Ολική επίθεση στους ιούς της γρίπης

Αίσθηση προκάλεσε πριν από λίγες ημέρες η είδηση ότι αρχίζουν στην Ευρώπη μεγάλες κλινικές μελέτες με ένα εμβόλιο το οποίο προστατεύει άπαξ δια παντός από όλες της μορφές της γρίπης – ακόμα και από τις πανδημικές, αλλά και από αυτές που θα εμφανιστούν στο μέλλον.

Όπως δήλωσε στον βρετανικό Τύπο ο δρ Τζων Όξφορντ, καθηγητής Ιολογίας στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου και επικεφαλής του βρετανικού σκέλους των μελετών, οι πρώτες δοκιμές του παν-γριπικού εμβολίου σε ανθρώπους ήταν επιτυχημένες, γι’ αυτό και αρχίζουν οι ευρείας κλίμακας μελέτες.
 
Αν όλα πάνε καλά, εκτίμησε, το υπό δοκιμήν εμβόλιο μπορεί να αρχίσει να διατίθεται ευρέως έως το 2018, σώζοντας χιλιάδες ζωές που χάνονται ετησίως εξαιτίας των επιπλοκών της γρίπης.

Όλα αυτά μοιάζουν πολύ ελπιδοφόρα – αρκεί να κάνει κανείς το αντιγριπικό εμβόλιο, γεγονός που στην χώρα μας δεν συμβαίνει και τόσο συχνά.

«Δυστυχώς οι Έλληνες δεν κάνουν αντιγριπικό εμβόλιο», λέει η κυρία Ελένη Γιαμαρέλλου, καθηγήτρια Παθολογίας & Λοιμώξεων στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.«Παραδοσιακά το ποσοστό εμβολιαστικής κάλυψης του πληθυσμού δεν ξεπερνούσε το 7%, έφτασε το 13,5% την περίοδο 2009-2010 με την επιδημία της νέας γρίπης, αλλά πέρυσι ήταν 11%.

»Και αυτό, τη στιγμή που θα έπρεπε να μιλάμε για περισσότερο από το 50% του πληθυσμού, αν αναλογιστούμε τα εκατομμύρια των Ελλήνων που έχουν ηλικία άνω των 60 ετών, αλλά και τους εκατοντάδες χιλιάδες με χρόνια προβλήματα υγείας – από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και άσθμα έως χρόνια νεφροπάθεια και σακχαρώδη διαβήτη».

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), σε μία κλασική, ετήσια εποχή γρίπης νοσεί το 5-15% του γενικού πληθυσμού, με 3-5 εκατομμύρια ανθρώπους να αρρωσταίνουν βαριά και να οδηγούνται στα νοσοκομεία και 250.000 έως 500.000 τελικά να χάνουν τη ζωή τους.

Το σχεδόν 90% των θανάτων συμβαίνουν σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών ή/και πάσχοντες από χρόνια νοσήματα.

Τα αντιγριπικά εμβόλια, που χρησιμοποιούνται ευρέως εδώ και έξι δεκαετίες, μπορεί να αποτρέψουν με ασφάλεια τη σοβαρή γρίπη, τονίζει ο ΠΟΥ. Και υπολογίζει ότι ο εμβολιασμός των ηλικιωμένων μπορεί να μειώσει τη νοσηρότητα από γρίπη κατά 60% και τη θνησιμότητα κατά 70-80%. Στους υγιείς, νεώτερους ενήλικες, αντίστοιχα, μπορεί να μειώσει τη νοσηρότητα κατά 70-90%.

Αυτός είναι και ο λόγος που η ολομέλειά του συνιστά να γίνουν προσπάθειες ώστε να αυξηθεί η εμβολιαστική κάλυψη των ομάδων υψηλού κινδύνου – στους ηλικιωμένους, λ.χ., συνιστά να υπερβαίνει το 75%. Ποιος τον ακούει, όμως;

«Από το 11% των Ελλήνων που εμβολιάζονται, οι περισσότεροι είναι ηλικιωμένοι, αλλά και πάλι είναι ελάχιστοι μπροστά σε όσους θα έπρεπε να καλύπτονται κάθε χρόνο», τονίζει η κυρία Γιαμαρέλλου. «Οι ηλικιωμένοι μπορεί να κάνουν σοβαρότερη γρίπη, να εκδηλώσουν πνευμονία ή και βακτηριακή πνευμονία, με συνέπεια να μπουν στο νοσοκομείο και συχνά στην εντατική».

Δεν είναι, όμως, μόνο οι ηλικιωμένοι που κινδυνεύουν να εκδηλώσουν σοβαρή γρίπη. «Οι μεγαλύτερες επιπλοκές παρατηρούνται στην εγκυμοσύνη και μπορεί να απειλήσουν τη μητέρα και το μωρό, γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να εμβολιάζονται οι έγκυοι από το πρώτο κιόλας τρίμηνο», λέει η κυρία Γιαμαρέλλου. «Αν μάλιστα το μωρό γεννηθεί χειμώνα, θα έχει ανοσία στην τρέχουσα γρίπη, διότι τα αντισώματα που παράγει η μαμά του στο εμβόλιο, “περνάνε” στο μωρό».

Η δραστηριότητα της εποχικής γρίπης στη χώρα μας συνήθως αρχίζει να αυξάνεται κατά τον Ιανουάριο και κορυφώνεται Φεβρουάριο-Μάρτιο. Επειδή το αντιγριπικό εμβόλιο παρέχει πλήρη κάλυψη περίπου δύο εβδομάδες μετά τη χορήγησή του και για 5-6 μήνες, ο εμβολιασμός συνιστάται να γίνεται τέλη Οκτωβρίου έως τέλη Νοεμβρίου.

Τα εφετινά εμβόλια άρχισαν να διατίθενται στις 21 Οκτωβρίου και είναι δωρεάν για τις ομάδες υψηλού κινδύνου (ακόμα και για τους ανασφάλιστους).

Σύμφωνα με τη σχετική εγκύκλιο του υπουργείου Υγείας, στις ομάδες αυτές συμπεριλαμβάνονται όλα τα άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω, όλοι οι χρονίως πάσχοντες ανεξαρτήτως ηλικίας (λ.χ. ασθενείς με νοσήματα αναπνευστικού, καρδιαγγειακού, νεφρών, με διαβήτη ή άλλο μεταβολικό νόσημα, αιμοσφαιρινοπάθεια, μεταμόσχευση οργάνων, νευρομυϊκό νόσημα, ανοσοκαταστολή, σπληνεκτομή) και όσοι φροντίζουν αυτούς τους ασθενείς.

Πρέπει επίσης να εμβολιάζονται όσοι έχουν στενή επαφή με βρέφη ηλικίας κάτω των 6 μηνών, όλοι οι εργαζόμενοι στις μονάδες υγείας, τα παιδιά που παίρνουν ασπιρίνη και οι κλειστοί πληθυσμοί (λ.χ. προσωπικό και εσωτερικοί σπουδαστές σχολών).

Οι ιοί της γρίπης

Η γρίπη είναι μια οξεία νόσος του αναπνευστικού συστήματος που προκαλείται από τους ιούς της γρίπης, οι οποίοι ανήκουν στους RNA ιούς (το γενετικό τους υλικό αποτελείται από αλυσίδες RNA). 

Υπάρχουν τρεις τύποι ιών γρίπης: ο A, ο B και ο C. Ο τύπος Α είναι ο πιο επιθετικός και προκαλεί τις πιο σοβαρές μορφές γρίπης στον άνθρωπο. Τα διάφορα στελέχη των ιών της γρίπης προέρχονται από τον άνθρωπο, από τους χοίρους και από τα πτηνά.

Στην εξωτερική επιφάνειά τους, οι ιοί της γρίπης διαθέτουν ένα ένζυμο που λέγεται νευροαμινιδάση (ΝΑ) και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εξάπλωση του ιού έξω από το κύτταρο που έχει προσβάλλει, καθώς και μία πρωτεϊνη η οποία λέγεται αιμαγλουτινίνη (ΗΑ) και ενώνεται με τους υποδοχείς των κυττάρων για να τα μολύνει ο ιός της γρίπης.

Τα υπάρχοντα εμβόλια δρουν αναγνωρίζοντας τους ιούς της γρίπης από τις πρωτεϊνες στην εξωτερική επιφάνειά τους, οι οποίες όμως μεταλλάσσονται μαζί με τους ιούς, οπότε πρέπει κάθε χρόνο να δημιουργούνται νέα εμβόλια.

Το παν-γριπικό εμβόλιο εμβόλιο επιτίθεται σε δύο πρωτεϊνες (λέγονται Μ και ΝΡ) που βρίσκονται στο εσωτερικό των ιών της γρίπης και οι οποίες δεν αλλάζουν με τις μεταλλαγές των ιών.

Παρασκευή των εμβολίων

Για να δημιουργηθεί ένα αποτελεσματικό εμβόλιο, συνδυάζονται τα γονίδια διαφορετικών στελεχών του ιού της γρίπης με τρόπο που θα επιτρέψει τους περισσότερους δυνατούς γενετικούς συνδυασμούς. Αυτό γίνεται σε τρεις φάσεις:

1. Δημιουργία των ιικών στελεχών

2. Επιλογή των ιικών στελεχών

3. Παραγωγή του εμβολίου

Ο συνδυασμός γίνεται συνήθως στα αυγά της κότας (υπάρχει αντιγριπικό εμβόλιο που παρασκευάζεται σε κυτταρικές σειρές), στα οποία εγχέονται οι ιοί, προκειμένου να «αναμιχθεί» το γενετικό υλικό τους.

Από τις «αναμίξεις» που θα δημιουργηθούν απομονώνονται αυτές που έχει ορίσει ο ΠΟΥ ότι πρέπει να περιέχονται στο ετήσιο αντιγριπικό εμβόλιο και αφήνονται να πολλαπλασιασθούν μέσα στο αυγό.

Ο ιός διαχωρίζεται από τα κυτταρικά συστατικά και αδρανοποιείται με ειδικές χημικές ουσίες, ούτως ώστε να είναι αδρανής και να μην μπορεί να προκαλέσει γρίπη όταν κάποιος εμβολιασθεί με αυτόν. 

Κάθε αυγό παράγει μία δόση του αντιγριπικού εμβολίου.

Η σύσταση του αντιγριπικού εμβολίου 2013-2014

Τον Φεβρουάριο κάθε έτους, ο ΠΟΥ καθορίζει τη σύσταση του αντιγριπικού εμβολίου της τρέχουσας χρονιάς για το βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη. Το εφετινό εμβόλιο παρέχει προστασία εναντίον των εξής στελεχών των ιών της γρίπης:

Τύπος A / California (H1N1)

Τύπος A / Victoria (H3N2)

Τύπος B / Massachusetts

Ποιοι πρέπει να εμβολιαστούν

* Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω.

* Παιδιά και ενήλικες με χρόνια αναπνευστικά, καρδιολογικά, νευρομυϊκά ή/και νεφρολογικά προβλήματα, διαβήτη, ανοσοκαταστολή, μεταμόσχευση

* Έγκυοι (ανεξαρτήτου σταδίου κυήσεως)

* Παιδιά που παίρνουν μακροχρόνια ασπιρίνη

* Όσοι φροντίζουν βρέφη ή χρονίως πάσχοντες

* Κλειστοί πληθυσμοί (λ.χ. προσωπικό και εσωτερικοί σπουδαστές σχολών, ειδικών σχολείων κ.τ.λ. όπως οι φαντάροι)

* Εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (λ.χ. γιατροί, νοσηλευτές και λοιπό προσωπικό των νοσοκομείων)

Αυτό το ξέρατε;

75% πρέπει να είναι η αντιγριπική εμβολιαστική κάλυψη μόνο στους ηλικιωμένους, σύμφωνα με τις συστάσεις του ΠΟΥ

ΠΗΓΕΣ: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), υπουργείο Υγείας , Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ), Centers for Disease Control & Prevention (US)