[Διαστάσεις] Μήπως να ανοίγαμε κανένα βιβλίο;

Η Ολλανδία έχει ένα ρεκόρ για το οποίο είναι υπερήφανη: τη μικρότερη ανεργία στην Ευρώπη. Εχει όμως και ένα πανευρωπαϊκό ρεκόρ για το οποίο ντρέπεται: τη μεγαλύτερη πτώση στην ανάγνωση βιβλίων τα τελευταία χρόνια. Πέρυσι, η πτώση έφτασε το 20% σε σχέση με το 2008. Και τους πρώτους μήνες του 2013 έχει καταγραφεί μια νέα πτώση κατά 21% σε σχέση με πέρυσι. Σε μερικά χρόνια υπολογίζεται ότι θα πωλούνται στη χώρα «μόλις» 25 εκατομμύρια βιβλία ετησίως έναντι 50,6 εκατομμυρίων το 2008. Και η πτώση αυτή δεν αντισταθμίζεται από μια άνοδο του ηλεκτρονικού βιβλίου, αφού το μερίδιό του στο σύνολο δεν αναμένεται να ξεπεράσει φέτος το 4%.

Εγραψα για ρεκόρ επειδή δεν υπάρχουν στοιχεία για τις πωλήσεις βιβλίων τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Το βέβαιο είναι ότι έχουν μειωθεί δραματικά, όπως έχουν μειωθεί και η βιβλιοπαραγωγή και ο αριθμός των εκδοτικών οίκων. Αλλά εδώ, αντίθετα με την Ολλανδία, το φαινόμενο αυτό μπορεί να αποδοθεί εύκολα στην οικονομική κρίση. Σε ένα περυσινό της ρεπορτάζ, μάλιστα, η απεσταλμένη της «Νιου Γιορκ Τάιμς» στην Αθήνα υποστήριζε ότι τα μόνα βιβλία που έχουν πέραση στην Ελλάδα είναι εκείνα που έχουν σχέση με την οικονομία, την αυτοβοήθεια και τη φιλοσοφία. Τα βιβλία του Σοπενχάουερ, μάλιστα, κάνουν θραύση! Περίεργο. Θα έλεγε κανείς ότι λύσεις, διεξόδους, παρηγοριά, τέλος πάντων, δίνει σε τέτοιες καταστάσεις πρωτίστως η λογοτεχνία.

Τι παθαίνει μια χώρα που δεν έχει καλή σχέση με τα βιβλία; Σε τελευταία ανάλυση, δεν υπάρχουν όλες οι πληροφορίες στην οθόνη μιας ταμπλέτας ή ενός υπολογιστή; Οχι. Ολες οι έρευνες δείχνουν ότι η ανάγνωση βιβλίων έχει άμεση σχέση με την υγεία μιας κοινωνίας. Κι αυτό αρχίζει από νωρίς, από το σχολείο. Μια έρευνα που έγινε το 2010 από το Πανεπιστήμιο του Λέιντεν αποδεικνύει, καθαρά και ξάστερα, ότι «η ανάγνωση βιβλίων οδηγεί στη σχολική επιτυχία και σε μια μεγαλύτερη ευφυΐα». Μια άλλη έρευνα που δημοσιεύτηκε την ίδια χρονιά συνδέει τα κενά στην κατανόηση της γλώσσας με την ανεπαρκή ανάγνωση. Δεν είναι τυχαίο ότι το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα επιβάλλει την ανάγνωση 100-150 βιβλίων ως προϋπόθεση για την απόκτηση του απολυτηρίου Λυκείου.

Οι ειδικοί ανησυχούν. Ο ολλανδός ιστορικός και συγγραφέας Μπαστιαάν Μπομελζέ θεωρεί ότι η πτώση των πωλήσεων βιβλίων απειλεί τον διανοητικό ιστό και το μέλλον των επόμενων γενεών. Σε ένα πρόσφατο άρθρο του, μάλιστα, προβλέπει για τη χώρα του τη γέννηση ενός «ανθρώπου μηδενικής διάστασης, που είναι ευχαριστημένος με την απουσία βιβλίων στην ύπαρξή του και κάνει like με το iPhone του στη δική του σελίδα στο facebook». Θα κάνω ένα άλμα: αν θέλουμε πραγματικά να πολεμήσουμε τη Χρυσή Αυγή, πρέπει να βρούμε έναν τρόπο να πείσουμε τα παιδιά μας να διαβάζουν.