Η κατάρα του Νοεμβρίου ξαναχτυπά

Κάθε Νοέμβριο τα ίδια! Εδώ και μια πενταετία, η ελληνική πολιτική μπαίνει σε φάση αναταραχής τέτοια εποχή. Δημιουργώντας την υποψία ότι η εξέλιξη της κρίσης στη χώρα μας δεν είναι γραμμική, αλλά κυκλική. 

Κανονικά, η έξοδος από την ύφεση έπρεπε να είναι μια ανοδική γραμμή. Οπως συμβαίνει στην Πορτογαλία, έστω κι αν η άνοδος είναι ασθενική. Ή στην Ιρλανδία, όπου η οικονομία ανέβηκε τα τελευταία χρόνια κι ετοιμάζονται για έξοδο στις αγορές. Αντιθέτως, η Ελλάδα φαίνεται εγκλωβισμένη σε ένα σπιράλ. Η βελτίωση της οικονομίας, η άνοδος, είναι ανεπαίσθητη. Σε βαθμό που να φοβάται κανείς ότι η αισιοδοξία είναι ψευδαίσθηση. Το σπιράλ σε κάποια σημεία δείχνει ανοδικό, μετά όμως, επηρεαζόμενο από τη συνάρτηση της κατάστασης στο εσωτερικό με γεγονότα στο εξωτερικό, παίρνει ξανά κλίση προς τα κάτω. 

ΤΑ ΕΜΠΟΔΙΑ. Χθες είχαμε την επανεμφάνιση της εγχώριας τρομοκρατίας , με μία προβοκάτσια μεγάλου μεγέθους και σαφή στόχευση την ομαλότητα. Ολες τις προηγούμενες ημέρες, είχαμε  αγριεμένους – λόγω φόρου ακινήτων – βουλευτές ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Εχουμε την αριθμολογία για την πρόσθετη προσπάθεια που θα χρειαστεί στον προϋπολογισμό του 2014 – από 500 εκατομμύρια ώς 1,7 ή και 2(!) δισ., ανάλογα αν ο υπολογισμός γίνεται στην Αθήνα ή στο εξωτερικό και πού στο εξωτερικό. Εχουμε ξινή ατμόσφαιρα με τον Τόμσεν ενώ έχει ξαναρχίσει το γνωστό «έρχεται – δεν έρχεται» η τρόικα. 
Είναι πράγματα που τα έχουμε ξαναζήσει, σε λίγο χειρότερη ή λίγο καλύτερη εκδοχή.
Το 2012 καθυστερούσε η δόση, είχαμε τον καβγά ΔΝΤ – Γερμανών για το χρέος, μεγάλωνε το πακέτο μέτρων που έφθασε τελικά τα 13,5 δισ. για την επόμενη διετία, ενώ υπήρχαν ανησυχίες και για τη συνοχή του σχήματος Σαμαρά – Βενιζέλου – Κουβέλη. Τελικά, υπήρξε χάπι εντ. 
Το 2011 όμως ο Νοέμβριος συνοψίζεται σε μια λέξη: δημοψήφισμα. Τον Νοέμβριο του 2010, μετά τις καλοκαιρινές ελπίδες από την ταχεία μεταρρύθμιση Λοβέρδου στο Ασφαλιστικό, φάνηκε καθ’ οδόν προς τον προϋπολογισμό ότι ο Παπακωνσταντίνου ήταν γυμνός. Το 2009 ήταν Νοέμβριος όταν ανατινάχθηκε το σπρεντ στις 300 μονάδες, ενώ ο Παπανδρέου έχανε ατελείωτες ώρες σε κυβερνητικές συσκέψεις όπου κυριαρχούσαν οι απόψεις της Λούκας και οι ενστάσεις του Παπουτσή. Και τον Νοέμβριο του 2008 η διεθνής τραπεζική κρίση έκοψε τα φτερά της διακυβέρνησης Καραμανλή, βάζοντας τον πρωθυπουργό στον πειρασμό να αποπέμψει τον Αλογοσκούφη, τσάρο της οικονομίας επί μια πενταετία. Οπως αποδείχθηκε όμως, αν δεν μπορείς να αλλάξεις πολιτική, δεν έχει σημασία το να αλλάξεις πρόσωπο. 

ΜΕ ΦΟΡΑ. Πώς βρεθήκαμε όμως να μιλάμε πάλι για την κατάρα του Νοεμβρίου; Η κυβέρνηση είχε ένα πολύ καλό καλοκαίρι. Το σχήμα Σαμαρά – Βενιζέλου και ΝΔ – ΠΑΣΟΚ λειτουργούσε ανέλπιστα καλά στην κορυφή και στη μέση – δηλαδή σε υπουργικό επίπεδο. Μπορεί να μη συνέβαινε το ίδιο στη βάση αλλά – εντάξει! – το αίμα νερό δεν γίνεται στον δικομματισμό. Το 2013 πετύχαμε πρωτογενές πλεόνασμα. Αυτό άνοιγε τον δρόμο για να ζητήσουμε με τον νόμο – ή, τέλος πάντων, ενεργοποιώντας απόφαση του Eurogroup – να μας κόψουν το χρέος. Η λογική ήταν να απελευθερωθεί η οικονομία από τον βραχνά των οφειλών εφόσον βγάζουμε περισσότερα από όσα πληρώνουμε πριν από τα χρεολύσια. Η κυβέρνηση είχε πετύχει να αποκαταστήσει τη σχέση της με το τρίγωνο Βρυξελλών – Βερολίνου – Ουάσιγκτον, ενώ προσωπικά ο Αντώνης Σαμαράς είχε πετύχει να ζεστάνει τη σχέση με τους Γερμανούς και ιδιαίτερα την Ανγκελα Μέρκελ. Από το ταξίδι στην Ουάσιγκτον και τις επαφές με τα μεγαλύτερα ονόματα της αμερικανικής οικονομίας ώς το αποφασιστικό ξήλωμα της Χρυσής Αυγής, η κυβέρνηση φαινόταν να έχει πάρει πραγματική φόρα. Πού χάθηκε το νήμα; 
Η σύντομη απάντηση είναι: πουθενά. Ή μάλλον όχι στο εσωτερικό. Η κυβέρνηση είναι Σίσυφος που σπρώχνει την πολύ βαριά πέτρα του προγράμματος στην ανηφόρα. Δεν μπορεί να τη φθάσει στο τέρμα χωρίς ξένη βοήθεια. Πώς να γίνει όμως αυτό όταν στο διεθνές γήπεδο οι εξελίξεις δεν ήταν ευνοϊκές. Στη Γερμανία έχουμε μεγάλο συνασπισμό CDU – SPD όπως θέλαμε – αλλά ο σχηματισμός κυβέρνησης είναι απελπιστικά αργός. Κάποιοι μιλούν τώρα ακόμη και για Ιανουάριο. Αυτό φρενάρει τα πάντα στην Ευρώπη. 
Εχοντας κλειδώσει το πρωτογενές πλεόνασμα, η κυβέρνηση ήθελε να το αξιοποιήσει γρήγορα. Ει δυνατόν, από τον Νοέμβριο. Εστω κι αν τα δημοσιονομικά στοιχεία για το 2013 θα πιστοποιηθούν εκεί κατά τον Απρίλιο του 2014. Κι αυτό γιατί μια περικοπή του χρέους σε συνδυασμό με το ενδιαφέρον των ξένων επενδυτών θα έδινε την αναγκαία σπρωξιά στο κλίμα και θα έβαζε αυτά τα 20 δισ. που είναι εκτός τραπεζών ξανά μέσα στην οικονομία (κατανάλωση, αποταμίευση, επενδύσεις ή χρηματιστήριο). 

ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ. Ωστόσο, οι εξελίξεις θα αργήσουν. Η σκέψη είναι το ψαλίδι στο ελληνικό χρέος να μπει μετά τις ευρωεκλογές γιατί διαφορετικά θα είναι βούτυρο στο μαύρο ψωμί της ευρωπαϊκής Ακρας Δεξιάς που θα αρχίσει πάλι να μιλάει για τα φέσια των άσωτων Νοτίων. Το κακό είναι ότι πρόκειται για μια γερμανικής εμπνεύσεως σκέψη. 
Η ασύμπτωτη φάση μεταξύ Αθήνας και ξένων είχε και άλλες παρενέργειες. Στη ΔΕΘ ο Σαμαράς συνέδεσε – ως ώφειλε – το πρωτογενές πλεόνασμα με παροχές υπέρ των αδυνάτων. Τι άλλο να κάνει ύστερα από πέντε χρόνια όχι λιτότητας, αλλά εξαθλίωσης; Εντούτοις, τα δημοσιονομικά γεράκια του εξωτερικού βλέπουν το πρωτογενές πλεόνασμα μόνο σε σχέση με το χρέος. Και για να το διατηρήσουμε το 2014 μας ζητούν ουσιαστικά έναν σκληρό προϋπολογισμό – με τις προαναφερθείσες περικοπές από 500 εκατ. και πάνω. 
Αντί για κλειδί εξόδου από την κρίση, το πρωτογενές πλεόνασμα πάει να γίνει άλλη μια φάκα λιτότητας για την κυβέρνηση. Εκεί που ώς το τέλος του χρόνου θέλαμε να κάνουμε μια συνολική διαπραγμάτευση, τώρα πρέπει η κυβέρνηση να σφίξει τα δόντια ώς το καλοκαίρι του 2014. Και μπορεί το χρηματοδοτικό κενό του 2014-16 να μην είναι, κατά την περίφημη έκφραση Στουρνάρα, «δικό μας πρόβλημα» – αλλά των δανειστών μας! Ομως ο προϋπολογισμός είναι σαφέστατα πρόβλημα της κυβέρνησης που ξαφνικά άνοιξε πάλι μέτωπο με την τρόικα, η οποία είναι ενοχλημένη για τη δημόσια δέσμευση ότι δεν θα ληφθούν άλλα μέτρα. 

ΤΟ ΡΟΛΟΪ ΠΙΣΩ. Ολα αυτά σε ένα τοπίο που ξαφνικά άδειασε. Αντί να μιλάμε για νέα μείωση του χρέους, ώστε να απελευθερωθεί ο ορίζοντας της χώρας και να καταστεί εφικτό το σενάριο του 2020, είμαστε ξανά στο ίδιο σημείο: σε μια άχαρη και πολιτικώς αχώνευτη διαπραγμάτευση με τους τροϊκανούς. Η καθυστέρηση στο ζήτημα του χρέους φρενάρει και τη φόρα των ξένων επενδυτών που βλέπουν μεν ότι οι αποτιμήσεις – μετοχών, ομολόγων και παγίων – στην Ελλάδα είναι σε ιδανικά επίπεδα για χώρα της ευρωζώνης. Αποτελούν δηλαδή ευκαιρία. Αλλά τους κάνει να μένουν σε χρηματιστηριακές τοποθετήσεις – από τις οποίες μπορούν να βγουν γρήγορα – αντί να επενδύσουν σε πάγια της πραγματικής οικονομίας. 
Εγκλωβισμένη στην κυκλικότητα της κρίσης, η Ελλάδα φαίνεται πάλι μετέωρη. Ο βολονταρισμός του Σαμαρά, η αισιοδοξία του Στουρνάρα και ο σκεπτικισμός του Βενιζέλου θα δοκιμαστούν το τελευταίο δίμηνο του χρόνου. Μετά ξεκινάει η προεδρία της ΕΕ…