Η «παχιά γραμμή» άλλαξε την Ιστορία της Πολωνίας

Ο πρώτος επικεφαλής μη κομμουνιστικής κυβέρνησης στην Ανατολική Ευρώπη, ο πρώην πρωθυπουργός της Πολωνίας Ταντέους Μαζοβιέτσκι, ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην πτώση του κομμουνισμού και στην εγκαθίδρυση της δημοκρατίας στη χώρα, άφησε χτες το πρωί την τελευταία του πνοή. Ο εμβληματικός πολωνός πολιτικός πέθανε στην ηλικία των 86 ετών σε νοσοκομείο της Βαρσοβίας όπου νοσηλευόταν από την προηγούμενη εβδομάδα έπειτα από την εκδήλωση υψηλού πυρετού.

Δικηγόρος, συγγραφέας και στοχαστής, ο Μαζοβιέτσκι υπήρξε από τους πρωταγωνιστές του εκδημοκρατισμού της Πολωνίας ενώ ως πρωθυπουργός έμεινε στην Ιστορία κυρίως για την προσπάθειά του να τραβήξει μια «παχιά γραμμή» – gruba kreska στα πολωνικά – για να διαχωρίσει το  κομμουνιστικό παρελθόν της χώρας από τη νέα Πολωνία.

Κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του πραγματοποίησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις στην οικονομία, ισχυροποίησε τις σχέσεις της Πολωνίας με τη Γερμανία έπειτα από την αναγνώριση των δυτικών συνόρων της χώρας από το Βερολίνο και τερμάτισε τη λειτουργία της μυστικής αστυνομίας καθώς και άλλων σωμάτων του κομμουνιστικού καθεστώτος. Ωστόσο, κατηγορήθηκε από τους επικριτές του ότι υπήρξε ιδιαίτερα επιεικής προς τους θιασώτες του προηγούμενου καθεστώτος.

Γόνος αριστοκρατικής και θρησκευόμενης οικογένειας, ο Ταντέους Μαζοβιέτσκι γεννήθηκε στις 18 Απριλίου του 1927 στο Πλοκ της Κεντρικής Πολωνίας. Μετά τη λήξη του Πολέμου εγγράφηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας αλλά δεν ολοκλήρωσε τις σπουδές του καθώς επέλεξε να αφιερωθεί στην πολιτική και τη δημοσιογραφία. Στο Κοινοβούλιο εισήλθε ως μέλος του καθολικού κόμματος Ζνακ όπου και παρέμεινε έως τις αρχές της δεκαετίας του 1970, περίοδο κατά την οποία έχασε την έδρα του εξαιτίας της πίεσης που ασκούσε στην κυβέρνηση για να δώσει εξηγήσεις αναφορικά με τη δολοφονία δεκάδων εργατών στις πορείες διαμαρτυρίας που συγκλόνισαν την Πολωνία τον Δεκέμβριο του 1970.   

Την πιο σημαντική απόφαση της πολιτικής του καριέρας ο Μαζοβιέτσκι την έλαβε τον Αύγουστο του 1980 όταν επέλεξε να ταχθεί στο πλευρό των χιλιάδων εργατών των ναυπηγείων του Γκντανσκ που οργάνωσαν μεγάλες συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας ζητώντας την επαναπρόσληψη μιας απολυμένης εργάτριας, καλύτερες αμοιβές καθώς και την ανέγερση μνημείου για τους εργάτες που είχαν χάσει τη ζωή τους στις ταραχές του 1970. Οι κινητοποιήσεις των εργατών του μεγαλύτερου λιμανιού της Πολωνίας σε μερικές ημέρες μετατράπηκαν σε εθνικές μαζικές απεργίες και είχαν ως αποτέλεσμα την ίδρυση της Αλληλεγγύης, του πρώτου ελεύθερου συνδικάτου στην Ανατολική Ευρώπη, το οποίο αποτέλεσε το κύριο άρμα μετάβασης της χώρας από τον κομμουνισμό στη δημοκρατία.

Ηγέτης της Αλληλεγγύης ήταν ο Λεχ Βαλέσα, μετέπειτα πρόεδρος της Πολωνίας. Από την περίοδο των απεργιών έως και την εκλογή του Βαλέσα στην Προεδρία, ο Μαζοβιέτσκι καταλεγόταν μεταξύ των στενών συμβούλων του. Οπως ακριβώς ο Βαλέσα και πολλοί ακόμη αγωνιστές της Αλληλεγγύης, ο Μαζοβιέτσκι συνελήφθη και φυλακίστηκε έπειτα από την επιβολή στρατιωτικού νόμου από τον τότε πρόεδρο και τελευταίο κομμουνιστή ηγέτη της χώρας Βόιτσεκ Γιαρουζέλσκι. Το 1988 ξεκίνησαν νέες μαζικές απεργίες που ανάγκασαν τους κομμουνιστές να καθήσουν στο ίδιο τραπέζι με στελέχη της Αλληλεγγύης και να συζητήσουν τους όρους για τον εκδημοκρατισμό της χώρας. Πολλούς από εκείνους τους όρους τούς είχε συντάξει ο Μαζοβιέτσκι. Εναν χρόνο αργότερα, στις 4 Ιουνίου του 1989, πραγματοποιήθηκαν στη χώρα οι πρώτες ελεύθερες βουλευτικές εκλογές σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη οι οποίες έδωσαν στην Αλληλεγγύη μερικές έδρες στο Κοινοβούλιο και άνοιξαν τον δρόμο προς την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας. Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς ο Ταντέους Μαζοβιέτσκι έγινε ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός της Πολωνίας.