohemian chic, επικρατεί παντού. Της χουντικής Ελλάδας μη εξαιρουμένης. Παντελόνια καμπάνες και πουκάμισα με μεγάλους γιακάδες. Μάξι φορέματα και μίνι που σήμερα θα σόκαραν και την πιο προκλητική γυναίκα με το μήκος τους. Εντονα χρώματα και ψυχεδελικά σχέδια.  

Ο Μιχάλης Ασλάνης ανοίγει το πρώτο του ατελιέ στο Κολωνάκι, στην οδό Δημοχάρους. Η λεγόμενη υψηλή ραπτική βέβαια δεν έχει ακόμη την απήχηση στη μέση Ελληνίδα.

Η οδός Σταδίου είναι ο πιο πολυσύχναστος εμπορικός δρόμος της πρωτεύουσας. Το μικρό μαγαζάκι Αφοί Λαμπρόπουλοι έχει γίνει ήδη ένα από τα πιο τρέντι πολυκαταστήματα, στη γωνία Αιόλου και Σταδίου, στα Χαυτεία, όπου βρίσκει κανείς τα πάντα. «Αφοί Λαμπρόπουλοι – Διαλέγουν πριν από σας για σας. Αποκρηάτικη φιέστα», γράφει μια διαφήμιση για αποκριάτικα κοστούμια του Φεβρουαρίου του 1973. «Ζορρό, ένα έξυπνο κοστουμάκι για αγόρια ηλικίας 4-12 ετών, χρώμα μαύρο, από δρχ. 800-1.020».

Τα γυναικεία βλέμματα βέβαια πάντα πέφτουν στις βιτρίνες του πρώτου πολυκαταστήματος της Αθήνας, του Athenee.

Και οι εκπτώσεις, σε όλα τα είδη, δεν λείπουν. «Κοστούμια ολόμαλλα Αγγλίας από 2.975, 1.595 δραχμές. Γυναικεία καπαρντίνα σύμμικτη Δ. Γερμανίας από 1.095, 545 δραχμές. Πυρέξ Γαλλίας από 120, 89. Body Milk Nivea από 73, 50 δρχ.», γράφει μια καταχώριση του Athenee το 1973.